mevzuatuzmani.net — Hukuki Bilginin Güvenilir Adresi
  1. Ana sayfa
  2. Kanun
  3. 1211 sayılı Kanun

1211 sayılı TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI KANUNU

Kanun · Resmî Gazete 26 Ocak 1970, sayı 13409

mevzuat.gov.tr ↗

Bu özet yapay zeka ile üretilmiştir; hukuki görüş değildir. Bağlayıcı olan tam metindir.

Madde 1 – Kuruluş ve unvan:

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, banknot basma ayrıcalığına sahip olan ve anonim şirket şeklinde kurulmuş bir bankadır. Kanunda net bir hüküm bulunmayan konularda özel hukuk hükümleri uygulanır.

3 ilgili yargı kararı

Madde 2

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın merkezi Ankara'da bulunur. Banka, kendi meclisinin kararıyla banknot matbaası kurabilir, çeşitli şehirlerde şubeler açabilir ve yurt içinde veya dışında muhabirler belirleyebilir.…

Madde 3

Merkez Bankası, diğer merkez bankalarının bulunduğu uluslararası mali, iktisadi ve mesleki kuruluşlara Banka Meclisinin kararıyla üye olabilir. Ayrıca, Cumhurbaşkanının onayı ile bu kuruluşlara hissedar olarak…

Madde 4 – Temel görev ve yetkiler:

Merkez Bankasının temel amacı fiyat istikrarını sağlamaktır. Banka, para politikasını ve araçlarını bağımsız olarak belirlerken, fiyat istikrarı hedefiyle çelişmemek kaydıyla Hükümetin büyüme ve istihdam politikalarını…

3 ilgili yargı kararı

Madde 5 – Bankanın sermayesi, hisse senetleri:

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın toplam sermaye tutarını, hisselere bölünme şeklini ve sermaye artış şartını düzenleyen maddedir. Ayrıca hisse senetlerinin alabileceği farklı değerler belirlenmiştir.

Madde 6 – Hisse senetlerinin nev'i:

Merkez Bankası'na ait hisse senetlerinin nama yazılı olduğu belirlenmiştir.

Madde 7 – Hisse senetlerinin sınıfları:

Hisse senetleri (A), (B), (C) ve (D) olmak üzere çeşitli sınıflara ayrılmıştır.

Madde 8

(A) sınıfı hisse senetlerinin sayısı, sahipliği ve sermayedeki alt sınırı belirlenmiştir. Bu hisseler yalnızca Hazineye aittir.

Madde 9

B sınıfı hisse senetlerinin Türkiye'de faaliyet gösteren milli bankalara ayrıldığı belirtilmiştir.

Madde 10

(C) sınıfı hisse senetlerinden en fazla 15.000 adedinin, milli bankalar haricindeki diğer bankalar ile imtiyazlı şirketlere ayrıldığı düzenlenmiştir.

Madde 11

(D) sınıfı hisse senetlerinin kimlere verileceği belirlenmiştir.

Madde 12 – Hisse senetlerinde sınıf değişikliği:

Merkez Bankası hisse senetlerinin bir sınıftan diğerine aktarılması işleminden herhangi bir komisyon alınmaz. Ayrıca (C) sınıfı hisse senetlerinin toplam miktarı, kanunda belirlenen sınırı hiçbir şekilde geçemez.

Madde 13

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın hangi organlardan oluştuğu düzenlenmiştir.

Madde 14 – Oy hakkı:

Bankanın pay sahipleri defterindeki hissedarlar Genel Kurulu oluşturur ve bu kurul, her yıl Banka Esas Mukavelesinde belirlenen zamanda toplanır. Oy kullanımı, sahip olunan veya temsil edilen her on hisse başına bir oy…

Madde 15 – Genel Kurulun görev ve yetkileri:

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Genel Kurulunun görev ve yetkileri düzenlenmiştir. Buna göre Genel Kurul; raporların incelenmesi, mali hesapların karara bağlanması, sorumluların ibrası, sermaye artırımı, tüzük…

Madde 16

Banka Esas Mukavelesinin kabulü, değiştirilmesi ve süresinden önce tasfiye edilmesine ilişkin usuller belirlenmiştir. Bu süreçlerde hem kurum içi onaylar hem de Cumhurbaşkanı kararı aranmaktadır.

Madde 17 – Başkanlık:

Genel Kurul'a Başkan (Guvernör) tarafından başkanlık edilir.

Madde 18 – Temsil:

Genel Kurul'da hissesi olmayan kişilerin oy temsil yetkisinin sınırı belirlenmiş ve Türk Ticaret Kanunu'nun bazı maddelerinin Banka bakımından geçersiz olduğu düzenlenmiştir.

Madde 19 – Kuruluş:

Banka Meclisi'nin oluşumu, üyelerin taşıması gereken nitelikler ve uymaları gereken yasaklar düzenlenmiştir. Meclis, Başkan (Guvernör) ve seçilmiş altı üyeden oluşur. Üyelerin maddi haklarını Cumhurbaşkanı belirler.

Madde 20 – Görev süresi:

Banka Meclisi üyelerinin görev süresi üç yıldır ve üyelerin üçte biri her yıl yenilenir. Ayrılacak üyelerin birinci ve ikinci yıl sonundaki tespiti ad çekme yoluyla yapılırken, süresi dolan üyelerin yeniden seçilmesi…

Madde 21 – Toplantılar, kararlar ve oylamadan çekilme:

Banka Meclisi'nin toplantı usullerini, karar alma yöntemlerini ve üyelerin uyması gereken tarafsızlık kurallarını belirler. Toplantıların sıklığı, yer seçimi ve gündemin belirlenmesiyle ilgili esaslar düzenlenmiştir.

Madde 22 – Banka Meclisinin görev ve yetkileri:

Bu madde, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Meclisinin sahip olduğu görev ve yetkileri belirler. Meclis; para politikası, banknot yönetimi, rezervlerin idaresi, kurum içi organizasyon ve mali işlerle ilgili karar alma…

Madde 22/A

Bu madde, Para Politikası Kurulu'nun oluşumu, üyelerin nitelikleri, çalışma düzeni ve temel görevlerini düzenlemektedir. Kurul; fiyat istikrarını sağlamak, enflasyon hedefini belirlemek ve Türk lirasının değerini…

Madde 23 – Kuruluş, süre ve nitelik:

Denetleme Kurulu, Genel Kurul tarafından seçilen dört üyeden oluşur ve bu üyelerin görev süresi iki yıldır. Kurul üyeliği için yükseköğrenim mezunu olmakla birlikte bankacılık ve muhasebe alanında bilgi ve tecrübeye…

Madde 24 – Görev ve yasaklar:

Denetleme Kurulu, Bankanın tüm işlem ve hesaplarını denetleyerek görüşlerini Banka Meclisine ve Cumhurbaşkanlığına bildirir, yıl sonunda raporunu Genel Kurula sunar. Kurul üyelerinin yönetim yetkileri olmadığı gibi…

Madde 25 – Atanma, nitelik ve görev süresi

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanı'nın (Guvernör) yükseköğrenim yapmış olması ile maliye, iktisat ve bankacılık alanlarında bilgi ve tecrübeye sahip olması zorunludur.

Madde 26 – Görev, temsil ve yetki:

Merkez Bankası Başkanı, bankanın en yüksek icra amiri olarak yönetimi ve kurumun yurt içi ve dışı temsili ile görevlidir. Kanuni düzenlemelerin ve Meclis kararlarının uygulanmasını sağlar. Başkan ile Banka Meclisi…

Madde 27 – Yasaklar:

Merkez Bankası Başkanı'nın, özel bir düzenleme olmadığı sürece Banka dışındaki resmî, özel veya yasama görevlerini yürütmesi, ticaret yapması ve şirket ortağı olması yasaktır. Ancak hayır kurumları, belli amaçlı…

Madde 28 – Geçici ayrılma, görevden af:

Merkez Bankası Başkanı'nın geçici yokluğunda, kendi belirlediği bir yardımcısı ona vekalet eder. Başkan, sadece m. 27'deki yasakların oluşması veya görevlerini yerine getirmesini sürekli imkansız kılan durumlar ortaya…

Madde 29 – Nitelik, atanma, görev ve yasaklar:

Merkez Bankası Başkanı'na yardımcı olmak amacıyla dört Başkan Yardımcısı atanır. Atanacak kişilerin belirli bölümlerde lisans veya lisansüstü eğitimi olması ve yeterli bilgi ile deneyime sahip olması gerekir. Bu…

Madde 30 – Kuruluş, görev:

Yönetim Komitesi, Başkan ve Başkan yardımcılarından oluşan, Bankanın idari işleyişi, yönetmeliklerin hazırlanması ve belirli personel işlemleriyle ilgilenen bir organdır. Komitenin karar alma mekanizması ve temel…

Madde 31 – Kuruluş, görev:

Merkez Bankasının merkezinin, şubelerinin, Banknot Matbaası Teşkilatı'nın ve bunlara ait yönetim komitelerinin kuruluş ve görevleri yönetmeliklerle belirlenir.

Madde 32 – Personel statüsü:

Banka personeli, asıl ve sürekli görevlerde çalışan memurlar ile Banknot Matbaası işçilerinden oluşur. Tüm personel bu kanuna ve Banka Meclisince belirlenen statü hükümlerine tabidir. Ayrıca Banka Meclisi kararıyla…

Madde 33 – Ücret rejimi:

Merkez Bankası Başkanı ve yardımcılarının ücretleri ile temsil ödeneklerini Cumhurbaşkanı belirler. Diğer yönetim organlarının ek ücretleri Banka Meclisi tarafından, diğer memurların maaşları ise atama yetkililerince…

Madde 34 – Personelin emekliliği:

Merkez Bankası personeli ve Meclis üyelerinin emeklilik işlemlerine uygulanacak kanuni düzenlemeleri belirler. Çalışanların giriş tarihlerine göre farklı hesaplama yöntemleri ve kıdem bazlı tazminat kriterleri…

Madde 35 – Sır saklama ve sorumluluk:

Merkez Bankası çalışanları, görevleri gereği öğrendikleri bankaya veya bankayla ilişkili kişi ve kurumlara ait sırları saklamak zorundadır. Bu gizlilik yükümlülüğü, çalışanın bankadan ayrılmasıyla sona ermez.…

Madde 36 – Banknot ihracı ve tedavül mecburiyeti:

Merkez Bankası'nın bastığı banknotların kullanımı zorunludur ve bu banknotlar sınırsız ödeme gücüne sahiptir. Ayrıca Banka, kanunda belirtilen bazı özel işlemler kapsamında da banknot çıkarma yetkisine sahiptir.

2 ilgili yargı kararı

Madde 37 – Banknotların değiştirilmesi:

Merkez Bankası, piyasadaki banknotları gerektiğinde yenileriyle değiştirebilir veya eskimiş olanları belirli kurallar çerçevesinde yeniler. Bu işlemlerin süreleri, uygulama yöntemleri ve banknotların yok edilmesi…

Madde 38 – Madeni para:

Madde 39 – İlan edilecek hususlar:

Merkez Bankası, Banka Meclisinin belirlediği reeskont, iskonto, faiz oranlarını ve açık piyasa politikası şartlarını ilan eder. Ayrıca bazı altın ve döviz fiyatları ile belirli karar hükümleri Resmi Gazete aracılığıyla…

Madde 40 – Para - kredi konusunda bankanın görev ve yetkileri:

Merkez Bankası'nın para ve kredi politikaları kapsamındaki yetkilerini düzenleyen bu madde; bankalara likidite desteği verilmesi, zorunlu karşılıkların yönetimi ve faiz ile vade standartlarının belirlenmesine…

1 ilgili yargı kararı

Madde 41

Merkez Bankası, Hükümetin mali ve ekonomik konulardaki danışmanı olarak çalışır. Ayrıca devletin borç yönetimi, dış ticaret uygulamaları ve Hazine'nin iç ve dış para işlemlerini yürütmekle görevlendirilebilir.

Madde 42

Cumhurbaşkanı, Merkez Bankası'nın işlem ve hesaplarını denetletebilir ve her türlü bilgiyi isteyebilir. Banka, mali tablolarını bağımsız kuruluşlara denetletip para politikasıyla ilgili periyodik raporları kamuoyuna…

Madde 43 – Bilgi isteme yetkisi, bankaların bilançoları ve raporları:

Türkiye'de faaliyet gösteren bankaların, özel finans kurumlarının ve Merkez Bankasınca uygun görülen diğer mali kurumların raporlama yükümlülüklerini ve Merkez Bankasının bilgi isteme yetkilerini düzenler. Merkez…

Madde 44 – Gerçek ve tüzel kişilerden bilgi isteme yetkisi:

Merkez Bankası, döviz pozisyonlarını etkileyen işlemleri takip edebilmek adına gerçek ve tüzel kişilerden bilgi ve belge talep edebilir. Bu sürecin kapsamı ve uygulama yöntemleri banka tarafından belirlenir. Ayrıca…

Madde 45 – Senet ve vesikaların reeskonta ve avansa kabulü:

Merkez Bankası, bankalar tarafından sunulan ve en az iki geçerli imza taşıyan ticari senet ve belgeleri kendi belirlediği esaslara göre reeskont kapsamında kabul edebilir. Kabul edilecek senetlerin türleri, uygulama…

Madde 46 – Orta vadeli reeskont ve avans işlemleri: (Mülga)

Madde 47 – Reeskonta veya avansa kabul edilecek senetlerin en yüksek tutarı: (Mülga)

Madde 48 – Tahvil karşılığı avans: (Mülga)

Madde 49 – Merkez ve şubeler iskonto komiteleri:

Madde 50 – Hazineye kısa vadeli avans: (Mülga)

Madde 51 – Kamu müesseselerine kredi:

Madde 52 – Açık Piyasa İşlemleri

Merkez Bankası, para arzını ve ekonomideki nakit durumunu düzenlemek amacıyla belirli açık piyasa işlemleri yapabilir veya bu işlemlere aracılık edebilir. Bu işlemler kapsamında belirli sürelerle likidite senedi ihraç…

Madde 53 – Altın ve Dövizle İlgili İşlemler

Merkez Bankası, para politikası kapsamında Türk lirasının değerini belirlemek için döviz işlemleri ve türev araçlar kullanabilir. Ayrıca ülke altın ve döviz rezervlerini; güvenlik, likidite ve getiri öncelikleri…

Madde 54 – İkraz limitleri:

Madde 55 – Sair İşlemler

Merkez Bankası, kendi Meclisi tarafından belirlenen bankacılık işlemlerini ve hizmetlerini gerçekleştirebilir. Ayrıca, şubelerinin bulunduğu yerlerdeki mevcut veya gelecekte kurulacak bankalararası takas odası…

Madde 56 – Bankanın Yapamıyacağı İşlemler

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın gerçekleştirmesi yasak olan finansal işlemler belirlenmiştir. Bankanın Hazine ve kamu kurumlarıyla olan kredi ilişkileri ile genel kredi verme şartları ve teminat sınırlamaları…

Madde 57 – Banka Hesapları ve Bilanço Hesap Dönemi

Merkez Bankasının hesap dönemi takvim yılı olarak belirlenmiştir.

Madde 58

Merkez Bankası, her takvim yılı sonunda hazırladığı bilançoyu, kâr ve zarar hesabını ve yıllık faaliyet raporunu Genel Kurul toplantısından önce Cumhurbaşkanlığına sunar. Ayrıca bilançonun Resmi Gazete'de yayımlanması…

Madde 59 – Provizyonlar ve hususi ihtiyat:

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının yıllık brüt kârından, gelecekte oluşabilecek bazı riskleri karşılamak amacıyla Banka Meclisinin uygun gördüğü tutarlarda karşılıklar ayrılabilir. Ayrıca zamanaşımına uğramış…

Madde 60 – Karın dağıtılması:

Merkez Bankasının yıllık net kârının hissedarlara, banka çalışanlarına ve ihtiyat akçesine nasıl paylaştırılacağı düzenlenmiştir. Dağıtım sonrası kalan tutar Hazineye aktarılır.

Madde 61

Merkez Bankasının sahip olduğu döviz ve altınların değer değişimlerinden kaynaklanan farkların ayrı bir hesapta takip edilmesi düzenlenmiştir. Bu işlemlerden doğan gerçekleşmemiş kâr ve zararlar, ilgili dönemin…

Madde 62 – Tasfiye:

Merkez Bankası'nın tasfiyeye girmesi durumunda uygulanacak esasların bir kanunla belirleneceği düzenlenmiştir. Tasfiye sonucunda ortaya çıkan net varlıklardan önce hisse senedi bedelleri ödenir; ardından kalan miktarın…

Madde 63 – Banka Bülteni

Merkez Bankası, her hafta sonu itibarıyla hesap durumunu özetleyen bir bülten yayımlar ve bunu Resmî Gazete'de ilan eder. Bu bültende Bankanın varlıkları, borçları, sermayesi ile güncel reeskont, iskonto ve faiz…

Madde 64 – Vergi, resim ve harçdan muaflık:

Merkez Bankasının bazı mali varlıkları, belirli ithalat kalemleri ve bankacılık işlemleriyle ilgili belgeler; her türlü vergi, resim, harç ve damga vergisinden muaftır.

Madde 65 – Değer nakillerinde uygulanacak tarife:

Merkez Bankasına ait olan altın, banknot, tahvil, bono ve yabancı dövizlerin belirlenen kuruluşlar aracılığıyla nakledilmesinde ağırlık esaslı navlun tarifesi uygulanır.

Madde 66 – Banka defter ve kayıtlarının mahiyeti:

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın tüm evrak, kayıt, defter ve senetleri ile bunlara dayalı hesap özetleri resmi belge olarak kabul edilir.

Madde 67 – Borçlunun ikametgahı:

Merkez Bankası ile işlem yapıldığında borçluların veya kefillerin bildirdikleri adres, yasal ikametgah olarak kabul edilir. Daha sonra adreste meydana gelen değişiklikler, mahkeme ve icra dairesinin yetkisini…

Madde 68

Bu madde, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu kapsamındaki yükümlülüklere aykırı davranan banka ve finans kuruluşu yetkililerinin, Banka personelinin ve üçüncü kişilerin tabi olduğu cezai yaptırımları belirler.…

Madde 68/A – Disiplin cezaları:

Merkez Bankası personelinin görevlerini yerine getirmemesi veya yasaklanan fiillerde bulunması durumunda uygulanacak disiplin cezalarını belirler. Fiilin niteliğine ve ağırlığına göre uyarma, kınama, kısa süreli ücret…

Madde 68/B – Disiplin işlemlerine ilişkin diğer hükümler ve görevden uzaklaştırma:

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası personelinin disiplin soruşturmaları, cezalandırma süreçleri, itiraz mekanizmaları, zamanaşımı süreleri ve görevden uzaklaştırma işlemlerini düzenler. Soruşturmaların yürütülmesinden…

Madde Ek 1

Bu madde ile 1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu içerisinde yer alan "Maliye Bakanı" ve "Maliye Bakanlığı" ifadelerinin "Başbakan" ve "Başbakanlık" olarak değiştirildiği hükme bağlanmıştır.

Madde Geçici 1

Kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte Banka Müdürler Kurulu, Banka Meclisi'ne dönüşür. Mevcut üyelerin görevleri sürelerinin sonuna kadar sürerken, personel temsilcisi olan üyenin görevi kanunla beraber sona erer.

Madde Geçici 2

Kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte Banka Genel Müdürü 'Başkan (Guvernör)', Banka Genel Müdür Muavinleri ise 'Başkan (Guvernör) yardımcıları' unvanını alır. Bu kişilerin görevleri, süreleri dolana kadar devam eder.

Madde Geçici 3

Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla murakıp olan kişilerin, görev süreleri dolana kadar Banka Denetleme Kurulu üyesi olarak çalışmaya devam edecekleri belirlenmiştir.

Madde Geçici 4

Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte Merkez Bankasında çalışmakta olan kişilerin görevlerine devam edeceği düzenlenmiştir.

Madde Geçici 5

Kanunun yürürlüğe girmesiyle beraber, Merkez Bankası portföyündeki Hazine bonolarının ve T. Emlak Kredi Bankasına verilen hazine kefiyetli tahvil mukabili avans hesabının tasfiye edilmesi düzenlenmiştir. Bu işlem;…

Madde Geçici 6

1715 sayılı Kanun kapsamında tedavüle çıkarılan banknotların, yeni bir emisyonla değiştirilene kadar bu kanun hükümlerine göre tedavülde kalmaya devam edeceği düzenlenmiştir.

Madde Geçici 7

Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla, Banka Kredilerini Tanzim Komitesi tarafından önceden alınmış tüm kararlar geçerliliğini korumaya devam eder. Ancak Banka tarafından bu kararlara aykırı yeni bir karar…

Madde Geçici 8

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın 5. maddesi uyarınca 15 milyon liradan 25 milyon liraya yükseltilen sermayesindeki 10 milyon liralık artışa ait tüm hisseler (A) grubuna verilmiştir. Bu tutarın ödemesi, kanunun…

Madde Geçici 9

50 nci maddede belirtilen avans hesabındaki 1994 ve öncesine ait birikmiş tutarlar ile 1995-1998 yılları arasında kullanılacak tutarların tasfiye edilmesine ilişkindir. Tasfiye işlemleri, Başbakanlık ve Banka arasında…

Madde Geçici 10

25/8/2009 ile 28/8/2009 tarihleri arasındaki sınavlar sonucu TCMB'ye atanan ancak kendi isteği dışında ilişiği kesilen uzman yardımcılarının sınav hakları korunmuştur. Bu kişilerin eğitim ve staj süreçleri kaldıkları…

Madde Geçici 11

Bu madde, düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihte görevde olan Denetleme Kurulu üyelerinin, mevcut görev süreleri dolana kadar çalışmaya devam edeceklerini belirtmektedir.

Madde Geçici 12

Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihe kadar ayrılan tüm ihtiyat akçeleri ile birikmiş fevkalade ihtiyat akçelerinin son yılın kârından ayrılan kısmı dışındakiler, Genel Kurul kararı olmadan Hazineye verilir.

Madde 69 – Yürürlükten kaldırılan kanunlar:

Madde 70 – Yürürlük:

Bu Kanun'un yayımlandığı tarihten itibaren yürürlüğe gireceği belirlenmiştir.

Madde 71

Bu Kanunun yürütme görevinin Bakanlar Kurulu'na ait olduğu belirtilmiştir.