Islahçı hakkı, korunan bitki çeşidinin üretilmesi, satılması, ithalatı ve depolanması gibi işlemlerde hak sahibine özel yetkiler sağlar. Bu yetkiler, belli şartları taşıyan türetilmiş veya benzer çeşitleri de kapsayabilir. Hak sahibi, kendisine tanınan bu yetkileri şarta bağlama veya sınırlandırma imkanına sahiptir. Ayrıca izinsiz üretimle elde edilen hasat materyalleri ve bunların mamulleri için de prensip olarak hak sahibinin izni gereklidir.
Hak sahibi; üretme, çoğaltma, satışa arz etme, satma, ihraç veya ithal etme ve depolama yetkilerine sahiptir.
İzinsiz kullanım sonrası elde edilen hasat materyalleri için hak sahibinin izni gerekir, ancak hak sahibi geçmişte makul bir fırsata sahip olup bu hakkını kullanmadıysa izin gerekmez (2. fıkra).
Hasat edilmiş materyallerden doğrudan elde edilen mamul maddeler için de izin kuralı geçerlidir (3. fıkra).
Hak sahibi, sahip olduğu yetkileri şarta bağlayabilir veya bu yetkilere sınırlandırmalar getirebilir (4. fıkra).
Belirlenen yetkiler; esas itibarıyla türetilen çeşitlere, farklı olmayan çeşitlere ve üretimi için koruma altındaki çeşidin kullanımını gerektiren çeşitlere de uygulanır (5. fıkra).
Kimleri ilgilendirir: Bitki ıslahçılarını ve koruma altındaki bitki çeşitlerini üreten veya ticarete konu eden kişileri ilgilendirir.
Kaynak: 5042 sayılı YENİ BİTKİ ÇEŞİTLERİNE AİT ISLAHÇI HAKLARININ KORUNMASINA İLİŞKİN KANUN, m. 14
Bu özet yapay zeka ile üretilmiştir; hukuki görüş değildir. Bağlayıcı olan tam metindir.
Tam madde metnini göster
Islahçı hakkı, korunan çeşit ile ilgili olarak, hak sahibine aşağıdaki inhisarî yetkileri verir:
a) Üretmek veya çoğaltmak.
b) Çoğaltım amacıyla hazırlamak.
c) Satışa arz etmek.
d) Satmak veya diğer şekillerde piyasaya sürmek.
e) İhraç veya ithal etmek.
f) Depolamak.
Koruma altındaki bir çeşide ait çoğaltım materyalinin izinsiz kullanımı sonucunda sağlanan hasat edilmiş materyal ile ilgili olarak; birinci fıkrada belirtilen tüm faaliyetler için hak sahibinin izni gereklidir. Ancak hak sahibi, geçmişte makul bir fırsata sahip olduğu halde söz konusu çoğaltım materyali üzerindeki bu hakkını kullanmamışsa izin gerekmez.
Koruma altındaki bir çeşide ait çoğaltım materyalinin izinsiz kullanımı sonucunda sağlanan hasat edilmiş materyalden doğrudan elde edilen mamul kaddelere de ikinci fıkra hükümleri uygulanır.
Hak sahibi, yukarıdaki fıkralarda belirtilen hükümlerdeki yetkilerini şarta bağlayabilir ve bu yetkilerine sınırlandırma getirebilir.
Yukarıdaki fıkralarda belirtilen hükümler aşağıdaki çeşitlere de uygulanır:
a) Koruma altındaki bir çeşidin kendisinin esas itibarıyla türetilmiş bir çeşit olmaması kaydıyla, bu çeşitten esas itibarıyla türetilen çeşitlere.
b) Korunan bir çeşitten farklı olmayan çeşitlere.
c) Üretilmeleri için her defasında koruma altındaki bir çeşidin kullanımını gerektiren çeşitlere.
Aşağıdaki haller beşinci fıkranın (a) bendinde sözü edilen diğer bir çeşitten esas itibarıyla türetilmiş çeşitleri kapsar:
a) Çeşidin, hâkim özellikler itibarıyla bir başlangıç çeşidinden türetilmiş olması veya yine hâkim özellikler itibarıyla başlangıç çeşidinden türetilen diğer bir çeşitten türetilmiş olması gerekir. Her iki durumda da esas itibarıyla türetilmiş çeşit, başlangıç çeşidini oluşturan genotip veya genotipler tarafından meydana getirilen aslî özellikleri göstermelidir.
b) Türetilmiş çeşit, başlangıç çeşidinden açıkça ayırt edilebilir olmalı ve türetme yönteminin yol açtığı farklılıklar dışında başlangıç çeşidini oluşturan genotip veya genotipler tarafından meydana getirilen aslî özellikleri göstermelidir.
Esas itibarıyla türetme; tabiî veya sunî mutant seleksiyonu, somaklonal varyant seleksiyonu, başlangıç çeşidi içinden farklı bireylerin seleksiyonu, geriye melezleme veya genetik mühendisliği yoluyla transformasyona uğratılmış bitkilerden elde etme gibi yöntemlerle olabilir.