mevzuatuzmani.net — Hukuki Bilginin Güvenilir Adresi
  1. Ana sayfa
  2. Kanun
  3. 5042 sayılı Kanun

5042 sayılı YENİ BİTKİ ÇEŞİTLERİNE AİT ISLAHÇI HAKLARININ KORUNMASINA İLİŞKİN KANUN

Kanun · Resmî Gazete 15 Ocak 2004, sayı 25347

mevzuat.gov.tr ↗

Bu özet yapay zeka ile üretilmiştir; hukuki görüş değildir. Bağlayıcı olan tam metindir.

BİRİNCİ BÖLÜM – Amaç, Kapsam ve Tanımlar

Madde 1 – Amaç ve kapsam

Bu Kanun, bitki çeşitlerinin geliştirilmesinin özendirilmesi ile yeni çeşitlerin ve ıslahçı haklarının korunmasını amaçlamaktadır. Düzenlemenin kapsamı tüm bitki türlerini içermektedir.

Madde 2 – Tanımlar

Bu madde, kanun içerisinde kullanılan kurum, kişi ve teknik terimlere ilişkin tanımlamaları belirler.

İKİNCİ BÖLÜM – Koruma Şartları ve Korumadan

Madde 3 – Genel şartlar

Yeni, farklı, yeknesak ve durulmuş olduğu belirlenen bitki çeşitleri, Kanunda belirtilen diğer şartların da karşılanması durumunda ıslahçı hakkı verilerek korunur.

Madde 4 – Korumadan yararlanacak kişiler

Bu madde, yeni bitki çeşitlerine yönelik ıslahçı haklarından hangi kişi ve kurumların faydalanabileceğini düzenler. Belirli şartları taşıyan T.C. vatandaşları, Türkiye'de yerleşik kişiler, UPOV Sözleşmesi kapsamındaki…

Madde 5 – Yenilik ve yeniliği etkilemeyen durumlar

Bir bitki çeşidinin yeni kabul edilmesi için, başvuru tarihinden önce belirli süreler boyunca satılmamış veya halka sunulmamış olması gerekir. Bazı özel durumlar, sözleşmeli denemeler ve yasal zorunluluklar ise çeşidin…

Madde 6 – Farklılık

Bir bitki çeşidinin 'farklı' sayılabilmesi için başvuru veya rüçhan tarihi itibarıyla herkesçe bilinen çeşitlerden açıkça ayrışması gerekir. Herhangi bir ülkede ıslahçı hakkı almış veya kataloglarda yer alan çeşitlerin…

Madde 7 – Yeknesaklık

Bir bitki çeşidi, kullandığı çoğaltım yönteminden kaynaklanabilecek olası farklılıklar dışında, ilgili özellikleri bakımından benzerlik ve tutarlılık gösteriyorsa yeknesak kabul edilir.

Madde 8 – Durulmuşluk

Bir bitki çeşidinin, ardışık çoğaltımlar sırasında veya belirli çoğaltım dönemlerinin sonunda özelliklerinde herhangi bir değişiklik olmadan aynı kalması durumu 'durulmuşluk' olarak tanımlanır.

Madde 9 – İsimlendirme ve ismin kullanılması

Korunan bitki çeşitlerinin isimlendirilme kuralları ve bu isimlerin kullanım esasları düzenlenmiştir. Mevcut isimlerin korunması, tescil süreçleri ve isim kullanım zorunluluğunun kapsamı belirlenmiştir.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM – Koruma Süresi

Madde 10 – Koruma süresi

Islahçı haklarının koruma sürelerini düzenleyen maddedir. Tescilin ardından başlayan koruma süreleri bitki türüne göre değişiklik gösterir ve sürenin bitişi takvim yılı sonuna göre hesaplanır.

BİRİNCİ BÖLÜM – Hak Sahipliği ve Hak Sahibinin Yetkileri

Madde 11 – Hak sahipliği

Bitki çeşitlerine ait ıslahçı hakkı, ıslahçıya ve onun yasal haleflerine aittir. Birden fazla ıslahçı olduğunda, farklı bir anlaşma yoksa haklar ortaklaşa kullanılır ancak belli işlemler bireysel olarak…

Madde 12 – Hizmet ilişkisinde hak sahipliği

Çalışanların işlerini yürütürken veya işyeri kaynaklarını kullanarak geliştirdikleri yeni bitki çeşitlerinin sahibi, aksi kararlaştırılmadıkça işverendir. Geliştirme sürecinde yer alan çalışanlar, ortaya çıkan ürünün…

Madde 13 – Hizmet sözleşmesi dışında kalan sözleşmelerde hak sahipliği

Hizmet sözleşmesi dışındaki iş sözleşmeleri kapsamında geliştirilen veya bulunan bitki çeşitlerinin sahipliği, sözleşmede aksi belirtilmediği sürece işverene aittir.

Madde 14 – Hak sahibinin yetkileri

Islahçı hakkı, korunan bitki çeşidinin üretilmesi, satılması, ithalatı ve depolanması gibi işlemlerde hak sahibine özel yetkiler sağlar. Bu yetkiler, belli şartları taşıyan türetilmiş veya benzer çeşitleri de…

Madde 15 – Başvuru ve tescil tarihi arasında kalan süre içinde yetkiler

Islahçı hakkı başvurusu ile hakkın verildiği tarih arasında kalan sürede, madde 14'teki izin gerektiren faaliyetlerde bulunanların hak sahibine muhik bir bedel ödemesi gerekir.

İKİNCİ BÖLÜM – Yetkinin Sınırlandırıldığı Haller

Madde 16 – Genel sınırlandırma halleri

Bu madde, bitki çeşidi hak sahibinin yetkilerinin geçerli olmadığı istisnai durumları düzenlemektedir.

Madde 17 – Çiftçi istisnası

Belirli bitki türlerinde üretim yapan çiftçilerin, kendi topraklarından elde ettikleri ürünleri yeni üretimler için yeniden kullanmalarına imkan tanıyan düzenlemedir. Hibrit ve sentetik çeşitler bu kapsamın dışındadır.…

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM – Zorunlu Lisans ve Islahçı Hakkının Tüketilmesi

Madde 18 – Zorunlu lisans

Bitki çeşitlerinin tescilinden üç yıl sonra, kamu yararının olduğu hallerde Cumhurbaşkanı kararıyla zorunlu lisans verilebilir. Kamu yararı; millî savunma, halk sağlığı veya ekonomik ve teknolojik gelişimdeki ciddi…

Madde 19 – Zorunlu lisansla ilgili arabuluculuğun talep edilmesi

Zorunlu lisans almak isteyen kişiler, öncelikle sözleşmeye dayalı bir lisans alınabilmesi için Bakanlıktan arabuluculuk yapmasını talep edebilir. Bu sürecin başlatılabilmesi için yönetmelikte belirlenen ücretin…

Madde 20 – Bakanlığın arabuluculuğu

Bakanlık, arabuluculuk taleplerini belirli şartların karşılanıp karşılanmadığını inceleyerek değerlendirir ve sonucunu taraflara bildirir. Karar süreci belirli bir zaman sınırına tabidir.

Madde 21 – Arabuluculuk işleminin yapılması

Bakanlık tarafından kabul edilen arabuluculuk kapsamındaki lisans görüşmeleri en fazla iki ay sürer. Bu süre sonunda anlaşmaya varılamazsa süreç sona erdirilir, ancak gerekli görülürse tarafların ortak talebiyle bir…

Madde 22 – Arabuluculuk faaliyetinin sonuçları

Bakanlığın arabuluculuğunda bitki çeşidinin kullanımı için anlaşmaya varıldığında, lisans alana kullanımı başlatması için belirli şartlarla süre tanınır. Şartlar karşılandığında lisans kütüğe kaydedilir ve lisans alan…

Madde 23 – Zorunlu lisansın talep edilmesi

Belirli sürelerin geçmesi veya Bakanlık aracılığıyla yürütülen arabuluculuk sürecinde anlaşmaya varılamaması durumunda, mahkemeden zorunlu lisans verilmesi talep edilebilir. Başvuruda çeşidin nasıl etkili kullanılacağı…

Madde 24 – Zorunlu lisans işleminin başlaması

Mahkeme, 23 üncü maddede belirtilen şartlar oluştuğunda zorunlu lisans işlemlerini başlatarak gerekli belgeleri hak sahibine gönderir. Hak sahibi bu belgelere karşı belirli süreler içinde itiraz hakkına sahiptir.…

Madde 25

Mahkemenin zorunlu lisans taleplerini değerlendirme sürecini belirleyen hükümdür. Hak sahibinin itirazı halinde bir ay içinde, itiraz yoksa gecikmeksizin karar verilir. Karar içeriği ve temyiz durumundaki uygulama…

Madde 26 – Zorunlu lisans işlemlerinin durdurulması

Zorunlu lisans talebi sonrası mahkeme karar süreci için işlemlere başlar. Her iki tarafın ortak ve gerekçeli isteğiyle bu işlemler, bir defaya mahsus olmak üzere en fazla üç ay süreyle durdurulabilir. Süre sona…

Madde 27

Zorunlu lisanslar genellikle inhisari değildir ancak amaç doğrultusunda inhisari olarak da verilebilir ve karşılığında hak sahibine ekonomik değere göre uygun bir bedel ödenir. Hak sahibi, lisans süresince çoğaltım…

Madde 28 – Zorunlu lisansın devri

Zorunlu lisanslar, bağlı oldukları işletmeyle veya işletmenin ilgili kısmıyla birlikte başka kişilere devredilebilir. Bu devir işleminin gerçekleşebilmesi için Bakanlık tarafından Kütüğe kaydedilmesi gerekir. Ayrıca,…

Madde 29 – Esas itibarıyla türetilmiş çeşitlerde zorunlu lisans

Kamu yararı söz konusu olduğunda, esas itibarıyla türetilmiş çeşitler için zorunlu lisans verilebilir. Bu işlem sırasında başlangıç çeşidinin hak sahibine bildirim yapılır ve kendisine uygun bir bedel ödenmesi…

Madde 30 – Sözleşmeye dayalı lisans hükümlerinin uygulanabilirliği

50. ve 51. maddelerde düzenlenen sözleşmeye dayalı lisans hükümleri, kendi doğasına aykırı olmadığı sürece zorunlu lisanslar için de geçerlidir.

Madde 31 – Islahçı hakkının tüketilmesi

Korunan veya m. 14'ün beşinci fıkrası kapsamındaki bitki çeşitlerine ait materyallerin, ıslahçı tarafından veya onayıyla yurt içinde satılması durumunda ıslahçı hakkı tükenmiş olur. Hak tükendikten sonra bu materyaller…

BİRİNCİ BÖLÜM – Başvuru Şartları ve Başvuruya İtiraz

Madde 32 – Başvuru mercii

Yeni bitki çeşitlerine yönelik koruma haklarından yararlanmak isteyen çeşit sahibinin, ilgili Bakanlığa yazılı olarak başvuruda bulunması gerekir.

Madde 33 – Başvuru şartları

Islahçı hakkı tescili için yapılacak başvurularda dilekçeye eklenmesi gereken bilgi ve belgeler belirlenmiştir. Başvuruya ilişkin usul ve esaslar ise yönetmelikle düzenlenir.

Madde 34

UPOV Sözleşmesine taraf bir ülkede bitki çeşidi için başvuruda bulunanlar, 12 ay içinde Türkiye'de de başvuru yaparak rüçhan (öncelik) hakkından yararlanabilirler. Bu durumda, yurt dışındaki ilk başvuru tarihi…

Madde 35 – Başvurunun incelenmesi

Bakanlık, bitki çeşidi başvurularını şekil ve esas yönünden inceler. Eksik veya hatalı başvuruların düzeltilmesi için belirli bir süre tanınır, aksi takdirde başvuru yapılmamış sayılır. Olumlu sonuçlanan başvurular…

Madde 36 – Başvurunun Bültende ilânı

Bakanlık, yeni bitki çeşidi başvurularının Kütüğe kaydedildiği tarihten itibaren otuz gün içinde, ilgili bilgileri Bültende yayımlar.

Madde 37

Yeni bitki çeşitlerine yönelik başvurulara karşı yapılacak itirazların süresi ve yöntemi düzenlenmiştir. İtirazlar, belirli gerekçeler çerçevesinde destekleyici belge ve deliller içeren bir dilekçe ile ilgili makama…

Madde 38 – Başvuruya itirazın incelenmesi

Islahçı hakkı başvurusuna gelen itirazlar üzerinde Bakanlık tarafından yürütülen inceleme sürecini düzenler. Süreçte başvuru sahibinin beyanı, itirazan kişinin isteği ve itirazın konusuna göre belirlenen teknik…

İKİNCİ BÖLÜM – Teknik İnceleme, Tescil, İlân ve Tescile İtiraz

Madde 39 – Çeşidin teknik bakımdan incelenmesi

Bitki çeşidinin botanik sınıfının teyidi ile farklı, yeknesak ve durulmuş olduğunun tespiti için gerçekleştirilen teknik inceleme süreçlerini düzenler. İnceleme Bakanlık gözetiminde yapılır ve belirli şartlarla yurt…

Madde 40 – İnceleme raporu

Teknik incelemeyi yapan kuruluş, çeşidin özelliklerini belirlediğinde hazırladığı raporu ve belgeyi Bakanlığa gönderir. Bakanlık raporu yetersiz bulursa başvuru sahibini bilgilendirerek ek incelemeler yaptırabilir.…

Madde 41

Yeni bitki çeşidi başvurularında geçici isim kullanılan hallerde, Bakanlık tescil öncesinde m. 9 ve m. 42 (a bendi) uyarınca kesin isim talep eder. Uygun görülen isimlerin ilanından sonra itiraz süreçleri işletilir ve…

Madde 42 – Başvurunun ret nedenleri

Bakanlığın, bitki çeşidi başvurularını hangi durumlarda kendiliğinden reddedeceğini düzenleyen maddedir. Ret nedenleri arasında isimlendirme hataları ile belirli yasal prosedürlerin ve teknik şartların yerine…

Madde 43 – Tescil

Bakanlık, yapılan incelemeler sonucunda kişilerin 4 üncü maddeye uygun olduğunu ve gerekli işlemlerin tamamlandığını saptarsa, ıslahçı hakkını Kütüğe kaydeder ve hak sahibine Islahçı Hakkı Belgesi verir.

Madde 44 – Tescilin ilânı

Korunan bitki çeşitleriyle ilgili ıslahçı haklarının tescili, tescil tarihinden itibaren otuz gün içinde Bültende ilan edilir.

Madde 45

Tescil işleminin Bültende ilanından itibaren otuz gün içinde üçüncü kişiler, belirlenen maddelerdeki usul eksikliklerini gerekçe göstererek Bakanlığa itiraz edebilir. Bakanlık, inceleme sonucunda bir işlemin…

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM – Ücretler

Madde 46 – Ücretler

Bakanlık, işlem ücreti ve yıllık ücret olmak üzere iki farklı ücret tahakkuk ettirir. İşlem ücretleri belirli başvurular ve süreçler için alınırken, yıllık ücretler koruma süresince her yıl Ocak ayında peşin ödenir. Bu…

DÖRDÜNCÜ KISIM – Tescil Sonrası Hak Sahibinin Yükümlülüğü, Bakanlıkça Yapılan Denetim ve

Madde 47

Hak sahibi, koruma süresi boyunca bitki çeşidinin genetik yapısını korumaktan sorumludur. Bakanlık bu durumu denetleyebilir ve hak sahibinden gerekli bilgi, belge veya materyalleri talep edebilir. Genetik yapının…

Madde 48 – Bakanlık tarafından yapılan denetim ve ıslahçı hakkının re'sen iptali

Belirli yükümlülüklerin yerine getirilmemesi veya bitki çeşidinin karakteristik özelliklerini kaybetmesi durumunda Bakanlık, ıslahçı hakkını kendiliğinden iptal eder. Bilgi ve belge eksikliği veya isim değişikliğinin…

BİRİNCİ BÖLÜM – Devir, İntikal, Rehin ve Haciz

Madde 49 – Devir, intikal, rehin ve haciz

Yeni bitki çeşitlerine yönelik başvuru veya tescilden doğan hakların başka kişilere devredilmesi, miras yoluyla geçmesi, rehnedilmesi veya haczedilmesi mümkündür. Bu işlemlerin belli şartlarla sicile kaydedilmesi,…

İKİNCİ BÖLÜM – Sözleşmeye Dayalı Lisans

Madde 50 – Sözleşmeye dayalı lisans

Yeni bitki çeşitlerine ait hakların Türkiye sınırları içinde lisans sözleşmeleriyle kullanımının nasıl düzenleneceğini belirler. Bu kapsamda lisansların türleri, sözleşme şartları, kayıt işlemleri ve hak ihlallerine…

Madde 51

Islahçı hakkını devreden veya lisans veren kişinin yetkisiz olduğunun anlaşılması ya da başvurunun reddi, iptali veya hükümsüz kılınması durumunda, bu kişi karşı tarafın zararlarını tazmin etmekle yükümlüdür. Tazminat…

BİRİNCİ BÖLÜM – Hükümsüzlük

Madde 52 – Hükümsüzlük halleri

Belirli şartların varlığı halinde, mahkeme kararıyla ıslahçı hakkı hükümsüz sayılır. Bu durumlar çeşidin gerekli kriterlere uymaması veya tescilin yetkisiz kişi adına yapılmış olmasıyla ilgilidir.

Madde 53 – Hükümsüzlük talebi

Koruma hakkı devam ettiği sürece, hukuki menfaati bulunan herkes mahkemeye başvurarak ıslahçı hakkının hükümsüz kılınmasını isteyebilir. Ancak 52 nci maddenin (c) bendi uyarınca yapılacak hükümsüzlük talepleri sadece…

Madde 54 – Hükümsüzlüğün etkisi

Islahçı hakkının hükümsüzlüğüne karar verildiğinde, bu karar geçmişe etkilidir ve korumanın hiç doğmadığı kabul edilir. Kesinleşmiş karar Kütüğe kaydedilerek herkese karşı geçerlilik kazanır. Bazı özel durumlar ve…

İKİNCİ BÖLÜM – Hakkın Kendiliğinden Sona Ermesi

Madde 55 – Hakkın kendiliğinden sona ermesi

Islahçı haklarının hangi durumlarda kendiliğinden sona ereceğini, haktan vazgeçme şartlarını ve ödenmeyen yıllık ücretler nedeniyle sona eren hakların geri kazanılma sürecini belirler. Hakkın sona ermesiyle birlikte…

İKİNCİ BÖLÜM – Hukuk Davaları

Madde 58 – Tazminat

Korunan bitki çeşitlerini izin almadan üreten, satan, ticari amaçla elinde bulunduran veya kullananların ortaya çıkan zararı karşılaması gerekir. Belirli şartlar altında, çeşidi kullanan kişilerin de tazminat ödeme…

Madde 59 – Yoksun kalınan kazanç

Islahçı hakkına tecavüz durumunda ödenecek tazminat, hem fiili kaybı hem de mahrum kalınan kazancı kapsar. Mahrum kalınan kazancın nasıl hesaplanacağını hak sahibi belirler ancak bazı özel durumlarda hesaplama yöntemi…

Madde 60

Başvuru veya hak sahipleri, bitki çeşidini kullananların hakkaniyete uygun bedeli ödemesi için şahsi bedel davası açabilir. Bazı durumlarda mesleki kuruluşlar da bu davayı açma yetkisine sahiptir. Bedel tespiti ve…

Madde 61 – Hakka tecavüzün olmadığı hakkında dava ve şartları

Menfaati olan kişilerin, yürüttükleri faaliyetlerin ıslahçı hakkına tecavüz oluşturmadığının tespiti için hak sahibine karşı dava açabilme imkanı düzenlenmiştir. Dava öncesinde noter yoluyla görüş istenebileceği ve bu…

Madde 62 – Tespit davası

Islahçı hakkına tecavüz davası açma yetkisi bulunan kişiler, bu hakların ihlal edildiği düşünülen durumların mahkeme tarafından tespit edilmesini talep edebilir.

Madde 63 – İhtiyati tedbir talebi ve niteliği

Dava açan veya açacak olan kişiler, bitki çeşidi üzerindeki haklarının ihlal edildiğini veya ihlal edilmek üzere olduğunu ispat ederek mahkemeden ihtiyati tedbir talep edebilirler. Bu talep davanın herhangi bir…

Madde 64 – Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun uygulanması

Tespit davaları, ihtiyatî tedbirler ve konuyla ilgili diğer hususlarda 18.6.1927 tarihli ve 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun hükümleri uygulanır.

Madde 65 – Zamanaşımı

Bu Kanun'dan kaynaklanan özel hukuka ilişkin taleplerde, 818 sayılı Borçlar Kanunu'ndaki zamanaşımı hükümleri uygulanır.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM – Cezalar ve Usul Hükümleri

Madde 66 – İhlâl sayılan haller ve yaptırımlar

Bu madde, yeni bitki çeşitlerine ait ıslahçı haklarının ihlal edildiği durumları ve bu ihlaller karşısında uygulanacak cezai yaptırımları düzenler. Belirlenen suçların büyük çoğunluğunun takibi şikâyete bağlıdır.

Madde 67 – Usul ve zamanaşımı (Mülga)

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM – İhtisas Mahkemeleri

Madde 68 – Görevli mahkeme

Bu Kanun kapsamındaki davalarda görevli mahkemeler ihtisas mahkemeleridir. Hangi asliye hukuk ve asliye ceza mahkemelerinin bu görevle yetkilendirileceği ve yargı çevreleri, Adalet Bakanlığının teklifi üzerine Hâkimler…

Madde 69

Davayı kazanan taraf, haklı bir gerekçesi veya menfaati olması durumunda, kesinleşmiş mahkeme kararının gazete vb. yollarla ilan edilmesini isteyebilir. İlana ilişkin masraflar karşı tarafça karşılanır.

SEKİZİNCİ KISIM – Çeşitli ve Son Hükümler

Madde 70 – Islahçı Hakkı Kütüğü

Bakanlık, Başvuru Sicili ve Islahçı Hakkı Sicilinden oluşan Islahçı Hakkı Kütüğünü oluşturur. İlgili kişiler bu kütükte yer alan başvuru ve tescil belgelerini inceleyebilirler. Belirli şartları taşıyan çeşit…

Madde 71 – Bitki Çeşitleri Bülteni

Bakanlık, ıslahçı haklarıyla ilgili süreçlerin takip edildiği bir Bülten ve korunan çeşitlere dair detaylı bilgilerin yer aldığı yıllık bir rapor yayımlar.

Madde 72 – Yönetmelikler

Bu Kanunun uygulama usullerini ve esaslarını belirleyen yönetmeliklerin, Kanun yürürlüğe girdikten sonra altı ay içinde Bakanlık tarafından çıkarılmasına ilişkindir.

Madde 73

Madde 74

Madde Geçici 1

26.2.1994 tarihi itibarıyla yeni, farklı, yeknesak ve durulmuş olduğu tespit edilen ve 308 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesinin üçüncü fıkrasından yararlanan çeşit sahipleri, belirli şartlarla bu Kanun kapsamındaki…

Madde Geçici 2

Bu Kanun yürürlüğe girdikten sonraki bir yıl içinde yapılacak başvuruların yenilik incelemelerinde, 5 inci maddede yurt içi için belirlenen bir yıllık süre, bir seferlik olarak beş yıl şeklinde uygulanır.

Madde 75 – Yürürlük

Bu Kanun, yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer.

Madde 76 – Yürütme

Bu madde ile Kanun hükümlerini yürütme yetkisinin Bakanlar Kurulu'na verildiği düzenlenmiştir. Metinle birlikte bazı maddelerde yapılan değişikliklerin yürürlüğe giriş tarihlerini gösteren bir tablo sunulmuştur.