mevzuatuzmani.net — Hukuki Bilginin Güvenilir Adresi
  1. Ana sayfa
  2. Tebliğ
  3. KREDİ RİSKİNE ESAS TUTARIN İÇSEL DERECELENDİRMEYE DAYALI YAKLAŞIMLAR İLE HESAPLANMASINA İLİŞKİN TEBLİĞ
  4. Ek-2

KREDİ RİSKİNE ESAS TUTARIN İÇSEL DERECELENDİRMEYE DAYALI YAKLAŞIMLAR İLE HESAPLANMASINA İLİŞKİN TEBLİĞ Ek-2 – ASGARİ ŞARTLAR

KREDİ RİSKİNE ESAS TUTARIN İÇSEL DERECELENDİRMEYE DAYALI YAKLAŞIMLAR İLE HESAPLANMASINA İLİŞKİN TEBLİĞ · Resmî Gazete 23 Ekim 2015, sayı 29511

Sade özet

Ekler (form, tablo, cetvel) özetlenmez. Tam metin aşağıdadır.

Kaynak: KREDİ RİSKİNE ESAS TUTARIN İÇSEL DERECELENDİRMEYE DAYALI YAKLAŞIMLAR İLE HESAPLANMASINA İLİŞKİN TEBLİĞ (Tebliğ), Ek-2

Bu özet yapay zeka ile üretilmiştir; hukuki görüş değildir. Bağlayıcı olan tam metindir.

Tam metni göster
1. DERECELENDİRME SİSTEMLERİ 1. Bir risk sınıfı için birden fazla derecelendirme sisteminin kullanılması halinde, borçlular veya işlemler için kullanılan derecelendirme sistemi seçimlerinin gerekçelerinin belgelendirilmesi ve seçilen sistemlerin borçluların veya işlemlerin risk seviyelerini doğru şekilde yansıtması esastır. 2. Derecelendirme sistemi seçim kriterlerinin ve süreçlerinin mevcut portföy yapısına ve dışsal faktörlere uygunluğunun devam ettiğinin teyit edilmesi amacıyla, söz konusu kriter ve süreçler periyodik olarak gözden geçirilir. 3. Bankanın, her bir borçlu ya da işlem için kendi risk parametresine ilişkin tahminlerini kullandığı durumlarda bu tahminler, bir derecelendirme cetvelindeki derecelendirme notlarına atanan tahminler olarak kabul edilir. 1.1 Derecelendirme sisteminin yapısı 4. Kurumsal alacaklar, bankalardan ve aracı kurumlardan alacaklar, merkezi yönetimlerden ve merkez bankalarından alacaklar için kullanılan derecelendirme sistemlerinin aşağıda belirtilen özellikleri taşıması gerekir: a) Derecelendirme sistemi, borçlunun ve işlemin risk yapısını dikkate alır. İşlemin risk yapısı teminat, birinci veya ikincil alacak olup olmaması, ürün tipi gibi işleme özgü faktörleri yansıtır. Temel İDD Yaklaşımında işlemin risk yapısının dikkate alınması şartı, hem borçlunun hem de işlemin risk yapısını yansıtan tek bir boyut ile yerine getirilebilir. b) Derecelendirme sisteminde, münhasıran kredi riskini sayısallaştıran bir borçlu derecelendirme cetveli bulunur. Borçlu derecelendirme cetvelinde, temerrüde düşmemiş borçlular için en az yedi, temerrüde düşmüş borçlular için en az bir derecelendirme notu bulunur. c) Bankalar, her bir borçlu derecelendirme notuna tekabül eden kredi riski düzeyi ile bu risk düzeylerinin birbirinden ayırt edilmesi için kullanılan kriterler arasındaki ilişkiyi yazılı hale getirir. Tahmin edilen ve ölçülen risk, derecelendirme notları kötüleştikçe artar. ç) Portföyleri belirli bir sektör ve kredi riski aralığında yoğunlaşmış olan bankaların, borçluların belirli bir derecelendirme notunda aşırı yoğunlaşmasının önlenmesi için bu aralıkta yeterli sayıda derecelendirme notu belirlemeleri gereklidir. Tek bir borçlu derecelendirme notunda belirgin yoğunlaşmaların olması halinde, notun yeterince dar bir TO aralığını kapsadığının ve aynı nota sahip tüm borçluların kredi riskinin söz konusu aralık içinde yer aldığının ampirik kanıtlarla desteklenmesi gerekir. d) Sermaye yükümlülüğü hesaplamasında Gelişmiş İDD Yaklaşımının kullanımına izin verilebilmesi için, derecelendirme sisteminin, münhasıran THK’ya ilişkin ayrı bir işlem derecelendirme cetveline sahip olması gerekir. İşlem dereceleri bunlarla sınırlı olmamak üzere teminat yapısı, ürün, sektör gibi THK’yı etkileyebilecek tüm faktörleri dikkate alabilir. Borçluya ilişkin özellikler, THK’yı tahmin edebildiği ölçüde THK’ya ilişkin işlem derecelerine dahil edilebilir. İşlem derecelendirme notunun tanımının, alacakların derecelendirme notlarının nasıl belirlendiğini ve notlara ilişkin risk düzeylerinin birbirinden ayırt edilmesi için kullanılan kriterlerin neler olduğunu içermesi gerekir. İşlem derecelerini etkileyen faktörler, bu faktörlerin tahminler için daha doğru ve daha uygun olduğu konusunda Kurumun ikna edilmesi kaydıyla risk sınıflarının alt grupları bazında değiştirilebilir. e) Tek bir işlem derecelendirme notunda belirgin yoğunlaşmaların olması halinde, notun yeterince dar bir THK aralığını kapsadığının ve aynı nota sahip tüm işlemlerin risklerinin söz konusu aralık içinde yer aldığının ampirik kanıtlarla desteklenmesi gerekir. 5. İhtisas kredilerine ilişkin risk ağırlıklarının belirlenmesinde Ek-1’in Birinci Bölümünün yedinci fıkrasında yer alan yöntemi kullanan bankalarca, münhasıran bu krediler için kredi riskini sayısallaştıran bir derecelendirme cetvelinin bulunması gerekir. Bankalarca ihtisas kredilerinde, temerrüde düşmemiş borçlular için en az dört ve temerrüde düşmüş borçlular için en az bir derecelendirme notu kullanılır. 6. Perakende alacaklar için kullanılan derecelendirme sistemleri aşağıda belirtilen özellikleri taşıması gerekir: a) Derecelendirme sistemleri, hem borçlu hem de işlem riskini yansıtır ve borçlu ile işlemin tüm özelliklerini kapsar. b) Risk ayrıştırma yaklaşımının, herhangi bir havuz içerisindeki alacak sayısının, ilgili havuz kapsamındaki kayıp parametrelerinin uygun şekilde sayısallaştırılmasını ve doğrulanmasını temin etmesini sağlayacak düzeyde olması gerekir. Alacakların ve borçluların havuzlara dağıtımı, aşırı yoğunlaşmaları önleyecek şekilde yapılır. c) Bankaların alacakları havuzlara tahsisi sürecinin, uygun bir risk ayrıştırmasına ve yeterince homojen nitelikte olan risklerin gruplandırılmasına olanak vermesi ve havuz düzeyinde kayıp parametrelerine ilişkin doğru ve tutarlı bir tahmin sağlaması gerekir. Devralınan alacaklar için bu gruplandırma, satıcının kredilendirme uygulamalarını ve müşterilerinin farklılıklarını yansıtır. 7. Perakende alacakların havuzlara tahsisinde aşağıdaki risk faktörleri dikkate alınır: a) Borçlunun risk özellikleri, b) Ürün veya teminat ya da her ikisi de dâhil olmak üzere işlemin risk özellikleri, teminatın birden fazla kredi için kullanıldığı durumlar, c) (Değişik:RG-20/1/2016-29599) (1) Ödemelerin gecikmesine ilişkin durumlar. 1.2 Alacakların derecelere veya havuzlara tahsisi 8. Bankaların, derecelendirme sisteminde alacakların derece veya havuzlara tahsisine ilişkin aşağıdaki şartları sağlayan somut tanım, kriter ve süreçlere sahip olması gerekir. Derecelendirme tanım ve kriterlerin makul ve mantıklı olması ve anlamlı bir risk ayrıştırması sağlaması gerekir: a) Derece veya havuzlara ilişkin tanım ve kriterlerin, benzer risk taşıyan borçluların veya işlemlerin aynı derece veya havuza tutarlı bir biçimde tahsis edilmesini temin edecek düzeyde detaylı olması gerekir. Bu tutarlılık, faaliyet alanları, iş birimleri ve coğrafi bölgeler için de aranır. b) Derecelendirme sistemine ilişkin dokümantasyonun, üçüncü taraflarca alacakların derece veya havuzlara tahsisinin nasıl yapıldığının anlaşılmasına, aynı tahsisin tekrar yapılabilmesine ve tahsislerin uygunluğunun değerlendirilmesine olanak sağlaması gerekir. c) Kriterlerin, bankanın içsel kredilendirme ilke ve standartları ile sorunlu borçlu ve alacaklara ilişkin politikalarına uyumlu olması gerekir. 9. Borçluların ve alacakların derecelere veya havuzlara tahsisinde ilgili ve önemli tüm bilgiler dikkate alınır. Bu bilgilerin güncel olması gerekir. Bankaların ellerinde yeterli bilgi bulunmaması durumunda alacakların borçlu ve işlem derecelerine veya havuzlara tahsisinde daha ihtiyatlı olmaları gerekir. İçsel derecelendirmede, dışsal derecelendirmenin temel faktör olarak kullanıldığı durumda, ilgili diğer bilgiler de dikkate alınır ve değerlendirilir. Dereceler tahsis edilirken bir yıldan uzun bir zaman aralığının kullanılması beklenmektedir. Dereceler, olumsuz ekonomik koşulların veya beklenmedik olayların gerçekleşmesi durumunda borçlunun ödeme gücü ve istekliliğine ilişkin bankanın değerlendirmesini yansıtır. Bunun için bankalar derecelendirme notu tahsislerini, uygun ve spesifik stres senaryolarına dayandırabilirler. Alternatif olarak, bankalar spesifik bir stres senaryosu belirlemeden borçluların olumsuz ekonomik koşullara veya beklenmedik olaylara dayanıksızlığını yansıtan özelliklerini dikkate alabilirler. Derecelendirmelerde esas alınan ekonomik koşulların, mevcut koşullar ve bir ekonomik döngü içerisinde ilgili sektör ya da ilgili coğrafi bölgelerde gerçekleşmesi muhtemel olaylar ile tutarlı olması gerekir. Derecelerin bankanın ilgili alacağın gelecekteki ödenme durumunu tahmin etmesine olanak sağlaması gerekir. Geleceğe ilişkin olaylar ve bu olayların bir borçlunun finansal yapısı üzerindeki etkisinin tahminindeki zorluklar esas alınarak, öngörülen bilgiler ihtiyatlı bir şekilde ele alınır. Bilgilerin sınırlı olması halinde, analizlere bir ihtiyatlılık payı yansıtılır. 10. Kurumsal alacaklar, bankalardan ve aracı kurumlardan alacaklar, merkezi yönetimler ve merkez bankalarından alacaklar ile TO/THK Yaklaşımı uygulanan hisse senedi yatırımlarının tahsisi aşağıdaki kriterlere uygun olarak yapılır: a) Kredi onay sürecinin bir parçası olarak, her bir borçlu için bir borçlu derecesi tahsis edilir. b) Kredi onay sürecinin bir parçası olarak, Gelişmiş İDD Yaklaşımının kullanıldığı alacaklar için, her bir işlem bazında bir işlem derecesi tahsis edilir. c) İhtisas kredilerine ilişkin risk ağırlıklarının belirlenmesinde, Ek-1’in Birinci Bölümünün yedinci fıkrasında belirtilen yöntemin kullanılması durumunda, asgari şartlara uygun olarak söz konusu kredilere beşinci fıkra çerçevesinde bankanın kendi içsel kriter, sistem ve süreçleri kullanılarak derece tahsis edilir. Ek-1’in Birinci Bölümünün yedinci fıkrasında açıklanan eşleştirme sürecinin, içsel derecelendirme notlarının ilgili kategoriler için sayılan risk özellikleri ile tutarlılığını sağlayan bir uyumlaştırma sağlaması gerekir. Bankaların içsel kriterlerdeki sapmaların eşleştirme sürecinin etkinliğinin bozulmasına yol açmamasını sağlamaya özellikle dikkat etmesi gerekir. ç) Kredi riski üstlenilen her bir tüzel kişi için, ayrı bir derecelendirme yapılır. Münferit müşteriler ile risk gruplarına ilişkin derece tahsis uygulamalarına yönelik politikalar oluşturulur. Bu politikalar, her bir tüzel kişi için spesifik ters eğilim riskinin belirlenmesi süreçlerini içerir. Spesifik ters eğilim riskinin varlığının tespit edildiği durumda, bu alacakların risk tutarının hesaplanması diğer alacaklardan farklı değerlendirilir. d) Aynı borçludan olan tüm alacaklar için işlemin niteliğine bakılmaksızın, aynı borçlu derecesi kullanılır. Aşağıdaki istisnai durumlarda, aynı borçludan olan farklı alacaklar için farklı dereceler tahsis edilebilir: 1) Alacağın yerel veya yabancı para cinsinden olmasına bağlı olarak yapılan uygulamalar, 2) Derecenin, alacağa ilişkin garantilerin borçlu derecesine yansıtılması suretiyle ayarlandığı haller. 11. Perakende alacaklar için kredi onay sürecinin bir parçası olarak, her alacak bir havuza tahsis edilir. 12. (Değişik:RG-20/1/2016-29599) (1) Alacakların derece ve havuzlara tahsisinde, tahsis sürecinin girdileri ve çıktıları üzerinde kişisel değerlendirme kullanılarak değişiklik yapılabilecek durumların ve değişiklik yapmaya yetkili personelin bilgilerinin, söz konusu değişikliklerin limitlerini ve nasıl yapılacağını da içerecek şekilde yazılı hale getirilmesi gereklidir. Değişiklik yapılması halinde, bu değişiklikler ile değişikliği yapan personele ilişkin bilgiler kayıt altına alınır ve takip edilir. Bankaların modele dayanan derecelendirmelerde, model notunun değiştirilmesi, değişkenlerin çıkarılması veya girdilerin değiştirilmesi gibi durumların izlenmesine yönelik rehber ve süreçlere sahip olması gerekir. Bankalar söz konusu değişikliklerin yapıldığı alacakların performansını analiz eder. 1.3 Tahsis sürecinin güvenilirliği 13. Ek-1’in Birinci Bölümünün yedinci fıkrasında açıklanan yaklaşımın uygulandığı ihtisas kredileri dahil kurumsal alacaklar, bankalardan ve aracı kurumlardan alacaklar, merkezi yönetimler ve merkez bankalarından alacaklar ile TO/THK Yaklaşımı uygulanan hisse senedi yatırımlarının tahsis sürecinde aşağıdaki kriterlerin sağlanması gerekir: a) Derecelerin tahsisi ve bunların periyodik olarak gözden geçirilmesi, kredilendirme faaliyetinden doğrudan menfaati bulunmayan bağımsız bir tarafça gerçekleştirilir veya onaylanır. Tahsis ve gözden geçirmeye ilişkin operasyonel süreçler yazılı hale getirilir ve banka politikalarına dahil edilir. Bu süreçler Kurum denetimine hazır bulundurulur. Kredi politikalarının ve kredilendirme prosedürlerinin, derecelendirme sisteminin bağımsızlığını desteklemesi gerekir. b) Derece tahsisleri asgari yılda bir kez gözden geçirilir ve derecelerin tahsisinin uygun olmadığının tespiti halinde ilgili dereceler yenilenir. Yüksek riskli borçlular ile sorunlu alacaklar, daha sık gözden geçirilir. Borçluya veya alacağa ilişkin önemli bilgiler elde edildiği durumlarda asgari dönemler beklenmeksizin derecelendirme yeniden yapılır. c) Bankaların, TO’yu etkileyen borçlu özelliklerine ilişkin bilgiler ile THK ve dönüştürme oranı tahminlerini etkileyen işlem özelliklerine ilişkin bilgilerin edinilmesi ve güncellenmesine yönelik etkin sistem ve süreçlere sahip olmaları esastır. Bilgilerin edinilmesini takiben borçluya ilişkin derecelendirme notunun zamanında güncellenmesine ilişkin prosedürlerin bulunması gerekir. 14 . Perakende alacaklar için borçlu ve işlem derece tahsisleri asgari yılda bir kez gözden geçirilir ve derecelerin tahsisinin uygun olmadığının tespiti halinde ilgili dereceler yenilenir. Belirlenmiş her bir risk havuzu için ise kayıp özellikleri ve ödeme performansları gözden geçirilir ve alacakların devamlı olarak doğru havuzlara dağıtılmasını sağlamak amacıyla, her bir havuz içindeki münferit alacakların durumu, temsili bir örneklem grubu üzerinden asgari yılda bir kez gözden geçirilerek havuzlara yapılan tahsisin uygun olmadığının tespiti halinde ilgili tahsisler yenilenir. 1.4 Model kullanımı 15. Alacakların borçlu veya işlem derecelerine ya da havuzlara tahsisinde veya TO, THK ve dönüştürme oranı tahminlerinde istatistiksel modeller ile diğer yöntemlerin kullanılabilmesi için aşağıdaki niteliklerin sağlanması şarttır: a) Modelin tahmin gücünün yüksek olması ve modelin kullanılmasının yanıltıcı sermaye yükümlülüğü hesaplanmasına sebep olmaması gerekir. Model tahminlerinin oluşturulması için kullanılan değişkenlerin makul ve etkin olması gerekir. Modeldeki yanlılığın önemli düzeyde olmaması sağlanır. b) Modele dâhil edilen verilerin doğruluğunun, bütünlüğünün ve uygunluğunun değerlendirilmesini de içeren bir veri inceleme süreci tesis edilir. c) Modelin oluşturulmasında kullanılan verilerin, bankanın modelleme kapsamına giren mevcut kredi müşterilerinin veya alacaklarının tamamını temsil etmesi gerekir. ç) Model periyodik olarak validasyona tabi tutulur. Validasyon, model performansının ve istikrarının izlenmesini, modelin özelliklerinin gözden geçirilmesini ve modelin çıktılarının gerçekleşmiş sonuçlarla kıyaslanmasını içerir. d) İstatistiksel model, modelce tahsis edilen derecelerin gözden geçirilmesi ve modelin uygun olarak kullanılmasının sağlanması amacıyla, uzman görüşü ve gözetimi ile desteklenir. Gözden geçirmenin amacı, modelin zayıflıklarından kaynaklanabilecek hataların bulunması ve sınırlandırılmasıdır. Uzman görüşü, modelde yer almayan ilgili tüm önemli bilgileri dikkate alır. Uzman görüşünün ve model sonuçlarının bir arada nasıl kullanılacağı yazılı hale getirilir. 1.5 Derecelendirme sistemlerinin dokümantasyonu 16. Derecelendirme sistemlerinin tasarımı ve işletim detayları yazılı hale getirilir. Bu dokümantasyon, bu bölümde açıklanan asgari koşullara uyulduğunu gösteren kanıtları içerir ve portföy farklılaşması, derecelendirme kriterleri, borçluları ve alacakları derecelendiren kişilerin sorumlulukları, derece tahsislerinin gözden geçirilmesinin sıklığı ve üst düzey yönetimin derecelendirme süreci üzerindeki denetim ve kontrolünü de içeren konulara yer verilir. 17. Derecelendirmede kullanılan kriterlerin seçiminin gerekçeleri, bu seçimi destekleyen analizler ve derecelendirme sürecindeki tüm önemli değişiklikler yazılı hale getirilir. Derece tahsis süreci, buna ilişkin iç kontrol sistemini de içerecek şekilde yazılı hale getirilir. 18. İçsel olarak kullanılan temerrüt ve kayıp tanımları yazılı hale getirilir. Bu tanımların, Yönetmelik ve ilgili tebliğlerde yapılan tanımlarla tutarlılığı sağlanır. 19. Derecelendirme sürecinde istatistiksel modellerin kullanımı halinde, kullanılan yöntemler yazılı hale getirilir. Dokümantasyonun; a) Yapılan tahminlerin derecelere, münferit borçlulara, alacaklara veya havuzlara tahsisinin dayandırıldığı varsayımlar, matematiksel ve ampirik esaslar ile teorinin temel unsurları ve modelin oluşturulmasında kullanılan veri kaynakları hakkında detaylı bilgi vermesi, b) Modelin validasyonu için modelin kurulumunda kullanılandan farklı örneklem ve zaman aralıkları kullanılarak yapılacak performans testlerini de içeren kapsamlı bir istatistiksel sürecin uygulanmasını kapsaması, c) Modelin etkin çalışmadığı koşulları ve durumları belirtmesi gerekir. 20 . Derecelendirme sisteminin veya derecelendirme sistemi içinde kullanılan herhangi bir modelin üçüncü taraflardan temin edilmesi on altı ila on dokuzuncu fıkralarda belirtilen hükümlerin uygulanmasında muafiyet sağlamaz. 1.6 Verilerin saklanması 21. Banka, risk ölçüm ve yönetim sürecini etkin bir şekilde desteklemek için ilgili tüm veri ve bilgileri toplar ve saklar. Bu veri ve bilgilerin, derecelendirme sistemlerinin değişmesi durumunda dahi borçlu veya işlemlerin derece tahsislerinin geçmişe yönelik olarak tekrarlanmasına imkan verecek detayda olması gerekir. Bankalarca Risk Yönetimine İlişkin Kamuya Yapılacak Açıklamalar Hakkında Tebliğ hükümleri çerçevesinde kamuya açıklanacak içsel derecelendirme sistemlerinin özelliklerine ilişkin veriler istenildiğinde ibraz edilmek üzere saklanır. 22. Kurumsal alacaklar, bankalardan ve aracı kurumlardan alacaklar, merkezi yönetimler ve merkez bankalarından alacaklar ile TO/THK Yaklaşımı uygulanan hisse senedi yatırımları için; a) Borçlunun ve garantörün derecelendirme geçmişi, b) Derecelendirme notlarının verildiği tarihler, c) Derecelendirmede esas alınan veriler ve yöntemler, ç) Derecelendirmeden sorumlu olan kişi, d) Temerrüde düşen borçluların kimlikleri ve temerrüde düşen alacaklar, e) Temerrüt tarihleri ve temerrüdün gerçekleştiği durumlar, f) Derecelendirme notlarına ilişkin TO’lar ve gerçekleşen temerrüt oranları ile derecelendirme notları arasındaki geçişler hakkındaki veriler istenildiğinde ibraz edilmek üzere saklanır. 23. Temel İDD yaklaşımının kullanılması halinde, gerçekleşen THK’ların Ek-1’in İkinci Bölümünün yedinci fıkrasında verilen değerlerle kıyaslanmasına ve gerçekleşen dönüştürme oranlarının Ek-1’in Üçüncü Bölümünün ikinci fıkrasında verilen değerlerle kıyaslanmasına ilişkin veriler istenildiğinde ibraz edilmek üzere mümkün olduğu ölçüde toplanır ve saklanır. Gerçekleşen THK ve dönüştürme oranlarına ilişkin bilgiler, bankanın ekonomik sermayesinin değerlendirilmesinde dikkate alınır. 24 . Gelişmiş İDD yaklaşımının kullanılması halinde aşağıda belirtilen veriler istenildiğinde ibraz edilmek üzere saklanır: a) Her bir işlem derecelendirme cetveline ilişkin THK ve dönüştürme oranı tahminleri ile işlem derecelerine ilişkin geçmiş tüm veriler, b) Derecelendirme notlarının verildiği ve tahminlerin yapıldığı tarihler, c) THK ve dönüştürme oranı tahminleri ile işlem derecelendirmesinde esas alınan veriler ve yöntemler, ç) İşlem derecelendirmesini yapan kişi ile THK ve dönüştürme oranı tahminlerini yapan kişi, d) Temerrüde düşen alacaklara ilişkin tahmini ve gerçekleşen THK'lar ve dönüştürme oranları hakkında bilgiler, e) Garantilerin veya kredi türevlerinin kredi riski azaltım etkilerini THK aracılığıyla belirleyen ve yansıtan bankalar için, garantinin veya kredi türevinin etkilerinin değerlendirilmesinden önceki ve sonraki THK hakkında veriler, f) Temerrüde düşen alacaklar için THK oranı tahminine konu edilen kayıp unsurları hakkında veriler. 25. Perakende alacaklar için, a) Alacakların havuzlara tahsisinde kullanılan veriler, b) Alacak havuzlarına ilişkin tahmin edilen TO’lar, THK’lar ve dönüştürme oranları hakkında veriler, c) Temerrüde düşen borçluların kimliği ve temerrüde düşen alacaklar, ç) Temerrüde düşen alacaklar için, alacağın temerrüdünden önceki yıl içinde tahsis edildiği havuzlar hakkında ve THK ile dönüştürme oranına ilişkin gerçekleşen sonuçlar hakkında veriler, d) Nitelikli rotatif perakende alacaklar için kayıp oranları hakkında veriler istenildiğinde ibraz edilmek üzere toplanır ve saklanır. 1.7 Sermaye yeterliliği değerlendirmesinde kullanılan stres testleri 26. Sermaye yeterliliğinin değerlendirmesinde kullanılmak üzere, yeterli stres testi süreçleri tesis edilir. Stres testi kapsamında, bankanın alacakları üzerinde olumsuz etkiler yapabilecek ekonomik koşullardaki muhtemel değişiklikler veya olaylar belirlenir ve bankanın bu tür olay ve değişikliklere dayanma kabiliyeti değerlendirilir. Stres senaryoları belirlenirken sektörel ya da ekonomik gerilemeler, piyasa riskleri ve likidite koşulları gibi faktörler dikkate alınabilir. 27. Bankalar, yirmi altıncı fıkrada belirtilen stres testlerine ilave olarak spesifik koşulların, kredi riskine ilişkin sermaye yükümlülüğü üzerindeki etkisini değerlendirmek amacıyla kredi riski stres testleri uygular. Kullanılan testin anlamlı ve ihtiyatlı olması gerekir. Söz konusu stres testleri gerçekleştirilirken bankalar farklı yaklaşımlar geliştirebilirler. Stres testlerinde en kötü senaryonun dikkate alınması gerekmez. Stres testi, en azından hafif derecede durgunluk senaryolarının etkisini dikkate alır. Banka verilerinin, en azından bir kısım alacaklar için derecelendirme notları arasındaki geçişlerin tahminini sağlaması gerekir. Kredi piyasasında gerçekleşen görece daha az önemli olumsuzluklara ilişkin veriler, stres zamanlarında daha önemli etki oluşturabileceğinden, dikkate alınır. Dışsal derecelendirme notları arasındaki derece geçişlerine ilişkin kanıtlar değerlendirilir. Bu değerlendirme yapılırken bankanın risk kategorileri ile dışsal derece kategorilerinin genel olarak eşleştirilmesi gerekir. Bankanın birçok piyasada faaliyet göstermesi durumunda, stres testine tâbi tutulan portföyler, bankanın alacaklarının büyük bir bölümünü kapsar. 28. Çifte temerrüt etkisinin yansıtılması amacıyla Ek-1’in Birinci Bölümünün dördüncü fıkrasında belirtilen uygulamayı kullanan bankalar, stres testi uygulamalarının bir parçası olarak, koruma sağlayıcıların kredi kalitesindeki bozulmaların ve koruma sağlayıcı olarak dikkate alınabilme özelliklerini yitirmelerinin etkilerini göz önünde bulundurur. Bankalar, stres testinde iki tarafın temerrüdü ile her hangi bir tarafın tek başına temerrüdünün risk ve sermaye yükümlülüğü üzerindeki etkisini dikkate alır. 2. RİSKLERİN SAYISALLAŞTIRILMASI 2.1 Borçlunun temerrüdü 29. Aşağıda belirtilen iki durumdan en az birinin gerçekleşmesi halinde borçlunun temerrüt ettiği kabul edilir: a) Teminatlara başvurulmaksızın borçlunun bankaya veya konsolide edilen finansal kuruluş niteliğindeki bağlı ortaklıklarından birine olan borçlarını tamamen ödeyemeyeceğine banka tarafından kanaat getirilmesi, b) Borçlunun bankaya ve konsolide edilen finansal kuruluş niteliğindeki bağlı ortaklıklarından birine olan önemli tutardaki yükümlülüklerini ifa etmede 90 günden fazla gecikmesi. 30. (Değişik:RG-11/4/2019-30742) Perakende alacaklar için temerrüt tanımı borçlu yerine işlem bazında uygulanabilir. Bu çerçevede, borçlunun herhangi bir borcunun temerrüde düşmesi, bankaya olan tüm borçlarının temerrüde düştüğü anlamına gelmez. 31. Gecikme süresinin başlangıcı olarak borçlu cari hesap şeklinde kullandırılan nakdi kredilerde; dönem faizleri ile fer’ilerinin ödenmesi gereken ya da hesabın katedildiği veya ihbarlı limitin aşıldığı tarih, kredi kartları açısından ise asgari ödeme tutarının ödenmesi gereken tarih kabul edilir. Borçlu cari hesap şeklinde kredi kullandırılan müşterilerin kredi değerliliğinin değerlendirilmesi için katı içsel politikaların bulunması gerekir. 32. (Değişik:RG-14/3/2018-30360) (2) Yeniden yapılandırılan veya vadesi uzatılan ya da vadesi uzatılarak yeni itfa planına bağlanan, yenilenen veya mevcut hesaplarla mahsup edilen alacaklarla ilgili olanlar dahil olmak üzere gecikme gün sayısının belirlenmesine ilişkin politikalar yazılı hale getirilir. Bu politikalar, asgari olarak yeniden yapılandırılacak kredilere ilişkin onaylama ve raporlama şartlarını, yeniden yapılandırmaya konu edilecek alacakların asgari yaşını, gecikme gün sayısını, bir alacağın kaç defa yeniden yapılandırmaya konu edilebileceğini ve borçlunun ödeme gücünün tekrar değerlendirilmesini içerir. Söz konusu politikaların düzenli olarak uygulanması, bankanın risk yönetimi ve karar alma süreçleri ile Kredilerin Sınıflandırılması ve Bunlar İçin Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğe uyumlu olması gerekir. 33. Yirmi dokuzuncu fıkranın (a) bendinin uygulanmasında aşağıda belirtilenler, borcun tamamen ödenemeyeceğine yönelik göstergeler olarak dikkate alınır: a) (Değişik:RG-20/1/2016-29599) (1) Borcun, donuk alacak olarak sınıflandırılması, b) Kredinin kullandırılmasından sonra borçlunun kredi değerliliğinde tespit edilen önemli bir bozulma nedeniyle alacak için özel karşılık ayrılmış olması, b) Bankanın alacağı önemli bir ekonomik kayıpla devretmesi, ç) Alacakların, anapara, faiz veya diğer ücretlerde önemli bir indirime gidilmesine veya söz konusu ödemelerin ertelenmesine yol açabilecek şekilde zorunlu olarak yeniden yapılandırılması ile TO/THK Yaklaşımı uygulanan hisse senedi yatırımlarında, hisse senedinin zorunlu olarak yeniden yapılandırılması, d) Borçlunun, bankaya veya konsolide edilen finansal kuruluş niteliğindeki bağlı ortaklıklarından birine olan borçlarından dolayı bankanın borçlunun iflasını istemesi veya benzeri yasal girişimlerde bulunması, e) Borçlunun müflis olması, konkordato ilân etmiş olması, uzlaşma suretiyle yeniden yapılandırma başvurusunun onaylanmış olması, hakkında iflasın ertelenmesi kararının verilmiş olması veya benzeri başka nedenlerin, borçlunun bankaya veya konsolide edilen finansal kuruluş niteliğindeki bağlı ortaklıklarından birine olan borçlarını geri ödemesini engellemesi veya geciktirmesi. 34. Bankanın gerçekleşmiş temerrüt verisi yirmi dokuzuncu fıkradaki temerrüt tanımı esas alınarak kaydedilir. TO, THK ve risk tutarı tahminleri, bu tanım baz alınarak yapılır. Söz konusu temerrüt tanımına uymayan dışsal veri ile 1/1/2015 tarihinden önceye dayanan içsel temerrüt verisi ve ortak veri havuzundan edinilen veri, temerrüt tanımına büyük ölçüde uyumu sağlayan ayarlamalar yapılmak suretiyle risk parametrelerine ilişkin tahminlerde kullanılabilir. 35. Kullanılan temerrüt verilerine göre daha önce temerrüt ettiği kabul edilen bir alacağın yirmi dokuzuncu fıkrada belirtilen tanım çerçevesinde temerrüt halinin sürmediğine kanaat getirilmesi halinde, ilgili borçlu veya alacak, temerrüde düşmemiş gibi ele alınır ve buna göre derecelendirilir. Müteakiben meydana gelecek temerrüt olayı başka bir temerrüt olarak dikkate alınır. 2.2 İçsel tahminlere ilişkin genel kriterler 36. Derecelendirme notları veya havuzlarına ilişkin risk parametrelerinin değerleri belirlenirken aşağıda belirtilen şartlar sağlanır: a) TO, THK, dönüştürme oranları ve BK’nın içsel olarak hesaplanmasında ilgili ve önemli tüm veri, bilgi ve yöntemler dikkate alınır. İçsel tahminlerin, tarihsel veriler ve ampirik kanıtlar kullanılarak yapılır ve sadece uzman görüşüne dayandırılmaz. Tahminlerin gerçekçi ve makul olması ve ilgili risk parametrelerine ilişkin önemli faktörler dikkate alınarak yapılması gerekir. Bankanın verisi ne kadar azsa, tahminlerin o kadar ihtiyatlı olması sağlanır. b) Banka kayıp geçmişini ; temerrüt sıklığı, THK ve dönüştürme oranları parametreleri bazında veya BK tahminleri kullanıldığı durumda kayıp bazında, söz konusu parametreleri etkileyen risk faktörlerine ayrıştırır. Tahminler geçmişe dönük uzun bir dönemi yansıtır. Kayıplar sadece muhasebesel kayıtlar üzerinden ölçülmez, ayrıca bunlar ekonomik kayıplar ile karşılaştırılır. Bankanın takip ve tahsil deneyimi THK tahminlerine yansıtılır. Bu yansıtma, bankanın yeterli düzeyde ampirik kanıtı olmaması durumunda ihtiyatlı bir şekilde uygulanır. c) Otuz sekizinci fıkranın (g) bendi, otuz dokuzuncu fıkranın (d) bendi, kırkıncı fıkranın (ğ) bendi, kırk bir, kırk üç ve kırk dördüncü fıkralarda belirtilen gözlem süresi içerisinde yapılan değişiklikler kredilendirmeye veya kredilerin tahsiline ilişkin politikalarda dikkate alınır. Yapılan tahminler, edinilen yeni veriler ile diğer bilgilerin ve teknik gelişmelerin etkilerini yansıtır. Tahminler, asgari yılda bir kez olmak üzere yeni bilgiler edinildikçe gözden geçirilir. ç) Tahmin için esas alınan alacakların, verilerin oluşturulduğu dönemdeki kredilendirme politikasının ve ilgili diğer kriterlerin, bankanın alacak portföyü ve politikaları ile uyumlu olması gerekir. Verilerin oluşturulduğu dönemdeki iktisadi koşulların veya piyasa koşullarının güncel ve öngörülen koşullara benzer olması gerekir. Örneklem grubundaki alacak sayısının ve esas alınan örneklem döneminin, doğru ve güvenilir tahminler yapmayı sağlayacak yeterlilikte olması aranır. Tahmin yönteminin doğru ve güvenilir tahminler sağladığı, modelin kurulumunda kullanılandan farklı kontrol örneklemleri üzerinde yapılan testler ile teyit edilir. d) Devralınan alacaklarla ilgili tahminler; bankanın, devreden tarafın veya dışsal kaynakların benzer havuzlara ilişkin olarak sağladığı veriler de dâhil, işleme konu olan alacakların kalitesi hakkındaki mevcut bilgilerin tümünü yansıtır. Devreden taraftan sağlanan verilerin devralınan alacakların türü, tutarı ve kalitesi konusunda taraflar arasında belirlenen şartlara uygun olup olmadığı tespit edilir. Bu uyumun bulunmadığı hallerde, amaca daha uygun veriler toplanır ve bu verilere dayalı tahminler yapılır. e) (Değişik:RG-11/4/2019-30742) Tahminlere, öngörülemeyen hata payını yansıtan bir ihtiyatlılık marjı eklenir. Yöntemlerin ve verilerin yetersiz olması nedeniyle öngörülemeyen hata payının daha büyük olduğu durumlarda söz konusu ihtiyatlılık marjı daha büyük olur. f) Makul gerekçeleri olmadıkça, risk ağırlıklarının hesaplanmasında kullanılan tahminlerle banka içi süreçlerde kullanılan tahminler farklı olamaz. Farklılık bulunması halinde bu husus gerekçeleri ile birlikte yazılı hale getirilir. 37. Bankalar, aşağıdaki hususlara uygunluğun sağlanması ve derecelendirme sistemlerinin doğruluğu ve güvenilirliği konusundaki sorumluluklarının devam etmesi kaydıyla ortak bir veri havuzundan faydalanabilir: a) Havuzdaki diğer bankaların kullandığı derecelendirme sistemlerinin ve kriterlerin bankanın kullandığı derecelendirme sistemi ve kriterlerine benzer olması gerekir. b) Havuzdaki verilerin bankanın kullandığı portföyü temsil etmesi gerekir. c) Havuzdan sağlanan verilerin banka tarafından yapılan tahminler için sürekli olarak tutarlı bir şekilde kullanılması gerekir. ç) Derecelendirme sisteminin gözetimini ve denetimini yapabilecek seviyede banka içi yetkinliğin sağlanması gerekir. 2.3 TO tahminlerine ilişkin özel şartlar 38. Kurumsal alacaklar, bankalardan ve aracı kurumlardan alacaklar, merkezi yönetimler ve merkez bankalarından alacaklar ile TO/THK Yaklaşımı uygulanan hisse senedi yatırımları için derecelendirme notlarına ilişkin risk parametrelerinin değerleri belirlenirken TO tahminine yönelik olarak aşağıda belirtilen şartların sağlanması gerekir: a) TO'lar borçlu dereceleri bazında tahmin edilir. TO’lar hesaplanırken bir yıllık gerçekleşmiş temerrüt oranlarının uzun dönemli ortalamaları esas alınır. Yüksek kaldıraç oranlarıyla çalışan veya varlıklarının çoğu piyasadaki fiyat hareketlerinden etkilenen borçlular için TO tahmini, söz konusu varlıkların strese tabi volatilite dönemlerindeki performanslarını yansıtır. b) Bankalar devralınan kurumsal alacaklara ilişkin BK'ları borçlu derecesi bazında tahmin eder. Bu durumda, BK’lar tahmin edilirken bir yıllık gerçekleşmiş temerrüt oranlarının uzun dönemli ortalamaları esas alınır. c) Devralınan kurumsal alacaklara ilişkin uzun dönemli ortalama TO ve THK hesaplamalarının, BK tahminleri esas alınarak ve uygun TO veya THK tahminleri kullanılarak yapılması halinde, toplam BK’nın tahmin edilme sürecinin, bu ekte yer alan TO ve THK tahminlerine ilişkin kriterlerle ve kırkıncı fıkranın (a) bendinde belirtilen THK’ya ilişkin hükümler ile uyumlu olması gerekir. ç) TO’nun tahmin edilmesinde kullanılan teknikler çeşitli analizlerle desteklenir. Kullanılan teknik ve bilgilerin yetersizlikleri nedeniyle gerekli düzeltmelerin yapılması ve kullanılan tekniklerden elde edilen sonuçların birleştirilmesi için uzman görüşüne başvurulur. d) TO tahminlerinde banka içi gerçekleşmiş temerrüt verilerinin kullanılması halinde tahminler, verilerin elde edildiği derecelendirme sistemi ile kullanılmakta olan derecelendirme sistemi arasındaki farkları ve kredilendirme standartlarını yansıtır. Kredilendirme standartlarında veya derecelendirme sistemlerinde bir değişiklik yapılması halinde, TO tahminlerine ilişkin ihtiyatlılık marjı daha yüksek düzeyde tutulur. e) Bankaların, içsel derecelerini bir KDK veya benzeri kuruluş tarafından kullanılan derecelendirme cetveli ile ilişkilendirmesi veya eşleştirmesi ve bu kuruluşların herhangi bir derecelendirme notu için gözlemlenen temerrüt oranının, içsel olarak belirlenen derecelendirme notu ile eşleştirilmesi halinde, eşleştirmeler banka ile referans alınan kuruluşun kullandığı derecelendirme kriterlerinin ve aynı borçluya bankaca ve referans alınan kuruluşça verilen derecelendirme notlarının karşılaştırılmasına dayandırılır. Eşleştirmede veya eşleştirme için temel alınan verilerde tutarsızlıktan veya yanlılıktan kaçınılır. Tahminlerde kullanılan verilere ilişkin referans alınan kuruluş kriterlerinin sadece kredi riskine ilişkin olması ve işlem özelliklerini içermemesi gerekir. Referans alınan kuruluşun temerrüt tanımları ile bankanın temerrüt tanımları yirmi dokuz ilâ otuz beşinci fıkra hükümleri çerçevesinde karşılaştırılır ve eşleştirmeye temel oluşturan hususlar yazılı hale getirilir. f) İstatistiksel temerrüt tahmin modellerinin kullanılması halinde, belirli bir derecelendirme notuna sahip borçluların TO tahminlerinin basit aritmetik ortalaması ilgili derecenin TO tahmini olarak kullanılabilir. Kullanılan temerrüt tahmin modellerinin on beşinci fıkrada belirtilen nitelikleri taşıması şarttır. g) Dışsal, içsel veya ortak veri havuzlarından ya da bu üç veri kaynağının kombinasyonundan faydalanılıp faydalanılmadığına bakılmaksızın, TO tahminleri için tarihsel gözlem süresinin uzunluğu en az bir veri kaynağı için asgari beş yıldır. Gözlem süresi herhangi bir veri kaynağı için beş yıldan daha uzun ve bu kaynaktan elde edilen veriler amaca uygun ise, uzun olan gözlem süresi kullanılır. Bu fıkra hükümleri, hisse senedi yatırımları için TO/THK Yaklaşımının kullanılması halinde de geçerlidir. 39. Perakende alacaklar için TO tahminine yönelik olarak aşağıda belirtilen şartların sağlanması gerekir: a) TO'lar havuzlar bazında bir yıllık temerrüt oranlarının uzun dönemli ortalamaları esas alınarak hesaplanır. b) TO tahminleri, toplam BK’lar ve THK tahminleri kullanılarak da üretilebilir. c) Banka içi veriler, kayıp özelliklerinin tahmini için öncelikli bilgi kaynağı olarak kabul edilir. Alacakların havuzlara tahsisinde kullanılan banka içi süreç ile dışsal veri kaynağı tarafından kullanılan süreç arasında ve bankanın içsel risk profili ile dışsal verilerin içeriği arasında güçlü bir ilişki bulunması kaydıyla, risklerin sayısallaştırılmasında ortak veri havuzundan edinilen veriler dâhil olmak üzere dışsal veriler veya istatistiksel modeller kullanılabilir. Yapılacak karşılaştırmalarda, ilgili ve önemli tüm bilgi kaynakları kullanılır. ç) Perakende alacaklara ilişkin uzun dönemli ortalama TO ve THK hesaplamalarının toplam BK tahminleri esas alınarak ve uygun TO veya THK tahminleri kullanılarak yapılması halinde, toplam BK’nın tahmin edilme sürecinin, bu ekte yer alan TO ve THK tahminlerine ilişkin kriterlerle ve kırkıncı fıkranın (a) bendinde belirtilen THK’ya ilişkin hükümler ile uyumlu olması gerekir. d) Dışsal, içsel veya ortak veri havuzlarından ya da bu üç veri kaynağının kombinasyonundan faydalanılıp faydalanılmadığına bakılmaksızın, kayıp özelliklerinin tahmininde tarihsel gözlem süresinin uzunluğu en az bir veri kaynağı için asgari beş yıldır. Gözlem süresi herhangi bir veri kaynağı için beş yıldan daha uzun ve bu kaynaktan elde edilen veriler amaca uygun ise uzun olan gözlem süresi kullanılır. Daha güncel verilerin kayıp oranları için daha iyi bir gösterge olması durumunda tarihsel gözlem süresi içerisindeki verilerin tümüne eşit ağırlık verilmesi gerekmez. e) Alacakların vadeleri süresince risk parametrelerindeki beklenen değişiklikler belirlenir ve analize tabi tutulur. Bu analiz yapılırken, asgari olarak hızlı kredi büyümesi ile önemli olduğu takdirde mevsimsellik etkileri risk parametrelerine ilişkin tahminlerine yansıtılır. f) Devralınan perakende alacaklar için, içsel ve dışsal veriler referans alınabilir. İlgili tüm veri kaynakları yapılacak karşılaştırmalarda dikkate alınır. Devralınan perakende alacaklara ilişkin tahminler, bankanın devralınan alacaklarla ilgili satıcıya ya da üçüncü bir tarafa rücu hakkının veya bunların garantisinin olmadığı kabul edilerek yapılır. 2.4 İçsel THK tahminlerine ilişkin özel şartlar 40. İşlem derecelerine veya havuzlara ilişkin risk parametrelerinin değerleri belirlenirken THK tahminine yönelik olarak aşağıda belirtilen şartların sağlanması gerekir: a) (Değişik:RG-11/4/2019-30742) THK’lar, işlem dereceleri veya havuzlarına göre, her bir işlem derecesi veya havuzu için veri kaynaklarındaki gerçekleşmiş THK’ların basit aritmetik ortalaması esas alınarak tahmin edilir. b) THK tahmini olarak, uzun dönemdeki ortalama ile ekonomik gerileme dönemlerini yansıtan THK tahminlerinden yüksek olanı kullanılır. Son dönemlerde yaşanan kayıpların, uzun dönem ortalamadan önemli düzeyde yüksek olması halinde bu durum içsel ve/veya dışsal veriler kullanılarak THK tahminlerinde dikkate alınır. c) Borçlunun riski ile kredi korumasının veya kredi koruması sağlayan tarafın riski arasındaki korelasyonun yüksek olduğu durumlar ihtiyatlı bir şekilde ele alınır. ç) Alacak ile kredi koruması arasındaki kur uyumsuzlukları ihtiyatlı bir şekilde ele alınır. d) THK tahmininde kredi korumasının etkisi dikkate alınırken, kredi korumasının kısa sürede ve etkin bir şekilde kontrol altına alınamaması ve nakde dönüştürülememesine ilişkin riskler ile kredi korumasının tahmini piyasa değeri ihtiyatlı bir şekilde ele alınır. e) THK tahmininde kredi korumasının dikkate alınması halinde, bankalar tarafından, teminat yönetimi, operasyonel yönetim ve şartlar, hukuki geçerlilik ve risk yönetim süreçleri için Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğde belirtilen hükümlerle genel olarak uyumlu içsel kurallar belirlenir. Gayrimenkullerin kredi koruması olarak dikkate alınabilmesi için Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğin 21 ve 62 nci maddelerinde belirtilen koşulların sağlanması gerekir. f) Ek-1’in Üçüncü Bölümünün beşinci fıkrasında yer alan hükümler çerçevesinde karşı taraf kredi riskiyle ilgili risk tutarının belirlenmesi kapsamında dikkate alınan bir kredi koruması, THK tahmininde hesaba katılmaz. g) Temerrüde düşmüş alacaklar için, alacak bazında mevcut ekonomik koşullar ve alacağın durumu çerçevesinde hesaplanan BK ET ile tahsilat sürecindeki ilave beklenmeyen kayıplar dolayısıyla kayıp oranındaki olası artışın toplamı kullanılır. Temerrüde düşmüş alacaklar için BK ET tutarının, alacağa ilişkin ayrılan özel ve diğer karşılık tutarları toplamından düşük olması durumunda, bu durumun nedenleri bankaca doğrulanır. Gelir olarak kaydedilen ödenmemiş gecikme faiz ve cezaları alacak ve kayıp ölçümlerine eklenir. ğ) Kurumsal alacaklar, bankalardan ve aracı kurumlardan alacaklar, merkezi yönetimler ve merkez bankalarından alacaklar için THK tahminleri, bir ekonomik döngüyü kapsayacak şekilde en az bir veri kaynağı için asgari yedi yıllık tarihsel veriye dayanır. Gözlem süresi herhangi bir veri kaynağı için yedi yıldan daha uzun ve bu kaynaktan elde edilen veriler amaca uygun ise, uzun olan gözlem süresi kullanılır. 41. Perakende alacaklar için THK tahminleri, en az beş yıllık tarihsel veriye dayanır. Daha güncel verilerin kayıp oranları için daha iyi bir gösterge olması durumunda tarihsel gözlem süresi içerisindeki verilerin tümüne eşit ağırlık verilmesi gerekmez. THK tahminine yönelik olarak aşağıdakiler uygulanabilir: a) THK tahminleri, gerçekleşen kayıplara ve uygun TO tahminlerine dayanılarak yapılabilir. b) İleri tarihlerde çekilebilecek kredi tutarları, dönüştürme oranlarına veya THK tahminlerinden birine yansıtabilir. c) Devralınan perakende alacaklar için, THK tahminlerinde içsel ve dışsal veriler referans olarak kullanılabilir. Devralınan perakende alacaklara ilişkin tahminler, bankanın devralınan alacaklarla ilgili satıcıya ya da üçüncü bir tarafa rücu hakkının veya bunların garantisinin olmadığı kabul edilerek yapılır. 2.5 İçsel dönüştürme oranı tahminlerine ilişkin özel şartlar 42. Derecelere veya havuzlara ilişkin risk parametreleri belirlenirken dönüştürme oranı tahminine yönelik olarak içsel prosedürler oluşturulması ve aşağıda belirtilen şartların sağlanması gerekir: a) (Değişik:RG-11/4/2019-30742) Dönüştürme oranları, işlem dereceleri veya havuzlarına göre, her bir işlem derecesi veya havuzu için veri kaynaklarındaki gerçekleşmiş dönüştürme oranlarının basit aritmetik ortalaması esas alınarak tahmin edilir. b) Dönüştürme oranı tahmini olarak, uzun dönemdeki ortalama ile ekonomik gerileme dönemlerini yansıtan dönüştürme oranı tahminlerinden yüksek olanı kullanılır. Ekonomik gerileme dönemlerini yansıtan dönüştürme oranı tahminleri yapılırken; banka modelinde yer alan faktörlerin varsa döngüsel nitelikleri dikkate alınabilir ya da geçmiş gerileme dönemlerinin etkisini gösteren yeterli içsel bilgilerin bulunması halinde bu veriler kullanılabilir. Bunların mümkün olmaması halinde dışsal veriler bu kapsamda ihtiyatlı bir şekilde kullanılabilir. c) Dönüştürme oranı tahminleri, temerrüt gerçekleşmeden önce ve gerçekleştikten sonraki muhtemel kredi çekilişlerini yansıtır. Temerrüt sıklığı ile dönüştürme oranının büyüklüğü arasında yüksek bir pozitif korelâsyonun bulunması durumunda, daha büyük bir dönüştürme oranı belirlenir. ç) Dönüştürme oranı tahminlerinin işlem türü bazında farklılaşması durumunda, bu işlem türlerinin açık ve net bir şekilde belirlenmiş olması gerekir. d) Dönüştürme oranı tahminlerinde kullanılan kriterlerin makul ve mantıklı olması ve kredi dönüştürme oranlarını önemli bir şekilde etkilediğine ilişkin bankaların görüşünü yansıtması gerekir. Seçilen kriterler, güvenilir içsel analizler ile desteklenir. Gerçekleşen dönüştürme oranlarına ilişkin bilgilerin, dönüştürme oranlarını etkileyen faktörler bazında sunulabilmesi gerekir. e) Dönüştürme oranı tahminleri yapılırken, hesapların izlenmesi ve ödeme işlemleri konusunda uygulanan içsel politika ve stratejiler göz önünde bulundurulur. Temerrüdün ödemelerin gerçekleşmemesinden kaynaklanmayıp, sözleşme şartlarının ihlâli veya teknik temerrüt koşullarının gerçekleşmesi gibi durumlardan kaynaklanması halinde ilave kredi çekilişlerini önleme yeterliliği ve isteği de göz önünde bulundurulur. f) Her bir borçlu ve derece bazında, işlem tutarlarının, tahsis edilmiş limitlerin kullanılmış kısımlarının ve alacakların bakiyelerinde meydana gelen değişikliklerin izlenebilmesi için yeterli sistemlere ve yöntemlere sahip olunması gerekir. Alacakların bakiyeleri günlük olarak izlenebilmesi gerekir. 43. Kurumsal alacaklar, bankalardan ve aracı kurumlardan alacaklar, merkezi yönetimler ve merkez bankalarından alacaklar için dönüştürme oranı tahminleri, bir ekonomik döngüyü kapsayacak şekilde her bir veri kaynağı için asgari yedi yıllık tarihsel veriye dayanır. Gözlem süresi herhangi bir veri kaynağı için yedi yıldan daha uzun ve bu kaynaktan elde edilen veriler amaca uygun ise uzun olan gözlem süresi kullanılır. 44. Perakende alacaklar için ileri tarihlerde çekilebilecek kredi tutarları dönüştürme oranlarına veya THK tahminlerinden birine yansıtabilir. Dönüştürme oranı tahminleri, en az beş yıllık tarihsel veriye dayanır. Daha güncel verilerin çekilebilecek kredi tutarlarının tahmini için daha iyi bir gösterge olması durumunda tarihsel gözlem süresi içerisindeki verilerin tümüne eşit ağırlık verilmesi gerekmez. 2.6 Kurumsal alacaklar, bankalardan ve aracı kurumlardan alacaklar, merkezi yönetimler ve merkez bankalarından alacaklar ile perakende alacaklar için garanti ve kredi türevlerinin dikkate alınmasına ilişkin şartlar 45. Garantilerin dikkate alınması için aşağıdaki şartların sağlanması gerekir: a) Risk ağırlıklı tutarın hesaplanmasında dikkate alınabilecek garantörlere ilişkin açıkça tanımlanmış kriterlere sahip olunması gerekir. b) Sekiz ilâ on dördüncü fıkralarda borçlular için öngörülen kurallar, dikkate alınabilecek garantörler için de uygulanır. Garantinin dikkate alınması durumunda dahi borçluya ilişkin anılan fıkralarda öngörülen kuralların uygulanmasına devam edilir. Yirmi bir ilâ yirmi beşinci fıkralarda belirtilen verilerin saklanmasına ilişkin şartların hem garanti ile korunan borçlu hem de garantör için sağlanması gerekir. Perakende garantiler için, söz konusu alacakların havuzlara tahsis edilmesinde ve TO tahmininde, bu fıkra ile kırk altı ve kırk yedinci fıkra hükümleri uygulanır. c) Garantinin; sözleşmeye dayalı, cayılamaz, garantiye konu olan borcun tamamı ödenene kadar geçerli olması ve tarafların yerleşik olduğu ülkelerde yasal bağlayıcılığının bulunması gerekir. Garantörün sorumlu tutulamayacağı koşulları içeren şartlı garantilerin kabul edilmesi Kurumun onayına tabidir ve bu garantilerin kabul edilmesi halinde risk azaltımı etkilerinde meydana gelebilecek olası azalmalar dikkate alınır. 46. Risk ağırlıklı tutarların hesaplanmasında garantilerin etkilerini yansıtmak amacıyla dereceler veya THK tahminleri ile perakende alacaklar ve devralınan alacakların derecelere veya havuzlara tahsis sürecinde ayarlamalar yapılması için açıkça belirlenmiş ve tanımlanmış kriterlerin bulunması gerekir. Bu kriterlerin, sekiz ilâ on dördüncü fıkralarda belirtilen asgari koşullara uygun olması gerekir. Kriterlerin, makul ve mantıklı olması şartı aranır. Kriterler, garantörün yükümlülüklerini yerine getirme yeterliliği ve isteğini, yapacağı ödemelerin muhtemel zamanlamasını, garantörün yükümlülüklerini yerine getirme yeterliliğiyle borçlunun borcu geri ödeme yeterliliği arasındaki korelasyon düzeyini ve alacak ile garanti arasındaki kur uyumsuzluğu gibi artık riskleri yansıtır. Dereceler veya THK tahminleri ile perakende alacaklar ve devralınan alacakların derecelere veya havuzlara tahsis sürecinde ayarlamalar yapılırken ilgili tüm bilgiler dikkate alınır. 47. Kırk beş ile kırk altıncı fıkralarda garantiler için öngörülen asgari koşullar, konusu tek bir varlık veya borçlu olan kredi türevleri için de geçerlidir. Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğin 30 uncu maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen şartların sağlanması şartıyla işleme konu olan varlık ile referans varlık ya da işleme konu varlık ile ödeme şartı durumunun gerçekleşip gerçekleşmediğinin belirlenmesinde kullanılan varlık farklı olabilir. Bu fıkra hükümleri, perakende alacaklar ve devralınan alacakların derecelere veya havuzlara tahsis sürecinde de uygulanır. Kredi türevlerinin etkilerini yansıtmak için tanımlanacak kriterler, kredi türevinin ödeme yapısını yansıtır ve bu yapının kayıpları telafi etme seviyesi ve zamanı üzerindeki etkileri ihtiyatlı bir şekilde dikkate alınır. Ayrıca diğer artık risklerin hangi düzeyde olduğu da değerlendirilir. 48. Kurumsal alacaklar, bankalardan ve aracı kurumlardan alacaklar ile merkezi yönetimler ve merkez bankalarından alacaklar için Tebliğin 5 inci ve 9 uncu maddeleri kapsamında Standart Yaklaşım uygulama izni alan bankalar için, bu kuruluşlardan sağlanan garanti ve kredi türevleri için kırk beş ilâ kırk yedinci fıkra hükümleri uygulanmaz. Bu durumda, Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğde belirtilen şartlar uygulanır. 49. Temel İDD Yaklaşımında, garantinin dikkate alınabilmesi için Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğde belirtilen şartlara ilaveten kırk beş ilâ kırk yedinci fıkra hükümlerinde belirtilen şartların da sağlanması gerekir. 2.7 Devralınan alacaklara ilişkin şartlar 50. Devralınan alacaklara ilişkin derecelere veya havuzlara ilişkin risk parametreleri belirlenirken elli bir ilâ elli beşinci fıkralarda belirtilen şartların sağlanması gerekir. 51. Devralmaya ilişkin sözleşmenin yapısının, alacaklara ilişkin tüm ödemelerin kontrolünün her türlü durum ve koşulda bankada olmasını sağlaması gerekir. Borçlunun doğrudan devreden tarafa veya bir aracıya ödeme yaptığı durumlarda, ödemelerin tam olarak ve sözleşmeyle kararlaştırılan koşullara uygun bir şekilde yapılıp yapılmadığı banka tarafından düzenli olarak kontrol edilir. Devreden tarafın, iflas veya hukuki ihtilaflar nedeniyle ödemeler üzerindeki kontrol gücünün engellenmesi veya alacakların nakde dönüştürülmesinin gecikmesi gibi durumlar karşısında bankanın, alacak ve ödemelerin kontrolünün devamını sağlayacak prosedürlerinin bulunması gerekir. 52. Devralınan alacakların kalitesi ve devreden taraf ile aracının mali durumu izlenir. Bu kapsamda aşağıdaki şartların sağlanması gerekir: a) Hem alacağı devreden taraf hem de aracının mali durumu ile devralınan alacakların kalitesi arasındaki korelâsyon dikkate alınır. Olası beklenmedik durumlara karşı korunmak için alacağı devreden taraflar ve aracılara içsel derecelendirme notu verilmesi de dahil yeterli tedbirlerin oluşturulmasını sağlayan içsel politikalara ve prosedürlere sahip olunması gerekir. b) Alacağı devreden taraf ve aracının kabul edilebilir olup olmadığının belirlenmesi amacıyla anlaşılır ve etkin politikalara sahip olunması gerekir. Alacağı devreden taraftan veya aracıdan alınan raporların doğruluğunun kontrolü ile suiistimal veya operasyonel zayıflıkların tespiti ve alacağı devreden tarafın kredi politikaları ile aracının tahsilât politikalarının ve prosedürlerinin kalitesinin kontrolü amacıyla alacağı devreden taraflar ve aracı hakkında periyodik incelemeler yapılır. Bu incelemeler sonucunda tespit edilen hususlar yazılı hale getirilir. c) Avanslar, alacağı devreden tarafın ödenmemiş borçları, şüpheli alacakları ve bunlara ilişkin karşılıkların geçmişi ile ödeme koşulları dâhil devralınan alacak havuzlarının özellikleri değerlendirilir. ç) Bir devralınan alacaklar havuzu özelinde ve devralınan alacaklar havuzları toplamı genelinde, bir müşteride yoğunlaşma olup olmadığını izleme amacına yönelik etkin politika ve prosedürler bulunur. d) Devralınan alacaklara ilişkin kabul edilebilirlik kriterlerine ve kredi kullandırma politikalarına uyumu sağlamak ve alacakları devreden tarafın devir koşullarını ve değer azalmasını izleyebileceği ve doğrulayabileceği etkili bir araca sahip olmak amacıyla alacakların yaşlandırılması ve değer azalması ile ilgili detaylı raporlar alınır. 53. Alacağı devreden tarafın mali durumunda ve devralınan alacakların kalitesinde olabilecek bozulmaların erken aşamada tespit edilmesi ve ortaya çıkabilecek sorunlara önceden müdahale edilmesi amacına yönelik sistem ve yöntemlere sahip olunması gerekir. Bu kapsamda, sözleşme ihlâllerini izlemek için açık ve etkin politikalar, yöntemler ve bilgi sistemleri ile gerektiğinde hukuki sürecin başlatılmasına ve devralınan sorunlu alacakların tahsiline yönelik anlaşılır ve etkin politikalara ve yöntemlere sahip olunması gerekir. 54. Devralınan alacaklar ile bunlara ilişkin ödemelerin kontrolü için anlaşılır ve etkin politika ve prosedürlere sahip olunması gerekir. Bu kapsamda, avans oranları, dikkate alınabilir teminatlar, gerekli dokümantasyon, yoğunlaşma limitleri ve nakit tahsilâtları hususları da dâhil alacakların devralınmasına ilişkin programın önemli unsurlarını kapsayacak yazılı içsel politikalar bulunması gerekir. Söz konusu programın unsurları, alacakları devreden tarafın ve aracının mali durumu, risk yoğunlaşmaları ve devralınan alacakların kalitesinde ve alacakları devreden tarafın müşteri tabanında görülen eğilimler de dâhil önemli faktörleri uygun bir şekilde dikkate alır ve sadece belirlenmiş destekleyici teminatların ve dokümantasyonun verilmesi karşılığında fon kullandırılması mümkün olur. 55. İçsel politika ve prosedürlere uyumun değerlendirilmesine yönelik etkin bir süreç oluşturulur ve uygulanır. Bu sürecin, aşağıdakiler de dâhil tüm önemli politikalara ve prosedürlere uyulup uyulmadığını değerlendirme amacına yönelik olması gerekir: a) Alacakları devralma programının tüm önemli aşamalarına ilişkin düzenli denetimler, b) Alacağı devreden tarafın veya aracının değerlendirmesi ile müşterinin değerlendirmesi arasındaki; alacağı devreden tarafın veya aracının değerlendirmesi ile alacağı devreden tarafın veya aracının yerinde denetimi arasındaki görev ayrımının açıklığa kavuşturulması, c) Özellikle nitelik, deneyim, personel sayısı ve destekleyici otomasyon sistemleri üzerinde odaklanılarak arka ofis operasyonlarının değerlendirilmesi. 3. VALİDASYON 56. (Değişik cümle:RG-20/1/2016-29599) (1) Validasyon, asgari yılda bir kez olmak üzere kredi riski kontrol biriminden ve icrai birimlerden bağımsız bir birim tarafından ya da bağımsız bir üçüncü tarafça aşağıda belirtilen şartlara uygun olarak gerçekleştirilir: a) Derecelendirme sistemleri ve süreçlerinin doğruluğu ve tutarlılığı ile ilgili tüm risk parametrelerine ilişkin tahminlerin validasyonuna yönelik sağlam ve güvenilir sistemler tesis edilir. İçsel validasyon süreci, içsel derecelendirme ve risk tahmin sistemlerinin performansının anlamlı ve tutarlı bir şekilde izlenmesine ve değerlendirilmesine imkan sağlar. b) Her derece için tahmin edilen TO’lar ile gerçekleşen temerrüt oranları düzenli olarak karşılaştırılır ve gerçekleşen temerrüt oranlarının o derece için beklenen aralığın dışında olduğu hallerde sapmanın sebepleri analiz edilir. THK ve dönüştürme oranının içsel olarak tahmin edildiği durumlarda, bu tahminler için de benzer karşılaştırma ve analizler yapılır. Bu karşılaştırma ve analizlerde, mümkün olduğu kadar uzun bir dönemi kapsayan tarihsel veriler kullanılır ve kullanılan yöntem ve veriler yazılı hale getirilerek en az yılda bir kez güncellenir. c) Bankalar uygun dışsal veri kaynaklarıyla yapılacak karşılaştırmaları ve diğer nicel validasyon araçlarını kullanır. Yapılacak çalışmalar portföy için uygun, düzenli olarak güncellenen ve ilgili gözlem süresini kapsayan verilere dayanır. İçsel derecelendirme sistemlerinin performansı hakkında yapılan değerlendirmeler mümkün olduğu kadar uzun bir süreyi kapsar. Bir veya daha fazla ekonomik döngünün kapsanması yapılan değerlendirmenin kapsadığı süre açısından yeterli kabul edilir. ç) Nicel validasyon için kullanılan yöntem ve veriler zaman içinde tutarlı bir şekilde kullanılır. Tahmin ve doğrulama yöntemleri ile verilerdeki değişiklikler, veri kaynakları ve kapsanan süre de dâhil olmak üzere yazılı hale getirilir. d) Bankalar, gerçekleşen TO’larda, THK’larda, dönüştürme oranlarında ve BK’nın kullanıldığı durumlarda toplam kayıpta, beklentilere göre gerçekleşen sapmaların, ilgili tahminlerin geçerliliğinin sorgulanmasını gerektirecek derecede önemli olduğu durumların değerlendirilmesine yönelik içsel standartlara sahip olunması gerekir. Söz konusu standartların, ekonomik döngüleri ve gerçekleşmiş temerrütlere ilişkin gözlemlenen benzer sistematik değişkenliği dikkate alması gerekir. Gerçekleşen değerlerin beklenen değerlerden daha büyük olmaya devam ettiği hallerde, tahminler gerçekleşen temerrüt ve kayıp verilerini yansıtacak şekilde yukarı yönlü revize edilir. 4. İÇSEL MODELLER YAKLAŞIMINDA HİSSE SENEDİ YATIRIMLARINA İLİŞKİN ŞARTLAR 4.1 Sermaye yükümlülüğü ve risk ölçümü 57. Sermaye yükümlülüğünün hesaplanmasında aşağıdaki şartların sağlanması gerekir: a) Potansiyel kayıpların, belirli hisse senedi yatırımlarının uzun vadeli risk profilinde öngörülen olası olumsuz piyasa hareketleri ile tutarlı olması gerekir. Getiri dağılımlarını temsil etmek için kullanılan veriler, ilgili verilerin mevcut olduğu ve bankanın belirli hisse senedi yatırımlarının risk profilini temsil etme konusunda anlamlı olan en uzun örneklem uzunluğunu yansıtır. Kullanılan verilerin; ihtiyatlı, istatistiksel açıdan güvenilir ve sağlıklı, sadece sübjektif değerlendirmelere dayanmayan kayıp tahminlerinin yapılabilmesi için yeterli olması gerekir. Uygulanan şok, potansiyel kayıplar için uzun bir piyasa veya ekonomik döngü süresini kapsayan ihtiyatlı bir tahmin yapılmasını sağlar. Gerçekçi ve ihtiyatlı tahminlere ulaşılması için, mevcut veriler ampirik analizlere ve gerekli ayarlamalara tabi tutulur. Potansiyel üç aylık kayıp tahminleri yapılması için kullanılan RMD modellerinin oluşturulmasında üç aylık veriler kullanılabilir. Daha kısa bir dönemi kapsayan veriler ampirik kanıtlarla desteklenen analitik bir metot uygulanarak üç aylık eşdeğerlerine dönüştürülmek suretiyle kullanılabilir. Bu dönüştürmede, iyi geliştirilmiş ve yazılı hale getirilmiş bir süreç ve analiz kullanılır. Bu yaklaşım zaman içinde tutarlı ve ihtiyatlı bir şekilde uygulanır. İlgili verilerin sınırlı olduğu hallerde, bu tahminlere uygun bir ihtiyatlılık marjı eklenir. b) Kullanılan modeller, hisse senedi portföyünün spesifik ve genel piyasa riskleri de dâhil, hisse senedi getirilerindeki önemli risklerin tümünü yeterince kapsar. İçsel modeller, tarihsel fiyat değişimlerini yeterince açıklar, potansiyel yoğunlaşmaların büyüklüğünü ve bileşimindeki değişiklikleri kapsar ve olumsuz piyasa koşullarını dikkate alır. Tahmin için kullanılan verilerin temsil ettiği popülasyonun, bankanın hisse senedi yatırımlarına denk ya da asgari olarak bu yatırımlar ile karşılaştırılabilir düzeyde olması gerekir. c) İçsel modelin, bankanın hisse senedi portföyünün risk profili ile karmaşıklık düzeyine uygun olması gerekir. Doğrusal olmayan fiyat değişimlerine sahip önemli miktarda yatırımın bulunması halinde içsel modellerin, bu yatırımlara ilişkin riskleri yeterli şekilde kapsaması gerekir. ç) Korelasyonların nasıl kullanıldığının yazılı hale getirilmesi ve korelasyonların uygunluğunun ampirik analizlerle desteklenmesi şartıyla hisse senedi yatırımlarına ilişkin korelasyonlar risk ölçümlerinde kullanılır. d) Münferit pozisyonların gösterge değerlere, piyasa endekslerine ve risk faktörlerine eşleştirilmesi işleminin makul ve kavramsal olarak sağlam olması gerekir. Eşleştirme teknikleri ve süreçleri yazılı hale getirilir ve bunların hisse senetlerine olan uygunluğu teorik ve ampirik analizlerle desteklenir. Hisse senedi yatırımlarının getirilerine ilişkin volatilitenin tahmin edilmesinde sayısal tekniklerin uzman görüşü ile desteklendiği durumda, uzman görüşü bu tekniklerin dikkate almadığı ilgili ve önemli bilgileri göz önünde bulundurur. e) Faktör modellerinin kullanılması durumunda faktörlerin, hisse senedi portföyünün taşıdığı riskin ölçümü için yeterli olması gerekir. Risk faktörlerinin, önemli seviyedeki hisse senedi pozisyonlarının bulunduğu hisse senedi piyasası özelliklerine uygun olması gerekir. Genel ve spesifik risklerini kapsama yeterliliği de dâhil olmak üzere, risk faktörlerinin ilgili olduğu hisse senedi yatırımlarına ve piyasa özelliklerine uygunluğu ampirik analizlerle gösterilir. f) Hisse senedi yatırımlarının getirilerinin volatilitesine ilişkin tahminler, ilgili ve mevcut verileri, bilgileri ve yöntemleri kapsar. Bağımsız üçüncü taraflarca gözden geçirilmiş içsel veriler ya da veri havuzları dâhil dışsal kaynaklardan alınan veriler kullanılır. Örneklem grubundaki alacak sayısının ve sayısallaştırma için esas alınan örneklem döneminin, doğru ve güvenilir tahminler yapmayı sağlayacak yeterlilikte olması . Getirilerin volatilitesine ilişkin tahminlerde, örneklem için yapılan seçim hatalarının sınırlanmasına yönelik uygun önlemler alınır. g) Sağlam ve kapsamlı bir stres testi programı uygulanır. Bu programda, volatilite hesaplamaları dahil bankanın içsel model ve tahmin prosedürlerine, en kötü durumlarda yaşanabilecek kayıpları yansıtacak hipotetik veya tarihsel senaryolar uygulanır. Stres testleri asgari olarak hesaplamada kullanılan güven aralığının ötesindeki kuyruk riskini etkileyen olayları dikkate alır. 4.2 Risk yönetim süreci ve kontrolleri 58. İçsel modellerin geliştirilmesi ve kullanılmasına ilişkin olarak modelin ve modelleme sürecinin bütünlüğünü ve doğruluğunu sağlayan politikalar, prosedürler ve kontroller oluşturulur ve uygulanır. Bu politikalar, prosedürler ve kontroller aşağıdaki hususları içerir: a) İçsel modellerin, yönetim bilgi sistemleri ve alım satım hesapları dışındaki hisse senedi portföyü yönetimi ile tam entegrasyonu sağlanır. İçsel modeller hisse senedi portföyünün, risk ayarlı performansı da dâhil, performansının ölçülmesi ve değerlendirilmesi, kabul edilebilir en düşük getiri oranlarının belirlenmesi ve alternatif yatırımların değerlendirilmesi, ekonomik sermayenin hisse senedi yatırımlarına tahsis edilmesi ve sermaye yeterliliğinin ve yatırım yönetim sürecinin değerlendirilmesi dahil risk yönetim altyapısına tam olarak entegre edilir. İçsel model çıktılarının yatırım yönetim süreçlerinde asli bir rol oynadığının ispatlanması gerekir. b) Model güncellemelerinin onaylanması, girdilerin gözden geçirilmesi, sonuçların incelenmesi, risk hesaplamalarının doğruluğunun teyit edilmesi dâhil içsel modelleme sürecinin tüm unsurlarının periyodik ve bağımsız olarak gözden geçirilmesinin sağlanması amacına yönelik olarak yönetim sistemleri, prosedürleri ve kontrol fonksiyonları oluşturulur. Gözden geçirmeler yapılırken, model girdileri ve sonuçlarının doğruluğu, tamlığı ve uygunluğu değerlendirilir ve bilinen model zayıflıklarından kaynaklanabilecek potansiyel hataların tespit edilmesi ve sınırlandırılması ile bilinmeyen model zayıflıklarının saptanması üzerinde odaklanılır. Bu kapsamda göstergeler ve eşleştirme teknikleri ile diğer kritik model unsurlarının kullanımına özel önem verilir. Bu gözden geçirmeler, modelin tasarımı ve uygulanmasından sorumlu birimden bağımsız bir birim tarafınca ya da bağımsız bir üçüncü tarafça yapılabilir. c) Hisse senedi yatırımları ve limitlerinin izlenmesi için yeterli sistem ve prosedürler tesis edilir. ç) Modelin tasarımı ve uygulanmasından sorumlu olan birimlerin, yatırımların yönetilmesinden sorumlu olan birimlerden bağımsız olması gerekir. d) Modelleme sürecinin herhangi bir aşamasından sorumlu olan birim ve kişilerin yeterli niteliklere sahip olması gerekir. Modelleme fonksiyonuna yeterince kalifiye ve yetkin kaynaklar tahsis edilir. 4.3 Validasyon ve dokümantasyon 59. İçsel modellerin ve modelleme süreçlerinin doğruluğunun ve tutarlılığının validasyonu için sağlam ve uygun bir sisteme sahip olunması gerekir. İçsel modellerin, modelleme sürecinin ve validasyonun tüm önemli unsurları yazılı hale getirilir. İçsel modeller ve modelleme sürecinin validasyonunun ve dokümantasyonunun aşağıdaki şartları sağlaması gerekir: a) İçsel validasyon süreci, içsel model ve süreçlerin performansının tutarlı ve anlamlı bir şekilde değerlendirilmesi amacıyla kullanılır. b) Nicel validasyona ilişkin yöntem ve veriler zaman içinde tutarlı bir şekilde kullanılır. Tahmin ve validasyon yöntemlerindeki değişiklikler ile veri kaynakları ve kapsanan süreler dâhil olmak üzere verilerdeki değişiklikler yazılı hale getirilir. c) Gözlemlenen hisse senedi getirileri ile modelin getiri tahminleri düzenli olarak karşılaştırılır ve getirilerin beklenen getiri aralığı içerisinde olduğu gösterilir. Bu karşılaştırmalarda, mümkün olduğu kadar uzun bir süreyi kapsayan tarihsel veriler kullanılır. Karşılaştırma yapılırken kullanılan yöntem ve veriler yazılı hale getirilir ve yapılan çalışmalar asgari yılda bir kez güncellenir. ç) Bankalar uygun dışsal veri kaynaklarıyla yapılacak karşılaştırmalar ve diğer nicel validasyon araçlarını da kullanır. Yapılacak çalışmalar portföy için uygun, düzenli olarak güncellenen ve ilgili gözlem süresini kapsayan verilere dayanır. İçsel derecelendirme sistemlerinin performansı hakkında yapılan değerlendirmeler mümkün olduğu kadar uzun bir süreyi kapsar. Bir veya daha fazla ekonomik döngünün kapsanması yapılan değerlendirmenin kapsadığı süre açısından yeterli kabul edilir. d) Bankaların, gözlemlenen hisse senedi getirileriyle model tahminleri arasındaki karşılaştırma çerçevesinde, tahminlerin veya modellerin geçerliliğinin sorgulamasının gerektiği durumlara yönelik içsel standartlara sahip olması gerekir. Söz konusu standartlar, ekonomik döngüleri ve hisse senedi getirilerine ilişkin gözlemlenen benzer sistematik değişkenliği dikkate alır. Bu çerçevede içsel modellerde yapılan değişikliklerin, model gözden geçirme standartlarıyla tutarlı olması ve yazılı hale getirmesi gerekir. e) Geriye dönük testlerin düzenli olarak yapılması amacıyla, gerçekleşmiş üç aylık hisse senedi yatırımları performansları ile içsel model tahminlerini içeren uygun bir veri tabanı oluşturulur. İçsel volatilite tahminleri ile göstergelerin uygunluğu geriye dönük teste tabi tutulur. Veri tabanının, üç aylık tahminler yerine daha kısa süreli tahminlerin yapılabilmesine, bu tahminlerin saklanabilmesine ve bunlar üzerinde geriye dönük testler yapılabilmesine uygun olması gerekir. f) İçsel model ve modelleme süreci, içsel modelin tasarımı, operasyonel detayları, onay ve gözden geçirme süreçleri ile modellemede yer alan kişi ve birimlerin sorumluluklarını içerecek şekilde yazılı hale getirilir. Bu dokümantasyon, bankanın asgari şartları nasıl sağladığını gösterir, modelin hisse senedi yatırımları içindeki farklı alt risk grupları için nasıl uygulandığını, tahmin yöntemlerini ve model onay ve gözden geçirme süreçlerini içerir. Dokümantasyon, asgari olarak aşağıdakileri içerir: i) İçsel modelleme yöntemi seçiminin gerekçeleri ile seçilen modelin ve modelleme prosedürlerinin, hisse senedi yatırımlarının maruz kalabileceği riskler için anlamlı tahminler yapabildiğini gösteren analizler sunar. İçsel modeller ve prosedürler, mevcut portföye ve dışsal etkenlere uygunluklarının belirlenmesi amacıyla düzenli olarak gözden geçirilir. Gerçekleştirilen denetimleri müteakip model veya modelleme sürecinde zaman içerisinde yapılan önemli değişikliklerin kayıtları yazılı hale getirilir. Yapılan değişikliklerin içsel gözden geçirme standartları kapsamında yapılması durumunda, bu değişikliklerin içsel model gözden geçirme standartları ile tutarlılığı yazılı hale getirilir. ii) Yapılan tahminlerin derecelere, münferit borçlulara, alacaklara veya havuzlara tahsisinin dayandırıldığı varsayımların, matematiksel ve ampirik esaslar ile teorinin temel unsurları ve modelin oluşturulmasında kullanılan veri kaynakları hakkında detaylı bilgi vermesi gerekir. Dokümantasyon modelin validasyonu için modelin kurulumunda kullanılandan farklı örneklem ve zaman aralıkları kullanılarak yapılacak performans testlerini de içeren kapsamlı bir istatistiksel sürecin uygulanmasını sağlar ve modelin etkin çalışmadığı koşulları ve durumları belirtir. iii) Göstergelerin ve eşleştirme tekniklerinin kullanıldığı hallerde, seçilen bütün göstergelerin ve eşleştirmelerin ilgili hisse senedi yatırımlarına ilişkin riskleri yeterince yansıttığını gösteren detaylı analizler yapılır ve bunların sonuçları yazılı hale getirilir. Yatırımların göstergelere eşleştirilmesinde kullanılan faaliyet kolları, bilanço özellikleri, coğrafi konum, şirketin yaşı, sektör ve alt-sektör, işletme özellikleri gibi ilgili ve önemli faktörlerin yazılı olması gerekir. Dokümantasyon, kullanılan göstergelerin ve eşleştirmelerin ilgili yatırım veya portföy ile yeterince karşılaştırılabilir olduğunu; yatırımlar açısından önemli ve ilgili olan tarihsel ekonomik koşullarla piyasa koşulları esas alınarak belirlendiğini ya da bunlara gereken ayarlamaların yapıldığını; yatırımların riski hakkında sağlam ve güvenilir tahminler olduğunu gösterir. 5. KURUMSAL YÖNETİM VE GÖZETİM 5.1 Kurumsal Yönetim 60. Derecelendirme ve tahmin süreçlerinin tüm önemli yönleri, yönetim kurulu veya yönetim kurulunun tayin ettiği bir komite ve üst düzey yönetim tarafından onaylanır. Onay sürecinde ilgili tüm taraflar, derecelendirme sistemlerini genel olarak kavraması ve ilgili yönetim raporları hakkında detaylı bilgiye sahip olması gerekir. 61. Üst düzey yönetimin, derecelendirme sistemlerinin tasarımı ve işleyişi hakkında yeterince bilgi sahibi olması gerekir. Kredi riski kontrol birimi, derecelendirme sürecinin performansı, geliştirilmesi gereken alanlar ve tespit edilen eksikliklerin giderilmesi yönündeki çalışmalar hakkında üst düzey yönetime düzenli olarak bilgi verir. İlgili üst düzey yönetim politikalarda meydana gelen değişiklikler ile politikalara getirilen istisnaların derecelendirme sistemlerinin işleyişini önemli oranda etkileyecek düzeyde olması durumunda bunların yönetim kuruluna veya yönetim kurulunun tayin ettiği komiteye bildirilmesiyle ve derecelendirme sistemlerinin düzgün şekilde işlemesinin sürekliliğinin sağlanmasıyla görevli ve sorumludur. 62. Bankanın kredi riski profilinin içsel derecelendirme modeliyle analizi, yönetime yapılan raporlamanın önemli bir parçasını oluşturur. Raporlar asgari olarak, derecelere göre risk profilini, dereceler arasındaki geçişleri, derece bazında parametre tahminlerini ve gerçekleşen temerrüt oranlarını, içsel olarak tahmin edilmesi halinde ise gerçekleşen THK’ların ve dönüştürme oranlarının tahmin edilen değerlerle ve stres testi sonuçlarıyla karşılaştırılmasını içerir. Raporlama sıklığı, raporlanan bilgilerin türüne, önem düzeyine ve raporlama yapılan tarafın düzeyine göre belirlenir. 5.2 Derecelendirme Sisteminin Yönetimi 63. Kredi riski kontrol birimi, derecelendirme sistemlerinin tasarımı veya seçimi, uygulamaya konulması, düzenli olarak gözden geçirilmesi ve performansından sorumludur. Anılan faaliyetler bankanın ilgili birimleri ile işbirliği içerisinde gerçekleştirilir. Bu birim, derecelendirme sistemlerinin sonuçları hakkında düzenli analizler yapar ve analizlerin sonuçları asgari yılda iki kez üst düzey yönetime raporlar. 64. Kredi riski kontrol birimi aşağıdakilerin yapılmasından sorumludur: a) Derecelendirme notlarının ve havuzların test edilmesi ve izlenmesi, b) Derecelendirme sistemlerinden, temerrüt zamanındaki dereceler ile temerrütten bir yıl önceki derecelere göre sıralanmış tarihsel temerrüt verisini, kredi dereceleri arasındaki geçişlerin analizini ve önemli derecelendirme kriterlerindeki değişikliklerin değerlendirilmesini içeren özet raporlar alınması ve bunların analiz edilmesi, c) Derecelendirme notlarının ve havuz tanımlarının birimler veya coğrafi bölgeler arasında tutarlı bir biçimde uygulanıp uygulanmadığının kontrolüne yönelik prosedürler oluşturulması, ç) Derecelendirme sürecinde yapılan değişikliklerin ve sebeplerinin gözden geçirilerek yazılı hale getirilmesinin sağlanması, d) Risk tahmin performansının değerlendirilmesi amacıyla derecelendirme kriterlerinin gözden geçirilmesi ile derecelendirme süreci, kriterleri veya münferit derecelendirme parametrelerindeki değişikliklerin yazılı hale getirilmesinin sağlanması, e) Derecelendirme sürecinde kullanılan modellerin tasarımında veya seçiminde, uygulamaya konulmasında ve validasyonunda aktif olarak görev alınması, f) Derecelendirme sürecinde kullanılan modellerin düzenli olarak gözden geçirilmesi ve güncellenmesi. 65. Otuz yedinci fıkra çerçevesinde ortak veri havuzundan faydalanan bankalar, aşağıda belirtilen hususlarda 5/11/2011 tarihli ve 28106 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bankaların Destek Hizmeti Almalarına İlişkin Yönetmelik çerçevesinde destek hizmeti alabilir: a) Derecelendirme notlarının ve havuzların test edilmesi ve izlenmesine ilişkin bilgilerin üretilmesi, b) Bankanın derecelendirme sistemlerinden özet raporlar üretilmesi, c) Risk tahmin performansının devamlığının değerlendirilmesi amacıyla derecelendirme kriterlerinin gözden geçirilmesine ilişkin gerekli bilgilerin üretilmesi, ç) Derecelendirme süreci, kriterleri veya münferit derecelendirme parametrelerindeki değişikliklerin yazılı hale getirilmesi, d) Derecelendirme sürecinde kullanılan modellerin düzenli olarak gözden geçirilmesi ve güncellenmesine ilişkin gerekli bilgilerin üretilmesi. 5.3 İç denetim 66. Validasyon sürecini de içerecek şekilde derecelendirme sistemi ve işleyişi iç denetim birimi tarafından asgari yılda bir kez denetlenir. Denetimin, asgari koşulların tümüne uyum incelemesini kapsaması gerekir.

Resmî kaynakta görüntüle (mevzuat.gov.tr) ↗

Değişiklik notları

  • (Değişik:RG-20/1/2016-29599)
  • (Değişik:RG-20/1/2016-29599)
  • (Değişik:RG-11/4/2019-30742)
  • (Değişik:RG-14/3/2018-30360)
  • (Değişik:RG-20/1/2016-29599)
  • (Değişik:RG-11/4/2019-30742)
  • (Değişik:RG-11/4/2019-30742)
  • (Değişik:RG-11/4/2019-30742)
  • (Değişik cümle:RG-20/1/2016-29599)

İlgili yargı kararları (0)

Bu maddeye atıf yapan karar henüz eklenmedi.