ELEKTRİK TESİSLERİNDE TOPRAKLAMALAR YÖNETMELİĞİ Ek-L
ELEKTRİK TESİSLERİNDE TOPRAKLAMALAR YÖNETMELİĞİ · Resmî Gazete 21 Ağustos 2001, sayı 24500
Sade özet
Ekler (form, tablo, cetvel) özetlenmez. Tam metin aşağıdadır.
Kaynak: ELEKTRİK TESİSLERİNDE TOPRAKLAMALAR YÖNETMELİĞİ (Kurum ve Kuruluş Yönetmeliği), Ek-L
Bu özet yapay zeka ile üretilmiştir; hukuki görüş değildir. Bağlayıcı olan tam metindir.
Tam metni göster
L.1 Topraklayıcıların tesisi
L.1.1 Yüzeysel topraklayıcılar: Yüzeysel topraklayıcılar genellikle kanal diplerine veya temel kazılarına döşenirler.
Topraklayıcıların;
- Dolgu toprakla sıkıştırılması,
- Kayaların veya çakılların doğrudan gömülmüş elektrotlarla temasının önlenmesi,
- Mevcut toprağın uygun olmaması durumunda uygun dolgu toprakla değiştirilmesi tavsiye edilir.
L.1.2 Temel topraklayıcılar:
Bu topraklama, yapı bağlantı kutusunun arkasındaki elektrik tesisinin veya buna eşdeğer bir tesisin ana bölümüdür.
b)Yapılışı
1) Genel
i) Temel topraklayıcı, kapalı bir ring şeklinde yapılmalıdır ve binanın dış duvarların temellerine veya temel platformu içine yerleştirilmelidir (Şekil-L.1 ve Şekil-L.2’ye bakınız). Çevresi büyük olan binalarda temel topraklayıcı tarafından çevrelenen alan, enine bağlantılarla 20 m x 20 m’lik gözlere bölünmelidir (Şekil-L.3’e bakınız).
1
Temel topraklayıcı,
2
Bağlantı filizi.
Şekil-L.1 Tek bir ev durumunda temel topraklayıcının yerleştirilmesine örnek
ii) Temel topraklayıcı, her tarafı betonla kaplanacak şekilde düzenlenmelidir. Çelik şerit topraklayıcı kullanıldığında, bu şerit dik olarak yerleştirilmelidir.
iii)Temel topraklayıcı, dilatasyon derzlerinin olduğu yerlerde kesilmelidir. Son noktalar temelin dışına çıkarılmalı ve yeterince esnek bağlantı yapılmalıdır. Bağlantı yerleri her zaman kontrol edilebilir olmalıdır (Şekil-L.4’e bakınız).
2) Malzeme: Temel topraklaması için en küçük kesiti 30 mm x 3,5 mm olan çelik şerit veya en küçük çapı 10 mm olan yuvarlak çelik kullanılmalıdır. Çelik, çinko kaplı olabilir veya olmayabilir. Bağlantı filizleri çinko kaplı çelikten yapılmış olmalıdır. Bağlantı kısımları korozyona dayanıklı çelikten olmalıdır.
3) Çelik hasırlı olmayan (kuvvetlendirilmemiş) temel içinde yerleştirme: Temel topraklayıcı, temel betonu döküldükten sonra, her yönde en az 5 cm beton içinde kalacak şekilde yerleştirilmelidir. Topraklayıcının beton içindeki yerini sabitlemek için uygun mesafe tutucular kullanılmalıdır. (Şekil-L.5’e bakınız)
4) Çelik hasırlı (kuvvetlendirilmiş) temel ve su yalıtım malzemesi içinde yerleştirme: Temel topraklayıcı, en alt sıradaki çelik hasır üzerine yerleştirilmeli ve yerini sabitlemek için yaklaşık 2 m’lik aralıklarla çelik hasırla bağlanmalıdır (Şekil-L.6 ve Şekil-L.7’ye bakınız).
Dışarıdan basınç yapan suya karşı (DIN 18195 Kısım 6’ya göre) yalıtılmış binalarda temel topraklayıcı, yalıtımın altındaki beton tabakası içine yerleştirilmelidir. Bağlantı filizleri ya dış yüzeyden veya yalıtım malzemesi arkasındaki dolgu tabakasından beton içine gömülü durumda yukarı çıkarılmalı ve en yüksek yeraltı su seviyesinin üstünden bina içine sokulmalıdır. Bağlantı filizleri veya kısımları, gerekli önlemler alınırsa (DIN 18195 Kısım 9’a göre) yalıtım malzemesi içinden de geçirilip bina içine sokulabilir.
1
Temel topraklayıcı,
2
Bağlantı filizi,
3
Bina sınırı.
Şekil-L.2 Bitişik nizam evlerde temel topraklayıcının yerleştirilmesine örnek
1
Temel topraklayıcı,
2
Bağlantı filizi.
Şekil-L.3 Büyükçe bir iş merkezinde temel topraklayıcının yerleştirilmesine örnek
1
Esnek bağlantı (genleşme köprüsü),
2
Dilatasyon derzi (hareket aralığı).
Şekil-L.4 İnşaatların içinde, esnek bağlantı ile hareket aralıklarının köprülenmesine örnek
1
Toprak,
2
Yalıtım tabakası,
3
En az 150 cm’lik bağlantı filizi,
4
Bodrum dış duvarı,
5
Zemin betonu,
6
Blokaj,
7
Temel topraklaması,
8
Mesafe tutucu,
9
Temel,
10
Drenaj.
Şekil-L.5 Demir hasırı olmayan (kuvvetlendirilmemiş) temel içinde temel topraklayıcının yerleştirilmesine örnek
1
Toprak,
2
Yalıtım tabakası,
3
En az 150 cm’lik bağlantı filizi,
4
Bodrum dış duvarı,
5
Temel betonu,
6
Blokaj,
7
Yerinin sabitleştirilmesi için 2 m’lik aralıklarla demir hasıra irtibatlandırılmış temel topraklayıcı,
8
Drenaj.
Şekil-L.6 Demir hasırı olan (kuvvetlendirilmiş) temel içinde temel topraklayıcının yerleştirilmesine örnek
c)Temel topraklayıcının kısımlarının bağlantısı: Temel topraklayıcının kısımlarını birbirleriyle bağlamak için (DIN 48845’e uygun) çapraz bağlayıcılar ve uygun kamalı (DIN 48 834’ye göre) bağlantılar kullanılmalıdır veya bağlantılar DIN 1910 serisi standartlara uygun şekilde (L.1.2/b.1-iii’ ye de bakınız) kaynakla yapılmalıdır
d) Bağlantı filizleri ve bağlantı parçaları:
i) Ana potansiyel dengeleme yapmak amacıyla, potansiyel dengeleme barasına bağlanacak bağlantı filizi veya bağlantı parçası bina bağlantı kutusunun yakınına yerleştirilmelidir.
ii) Bağlantı filizleri, bina içine girdikleri yerden itibaren en az 1,5 m’lik bir uzunluğa sahip olmalıdır. Bu filizler, giriş noktalarında korozyona karşı ek olarak korunmalıdır. Bağlantı filizleri, inşaat sırasında göze çarpacak şekilde işaretlenmelidir.
iii) Temel topraklayıcı yıldırıma karşı koruma topraklayıcısı olarak kullanılacaksa, özel bağlantı filizleri veya parçaları, yıldırımlık (paratoner) iletkenlerinin bağlantısı için dışarı doğru çıkarılmalıdır. Bu bağlantı filizlerinin veya parçalarının sayısı ve yapılışı için DIN VDE 0185 Kısım 1 geçerlidir.
iv) Örneğin asansör rayları gibi metal malzemeden yapılmış konstrüksiyon kısımları doğrudan temel topraklayıcı ile bağlanacaksa, gerekli yerlerde ek bağlantı filizleri veya parçaları öngörülmelidir.
L.1.3 Düşey veya derin topraklayıcılar: Düşey veya derin topraklayıcılar, toprak içerisine çakılırlar ve birbirleri arasında çubuk boyundan daha az mesafe bırakılmamalıdır. Çakma sırasında çubuklara zarar vermeyen uygun araçlar kullanılmalıdır.
L.1.4 Topraklayıcıların eklenmesi: Topraklama şebekesi içerisindeki topraklama ağının iletken parçalarının bağlanması için ekler kullanılır. Ekler topraklayıcıların elektriksel iletiminin, mekaniksel ve ısıl dayanım eşdeğerlerini sağlayacak şekilde boyutlandırılmalıdır.
Topraklayıcılar aşınmaya dayanıklı olmalı ve galvanik pil oluşumunun etkisinde kalmamalıdır. Çubukların eklerinde kullanılan malzemeler çubuklarla aynı mekanik dayanıma sahip olmalı ve çakma esnasında mekanik darbelere dayanıklı olmalıdır. Galvanik aşınmaya neden olabilecek değişik metaller bağlandığında; ekler, etraflarındaki elektrolitlerle temasa karşı dayanıklı düzenlerle korunmalıdır.
L.2 Topraklama iletkenlerinin tesis edilmesi: Genel olarak topraklama iletkenleri, mümkün olduğunca kısa yoldan bağlanmalıdır.
L.2.1 Topraklama iletkenlerinin tesisi: Aşağıdaki yöntemler tesis edilme sırasında göz önüne alınmalıdır.
- Gömülü topraklama iletkenleri: Mekanik tahribata karşı korunması gerekmektedir.
- Ulaşılabilir olarak tesis edilmiş topraklama iletkenleri: Topraklama iletkenleri toprak üzerine yerleştirilebilir. Böyle bir durumda bunlara her an ulaşılabilir. Eğer bir mekanik tahribat riski söz konusu olacaksa, topraklama iletkeni uygun şekilde korunmalıdır.
- Betona gömülü topraklama iletkenleri: Topraklama iletkenleri beton içerisine de gömülebilirler. Bağlantı uçları her iki uçta da kolaylıkla erişilebilir olmalıdır.
Çıplak topraklama iletkenlerinin, toprağa veya betona girdiği yerlerde aşınmayı önlemek amacıyla özel itina gösterilmelidir.
L.2.2 Topraklama iletkenlerinin eklenmesi: Ekler, hata akımı geçme durumlarında herhangi bir kabul edilemez ısı yükselmesini önlemek için, iyi bir elektriksel sürekliliğe sahip olmalıdır.
Ekler gevşek olmamalıdır ve korozyona karşı korunmalıdır. Değişik metaller bağlanmak zorunda kalındığında, galvanik piller ve sonucunda galvanik aşınma oluşumu nedeniyle ekler, etraflarındaki elektrolitlerle temasa karşı dayanıklı düzenlerle korunmalıdır.
Topraklama iletkenini, topraklayıcıya, ana topraklama bağlantı ucuna ve herhangi bir metalik kısma bağlamak için, uygun bağlantı parçaları kullanılmalıdır. Civata bağlantısı yalnız bir cıvata ile yapılırsa, en azından M10 cıvata kullanılmalıdır.Örgülü iletkenlerde (ezmeli, sıkıştırmalı ya da vidalı bağlantılar gibi) kovanlı (manşonlu) bağlantılar da kullanılabilir. Örgülü bakır iletkenlerin kurşun kılıfları bağlantı noktalarında soyulmalıdır; bağlantı noktaları korozyona karşı (örneğin bitüm gibi maddeler ile) korunmalıdır. Deney amacıyla, ayırma yerleri ihtiyacı karşılanabilmelidir.
Özel aletler kullanılmadan eklerin sökülmesi mümkün olmamalıdır.
L.3 Beton içerisinde demirlerin topraklama amacı için kullanımı
Beton demirleri çeşitli amaçlar için kullanılabilir:
a) Topraklama sisteminin bir parçası olarak; bu durumda beton demirlerinin boyutu Madde 5-b2 ile uygun olmalıdır.
b) İşletmecinin korunması için gerilim düzenleyicisi olarak; bu durumda çelik yapının bütün ilgili parçaları aralarında gerilim farkı oluşturmayacak şekilde birbirleriyle bağlanmalıdır. Bağlantılar Madde 5-b3 ile uygun olarak boyutlandırılmalıdır.
c) Yüksek frekanslı akımlarla bağlantılı elektromanyetik ekran olarak; bu durumda çelik konstrüksiyonun bütün ilgili parçaları, yüksek frekanslı akımlar için çok küçük empedans yolu teşkil etmek amacıyla birbirleriyle bağlanırlar. Cihaz bağlantıları ulaşımının zor olduğu durumlar için, bir çok bağlantı noktası olmalı ve elektromanyetik etkileri en aza indirmek amacıyla mümkün olduğunca kısa bağlantılar yapılmalıdır.
Çelik konstrüksiyon baraları bu amaçlarla kullanıldığında, korozyon olasılığı en az seviyede tutulmalıdır. Çelik konstrüksiyon baralarına yapılan bağlantılar bu Ek’e uygun olmalıdır.
1
Bodrum dış duvarı,
2
En az 150 cm’lik bağlantı filizi,
3
Temel betonu,
4
İnce beton - koruma tabakası,
5
Blokaj,
6
Yerinin sabitleştirilmesi için 2 m’lik aralıklarla demir hasıra irtibatlandırılmış temel topraklayıcı,
7
Toprak,
8
En yüksek yeraltı su seviyesi,
9
Bina toprak üstü seviyesi,
10
Dikine yalıtım tabakası,
11
İnce beton - koruma tabakası,
12
Yalıtım tabakası için dayanak.
Şekil-L.7 Bina temeli yalıtım malzemesi içinde kalan temel topraklayıcının yerleştirilmesine örnek
Ek -M
Basit Topraklama Sistemlerinde Tehlikeli Gerilimlerden Korunmak için Yaklaşık Formüller ve Uygun Mesafeler
Basit topraklama sistemleri için tehlikeli gerilimlerden korunmak için yaklaşık formüller ve uygun mesafeler Çizelge-M.1'de verilmiştir.
Çizelge-M.1 Basit topraklama sistemlerinde tehlikeli gerilimlerden korunmak için yaklaşık formüller ve uygun mesafeler
Topraklayıcı
Yarım küre topraklayıcı
Derin topraklayıcı
Gömülmüş ağ
Konfigürasyon
l >> d
Mesafe
d kabul
l >> d
A = Ağ alanı
U E
Topraklama gerilimi (toprak potansiyel yükselmesi),
U kabul
Toprak yüzey potansiyelinin (örneğin Şekil-6 veya Çizelge-13’deki bir değer) bir d kabul uzaklığındaki kabul edilebilir sınırı (U kabul < U E ).
Yeni Tesis Edilecek veya Mevcut Topraklama Tesislerinde Yapılacak Ölçmeler
Bu bölümde adı geçen deney yöntemleri referans yöntemlerdir. Doğrulukları daha az olmamak kaydıyla, başka yöntemler de kullanılabilir.
N.2 Toprak yayılma dirençlerinin ve topraklama empedanslarının ölçülmesi:
N.2.1 Bu dirençler ve empedanslar farklı şekillerde belirlenebilir. Hangi ölçme yönteminin amaca uygun olduğu, topraklama sisteminin büyüklüğüne ve etkilenmenin derecesine (N.4’e bakınız) bağlıdır.
Not : Topraklanmış kısımlarda veya bunların arasında (örneğin, direk ile yukarı kaldırılmış toprak teli arasında), bu ölçmeler ve yapılan hazırlıklar sırasında, enerjinin kesik olduğu durumda da tehlikeli dokunma gerilimlerinin ortaya çıkabileceğine dikkat edilmelidir.
N.2.2 Uygun ölçme yöntemleri ve ölçü cihazlarının tipleri için örnekler:
N.2.2.1 Topraklama ölçme cihazı: Bu cihaz, topraklayıcılar veya küçük veya orta büyüklükteki topraklama sistemlerinde, örneğin tek bir derin topraklayıcı, şerit topraklayıcı, toprak teli havaya kaldırılmış (direkle irtibatı ayrılmış) veya kaldırılmamış durumdaki hava hattı direklerinin topraklayıcıları, AG topraklama tesisinden ayrılmış orta gerilim şebekesindeki topraklama tesisleri için kullanılır. Kullanılan alternatif gerilimin frekansı 150 Hz’i aşmamalıdır.
Ölçme yapılacak topraklayıcı, sonda ve yardımcı topraklayıcılar, mümkün olduğu kadar birbirinden uzakta olmak üzere mümkün mertebe bir doğru üzerinde bulunmalıdır. Sondanın ölçme yapılacak topraklayıcıyla arasındaki mesafe, 20 m’den az olmamak kaydıyla, en büyük topraklayıcı uzunluğunun en az 2,5 katı (ölçme yönüne doğru), yardımcı topraklayıcının mesafesi ise, 40 m’den az olmamak kaydı ile en az 4 katı olmalıdır.
N.2.2.2 Yüksek frekanslı topraklama ölçme cihazı: Bu cihaz, topraklama telinin havaya kaldırılmasını gerektirmeksizin tek bir direğe ilişkin toprak yayılma direncinin ölçülmesini mümkün kılar. Burada, ölçme akımının frekansı, toprak teli ve komşu direkler arasında oluşan zincir iletken empedansı büyük dirençli olacak ve her bir hava hattı direği topraklayıcısıyla pratik olarak ihmal edilebilecek bir paralel bağlantı ortaya çıkaracak kadar yüksek olmalıdır.
N.2.2.3 Oldukça büyük akımların kullanıldığı akım-gerilim yöntemi: Bu yöntem, özellikle büyük çaplı topraklama tesislerinin topraklama empedansını ölçmek için kullanılır (Şekil-N.1’e bakınız).
I M
Deney akımı (genel olarak yalnızca akım veya gerilimin mutlak değeri belirlenir),
I EM
Ölçme sırasında topraklama akımı (bu durumda doğrudan doğruya ölçülemez),
r E
Uzaktaki topraklayıcıya kadar hattın azalma katsayısı,
R ES
Topraklama şebekesinin (gözlü topraklayıcının) yayılma direnci,
R ET
Direğin yayılma direnci,
U EM
Ölçme sırasındaki topraklama gerilimi,
U STM
Ölçme sırasındaki dokunma kaynak gerilimi.
Şekil-N.1 Oldukça büyük akımların kullanıldığı akım-gerilim yöntemiyle topraklama empedansının belirlenmesine örnek
Topraklama tesisiyle uzaktaki bir topraklayıcı arasına yaklaşık şebeke frekanslı bir alternatif gerilim uygulayarak topraklama tesisine, bu tesiste ölçülebilir bir potansiyel yükselmesi ortaya çıkarabilecek bir I M test akımı akıtılır.
Bu sırada işletme sırasında tesise bağlı bulunan toprak telleri ve topraklayıcı etkisi olan kablo kılıfları ayrılmamalıdır.
Topraklama empedansının mutlak değeri aşağıdaki formülle bulunur
Z E = U EM / ( I M . r )
Burada :
U EM
Topraklama tesisiyle, referans toprak bölgesindeki sonda arasında ölçülen gerilim (V),
I M
Ölçülen deney akımı (A),
r
Hattın uzaktaki topraklayıcıya göre azalma katsayısı (Ek-J’ye bakınız). Azalma katsayısı hesap ile veya ölçme yoluyla tespit edilebilir. Toprak teli olmayan hava hatları ve ekran ve zırhı bulunmayan kablolar için r = 1’dir.
Hatların, ayrı konsolda döşeli, test edilen hatta paralel giden, topraklayıcı ve uzaktaki topraklayıcı arasındaki toprak telleri, eğer test edilen topraklayıcıya ve uzaktaki topraklayıcıya bağlı iseler, dikkate alınırlar. Test hattı olarak iyi iletken metal bir kılıfı bulunan ve her iki taraftan topraklanmış bir kablo kullanılıyorsa, test akımının oldukça büyük bir kısmı kılıf üzerinden geri akacaktır. Bu kılıfın üzerinde yalıtkan bir dış kılıf bulunuyorsa, bu nedenle, kılıfın topraklamalarının kaldırılması gerekebilir.
Ancak topraklayıcı etkisi bulunan kablolarda metal dış kılıfların topraklamaları ayrılamaz.
Topraklayıcı ve uzaktaki topraklayıcı arasındaki mesafe, mümkün olduğunca 5 km’den az olmamalıdır. Test akımı, mümkün olduğunca en az, ölçülecek gerilimler (test akımına bağlı topraklama ve dokunma gerilimleri) mevcut olabilecek yabancı ve bozucu gerilimlerden daha büyük olacak şekilde seçilmelidir.
Genel olarak bu durum 50 A’in üzerindeki test akımlarıyla sağlanır. Voltmetrenin iç direnci, sondanın yayılma direncinin en az 10 katı olmalıdır.
Not : Küçük topraklama tesisleri için daha küçük uzaklıklar yeterli olabilir.
Gerektiği takdirde yabancı ve bozucu gerilimler yok edilmelidir (N.4’e bakınız).
N.2.2.4 Tekil dirençlerden hesaplama yöntemi: Topraklama tesisi birbirini pratik olarak etkilemeyen, ama örneğin topraklama hatları veya hava hattı toprak telleri gibi bağlantı hatlarıyla birbirlerine bağlanmış tekil topraklayıcılardan meydana geliyorsa, topraklama empedansı Z E aşağıdaki şekilde belirlenebilir.
Her bir topraklayıcının yayılma direnci bağlantı hatları açılarak topraklama ölçme cihazıyla tespit edilir, bağlantı hatlarının empedansları hesaplanır ve topraklama empedansı, yayılma dirençleriyle bağlantı hatlarının empedanslarının oluşturduğu eşdeğer devreden bulunur.
N.3 Topraklama geriliminin tespiti: U E Topraklama gerilimi, U E = Z E x I E ile tanımlanır (Şekil-N.1’e bakınız):
Burada :
Z E
Topraklama empedansı (örneğin, Ek-N’deki N.2.2.3’e göre yapılan ölçmeden veya Ek-N’deki N.2.2.4’e göre yapılan hesaplamadan bulunan ),
I E
Madde-5’e uygun topraklama akımı.
Ölçme sırasında kullanılan I EM topraklama akımı, I EM = r x I M bağıntısıyla verilir.
Z E topraklama empedansı, Z E = U EM / I EM bağıntısıyla verilir.
Hata durumundaki U E topraklama gerilimi, U E = I E x Z E = U EM x I E / ( r x I M ) bağıntısıyla verilir.
3 fazlı bir alternatif akım şebekesindeki toprak hatası inceleniyorsa ve transformatör merkezinden çıkan bütün hava hatlarının toprak teli azalma katsayısı yaklaşık olarak aynıysa, topraklama akımı için,
I E = r x S 3 I 0 bağıntısı geçerlidir
Burada
r
Toprak teli azalma katsayısı
S 3 I 0
Bu şebekenin bütün faz iletkenlerinden tesise doğru akan akımların vektörel toplamı
Transformatör merkezinde, ortaya çıkan bir hata durumunda S 3 I 0 , toprak kısa devre akımı ile transformatör yıldız noktası (nötr) akımı arasındaki farktır.
Transformatör merkezinden çıkan A, B, C ... hatlarının toprak teli azalma katsayıları birbirinden farklıysa,
I E = r A x 3 I 0A + r B x 3 I 0B + r C x 3 I 0C + ....... bağıntısı geçerlidir.
Burada :
I 0A
A hattının bir faz iletkenin (örneğin L1 fazının) sıfır akım bileşeni, I 0B aynı şekilde B hattı için v.s.
r A
A hattının toprak teli azalma katsayısı, r B aynı şekilde B hattının v.s.
Transformatör merkezine gelen hatlardan biri kablo ise, bu durumda bu hat için, I E ’nin hesaplanması için verilen yukarıdaki formülde topraklama teli azalma katsayısı yerine kablo kılıfı azalma katsayısı yerleştirilir.
N.4 Topraklama ölçmelerinde yabancı ve bozucu gerilimin yok edilmesi: N.2.2.3’e uygun olarak topraklama geriliminin tespit edilmesi sırasında her çeşit yabancı ve bozucu gerilim ile (örneğin, işletmede bulunan komşu sistemler tarafından deney akım devresinin endüktif olarak etkilenmesi) ölçme hataları ortaya çıkabilir.
Bu tip bozucu etkilerin yok edilmesi için kullanılan yöntemlere örnekler :
N.4.1 Salınım yöntemi: Bu yöntemde, frekansı şebekeninkinden onda birler mertebesinde farklı olan bir gerilim kaynağı (örneğin acil ihtiyaç generatörü) kullanılır. Deney akımı tarafından oluşturulan gerilimler, bir ölçme çevriminin süresinin yeteri kadar kısa olması durumunda mutlak değeri ve faz açısı sabit olarak kabul edilebilecek diğer bozucu gerilimlerin U’ d üzerine vektörel olarak toplanır. Asenkron süperpozisyon nedeniyle voltmetrenin ibresi veya göstergesi bir maksimum U 1 ve minimum U 2 değeri arasında salınır. Test akımı tarafından oluşturulan gerilim için bu durumda;
2 x U’ d < U 1 için
2 x U’ d > U 1 için
2 x U’ d = U 1 için
bağıntıları geçerlidir.
N.4.2 Kutup değiştirme yöntemi: Bu yöntemde, geriliminin faz açısı akımsız bir bekleme süresi sonunda elektriksel olarak 180 ° döndürülen şebeke ile senkron bir gerilim kaynağı (transformatör) kullanılır. Kutup değiştirmesi yapılmadan önce test akımı akarken ortaya çıkan gerilim U a , kutup değiştirildikten sonra U b ve test akımının kesildiği sıradaki bozucu gerilim U d ölçülür. Vektörel bağıntılar nedeniyle test akımı tarafından ortaya çıkarılan gerilim için,
bağıntısı geçerlidir.
N.4.3 Vektör ölçme yöntemi: Uzun ölçü iletkenleri, test hattıyla mümkün olduğunca dik açı yapacak şekilde döşenmelidir. Yer nedeniyle bu mümkün değilse, test akımı tarafından ölçme iletkeninde endüklenen gerilim kısmı, vektör ölçü aletiyle kısmen elimine edilir.
N.4.4 Doğru akımların bloke edilmesi: Bozucu gerilimlerin içinde yüksek değerli doğru gerilim bileşenleri mevcutsa, doğru gerilimi bloke eden bir voltmetrenin kullanılması gerekebilir.
N.5 Arıza çevrim (halka) empedansının ölçülmesi: Örnek olarak,aşağıdaki metotlar, arıza çevrim (halka) empedansının ölçülmesi sırasında TN sistemlerine uygulanabilir.
Not 1: Bu ekte önerilen metotlar, gerilimin vektörel yapısını yani gerçek bir toprak arızasındaki koşulları dikkate almadığından arıza çevrim (halka) empedansının sadece yaklaşık değerini verir. Bununla birlikte, yaklaşım derecesi, söz konusu devrenin reaktansı ihmal edilebiliyorsa kabul edilebilir.
Not 2: Arıza çevrim (halka) empedansı ölçülmesi deneyi uygulanmadan önce, nötr noktası ile açıktaki metal bölümler arasında bir süreklilik deneyi (Madde 10-c2’ye bakınız) yapılması istenir.
Metot 1: Arıza çevrim (halka) empedansının gerilim düşümü yardımı ile ölçülmesi:
Not : Bu metodun uygulamada güçlükler gösterdiğine dikkat edilmelidir.
Doğrulanacak devrenin gerilimi, bir değişken yük direnci bağlı iken ve bağlı değilken ölçülür ve arıza halka empedansı
formülü ile hesaplanır.
Burada;
Z
Arıza çevrim (halka) empedansı,
U 1
Yük direnci bağlı değilken ölçülen gerilim,
U 2
Yük direnci bağlı iken ölçülen gerilim,
I R
Yük direncinden geçen akımdır,
Not : U 1 ile U 2 arasındaki fark, belirgin olmalıdır.
Şekil-N.2 Arıza çevrim (halka) empedansının gerilim düşümü yardımı ile ölçülmesi deneyi
Metot 2: Arıza çevrim (halka) empedansının ayrı bir besleme yardımı ile ölçülmesi: Ölçme, normal besleme hattı kesilmiş ve transformatörün primeri kısa devre bağlanmış iken yapılır. Bu metotta ayrı bir besleme kaynağı kullanılır (Şekil-N.3) ve arıza çevrim (halka) empedansı Z = U / I formülü ile hesaplanır.
Burada;
Z
Arıza çevrim (halka) empedansı,
U
Ölçülen deney gerilimi,
I
Ölçülen deney akımıdır.
Şekil-N.3 Arıza çevrim (halka) empedansının ayrı bir besleme yardımı ile ölçülmesi deneyi
Ek-P
Bir topraklama sisteminin saha uygulama ve denetleme planı bulunmalıdır. Bu plan üzerinde:
- Topraklayıcıların yerleri,
- Çeşitleri,
- Boyutları,
- Topraklama için kullanılan malzemeler,
- Gömülme derinlikleri,
- Topraklayıcıların düzenlenme biçimleri,
- Topraklama iletkenlerinin cinsi,
- Topraklama iletkenlerinin bağlantılarına ilişkin detaylar,
- Ölçmelerin yapılabileceği ayırma noktaları,
- Başka topraklayıcılar ile bağlantı yerleri,
- Topraklamalara ilişkin direnç değerleri.
· Toprak özdirenci,
· Topraklayıcının ve topraklama tesisinin yayılma direnci,
· Topraklama direnci,
· Toplam topraklama direnci,
· Topraklama empedansı,
· Darbe topraklama direnci.
- Dokunma gerilimleri,
- Topraklamanın yapıldığı tarih,
- Hava hattı şebekelerindeki direklerin ve transformatör merkezlerinin periyodik olarak denetlenecek kısımlarına ilişkin denetim programı (direk numaraları, planlanan denetim tarihleri, TM'lerinde kontrol edilecek yerlere ilişkin koordinatlar).
- Planlanan denetleme tarihleri ve ölçme sonuçları,
- Proje Mühendisi (Adı soyadı, Ünvanı, Oda kayıt no vb),
- Ölçmeyi yapan elektrik mühendisi (Adı soyadı, Ünvanı, Oda kayıt no vb),
gösterilmelidir.
Tesis gerçekleştirilmeden önce, bu Yönetmeliğin kapsamında gözetilecek ihtiyaçları içeren bir rapor hazırlanmalıdır.
Global topraklama sisteminin dışında her tesisin toprak direnci hesaplanmalı ve sistematik olarak ölçülmelidir (ölçme tekniği detayları Ek-N’de verilmiştir), ve topraklama gerilimi (toprak potansiyel yükselmesi) hesaplanmalı veya ölçülmelidir. Eğer gerekli ise, dokunma gerilimi ispatı, hesaplama veya ölçme ile yapılmalıdır.
Global topraklama sistemi içerisindeki alanlarda toprak direncini veya topraklama gerilimini doğrulamaya gerek yoktur. Çünkü topraklama sisteminin temel (esas) tasarımı yeterlidir.
İzin verilen dokunma gerilimlerini elde etmek için özel ölçmelere gereksinim duyulursa, bunlar da saha uygulama ve denetleme planına dahil edilmeli ve proje ekindeki belgelerde tanımlanmalıdır.
Çeşitli topraklama tesislerinin işletme dönemi içindeki muayene, ölçme ve denetlemelere ilişkin önerilen periyotlar aşağıda verilmiştir:
1) Elektrik üretim iletim ve dağıtım tesisleri (enerji nakil ve dağıtım hatları hariç) için: 2 yıl,
2) Enerji nakil ve dağıtım hatları için: 5 yıl,
3) Sanayi tesisleri ve ticaret merkezleri için:
i) Topraklamalara ilişkin dirençlerinin muayene ve ölçülmesi: 1 yıl,
ii) Topraklama tesisleri ile ilgili diğer muayene, ölçme ve kontroller: 2 yıl,
4) Sabit olmayan tesisler için:
i) Sabit işletme elemanları için: 1 yıl,
ii) Yer değiştirebilen işletme elemanları için: 6 ay.
5) Parlayıcı, Patlayıcı Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerleri ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük kapsamındaki topraklama tesisleri ile ıslak ortamlarda çalışılan işyerlerindeki topraklama tesislerinin muayene, ölçme ve denetleme periyotları bir yılı aşamaz.
Bir yüksek gerilim topraklama tesisinde yapılacak topraklama dirençlerinin ölçülmesine ve binalara ilişkin topraklama tesislerinin denetimine ilişkin bir fikir vermek üzere, aşağıda iki adet form verilmiş olup topraklama tesisini denetlemekten sorumlu kuruluşlar benzer formlar geliştirip kullanabilirler.
YG’de Ölçme Protokolü Örnek Formu
YG’de Topraklama Tesisatının Ölçümü ile ilgili ön bilgiler
Şebeke........................................... Cadde: ......................................... Nr:......................
İletken: ................................ ................................ ................................ ............................
Pozisyon: ................................ Direk Numarası: .....................................................
Tesisat: ................................ ............................................................. Tip:....................
Topraklama tesisini çizenin adı,soyadı, ünvanı: ................................................................
Topraklama tesisinde ölçme yapanın adı,soyadı, ünvanı:...................................................
Ölçüldüğü tarih: ..................................................................................................................
Topraklama Sahasının Durum Planı:
Ölçme ile ilgili veriler
Toprağın cinsi: .................................. Özgül toprak direnci: ................................ Wm
Topraklayıcının uzunluğu: ..............m Topraklayıcının kesiti: ...............................mm
YG’de topraklama direncinin ölçülmesi
Ölçme
tarihi
Toprağın durumu
(Ör. kurak)
Topraklama
Elektrodunun
numarası
l , h
YGT
(W)
YGT
(S W)
AGT
(W)
AGT
(S W)
AGT+YGT
(S W)
Topraklamada Kullanılan simgeler:
YGT (Yüksek Gerilim Topraklaması
AGT (Alçak Gerilim Topraklaması)
l : Topraklayıcının uzunlugu (m)
h : Topraklayıcının derinliği (m)
Derin topraklayıcı:
Ring topraklayıcı:
T
Temel topraklayıcı:
Yüzeysel topraklayıcı
Yıldız topraklayıcı:
Ölçme yönü:
Bina Adresi :...........................................................................................................................................................................................
Proje Onay Tarihi/ No’su :...................................................................................................................................................................
Elektrik Tedarik Eden Kuruluş Adı:.......................................................................................................................................................
Şebeke Gerilimi : ........./..........Volt Şebeke Tipi :
q TN Sistemi
q TT Sistemi
q IT Sistemi
KONTROLUN NEDENİ :
c YENİ TESİS
c GENİŞLETME
c DEĞİŞİKLİK
c DÜZELTME
c TEST TEKRARI
q İşletme elemanlarının çevre koşullarına uygun olarak seçimi
q Ana potansiyel dengelemesi PE ve PEN iletkenleri
q İletkenlerin yerleştirilmesi
q Topraklama iletkeni
q İletkenlerin işaretlenmesi (etiketlenmesi)
q Su boru hattı
q PE-N iletkenlerinin karıştırılmaması
q Gaz boru hattı
q PE/PEN-L iletkenlerinin karıştırılmaması
q Isıtma sistemi boru hattı
q Fiş-Priz düzenlerinin etkinliği
q Anten tesisatı
q Zemin yalıtımı
q Telefon tesisatı
q PE ve PEN iletkenleri üzerinde koruma elemanı yok
q Bilgi işlem tesisatı (varsa)
q Küçük gerilimle koruma
Tamamlayıcı potansiyel dengelemesi:
q Koruma ayırması
q Banyo ve duş kabini
q Direk temasa karşı koruma
q Hata akımı koruması
q Koruma düzenlerinin yerleştirilmesi
q Akım devrelerinin işaretlenmesi
q Temel topraklayıcı
q
Notlar:.......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
q Koruma düzenlerinin bütün test butonlarının fonksiyonlarının denetlenmesi
q Bütün ihbar düzenlerinin denetlenmesi
q Koruma cihazlarının anma değerlerinin korudukları işletme elemanına uygun olup olmadığının denetlenmesi
q Uygulanan topraklama tesisinin projeye uygunluğu
Notlar:...........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
Ölçme Koşulları:
q Kuru
q Nemli
q Islak
Kullanılan ölçme cihazları:
İmalatçı:
Tip:
İmalatçı:
Tip:
İmalatçı:
Tip:
İmalatçı:
Tip:
Akım devresi No:
İletken çeşidi
Boyutlar
Aşırı akım koruma cihazı
I n [A]
I k [A]
I k [A]bulunan
Hata akımı koruma cihazı
I n [A]
I An [A]
I An [A] bulunan
Yalıtım ölçmesi
L1-L2
L1-L3
L2-L3
L1-N
L2-N
L3-N
L1-PE
L2-PE
L3-PE
PE-N
Topraklama direnci R E .............(W) Topraklama gerilimi U E .............(V) Toprak özdirenci r E :........... (W.m)
Bir sonraki deney tarihi:....../......./.....
Yukarıdaki değerlerin doğruluğu teyit edilir Adı Soyadı .............................................................İmza Tarih:....../......./......
Ek-R
İzin Verilen Dokunma Gerilimi Dikkate Alınarak Yapılan Doğru Tasarımın Kontrol Edilmesi İçin Örnekler
a) Pratik olarak bütün hata akımı, transformatörün nötrüne metalik parçalar üzerinden döner.
Not: Bazen bir sanayi tesisi içerisinde bulunur.
b) Yalnız hata akımının bir kısmı, ilgili topraklama sistemi üzerinden toprağa akar.
Not : Bazen bir elektrik dağıtım sisteminde bulunur.
c) Hata akımının büyük bir parçası ilgili topraklama sistemi üzerinden akar(örneğin, bağımsız yerel topraklama sistemi).
Şekil-R.1 Özel durumlar için hata akımının geri dönüş yoluna bağlı olarak çözüm örnekleri.
Topraklayıcı, Koruma İletkeni ve Potansiyel Dengeleme İletkenlerinin Gösterilişi
Şekil-S.1’de topraklayıcılar, koruma iletkeni ve potansiyel dengeleme iletkenleri şematik olarak gösterilmiştir.
2
Ana potansiyel dengeleme iletkeni,
3
Topraklama iletkeni,
4
Tamamlayıcı potansiyel dengeleme iletkeni,
T
Topraklayıcı (topraklama elektrodu),
C
Yabancı iletken kısım,
B
Ana topraklama barası, bağlantı ucu veya klemensi,
M
Açıktaki iletken bölümler (gövde v.b.),
P
Ana su hattı (kullanma suyu hattı).
Şekil-S.1 Topraklayıcı, koruma iletkeni ve potansiyel dengeleme iletkenlerinin gösterilişi
Ek-T
Topraklayıcılar, akımın yere akmasını sağlayan metal parçalarıdır. Akımın topraktaki dağılımı en basit şekilde bir yarım küre topraklayıcı ile açıklanır. Homojen toprakta toprağa akan akım, her yöne simetrik olarak yayılır ve akım ilk önce çok az bir dirençle, uzaklığa bağlı olarak gittikçe yükselen bir direnç ile karşılaşır (Şekil-T.1’e bakınız). Toprağa akan akım, topraklayıcı etrafında yarı küresel eşpotansiyel yüzeyler oluşturur. Örnek olarak 0,5 m yarıçaplı bir topraklayıcı ve çevresindeki 1 m aralıklı eşpotansiyel yüzeyler göz önüne alınsın. Şekil-T.1’de görüldüğü gibi bu topraklayıcıdan 10 A hata akımı aktığı ve yerin toprak özdirencinin 150 Wm olduğu kabul edilsin. İkinci eşpotansiyel yüzeyin kesiti, topraklayıcı ile arasındaki direnç ve gerilim aşağıdaki formüller ile hesaplanabilir.
Şekil-T.1 Bir yarım küre topraklayıcıdan akımın toprağa yayılması
m 2
Olası bir hatada insan veya hayvanın hangi potansiyel aralıklarında durduğu, yani topraklayıcıya olan uzaklık en önemli etken olup buna adım gerilimi denilir. Adım gerilimi insanlar için 1 m, hayvanlar için 2 m aralıktaki potansiyel farkı (gerilim) olarak kabul edilmektedir. Düzenleyici topraklayıcılar ile dokunma ve adım gerilimlerini düşürmek mümkündür (Şekil-T.2’ye bakınız).
Şekil-T.2 Adım (U S ), dokunma(U ST ) ve topraklama (U E ) gerilimlerinin şematik olarak gösterilmesi
Toprak özdirencinin 150Wm, topraklayıcı yarıçapının 0,5 m ve topraklayıcıdaki gerilimin 100 V verildiğini varsayarak, topraklayıcıdan 4 metre uzaktaki bir noktaya kadar olan direnç:
Topraklayıcıdan akacak akımın değeri:
4 metredeki potansiyelin değeri:
olur. Bu hesaptan da görüldüğü gibi 50 m uzaklıktaki potansiyelin değeri sadece 1 V olmaktadır. Bu noktaya referans toprağı da denir. Adım gerilimi iki nokta arasındaki potansiyel farkı ile hesaplanabilir. 1 metredeki adım gerilimi:
Şekil-T.3 bir yarım küre topraklayıcının potansiyel dağılımını ve eşpotansiyel çizgilerini göstermektedir.
Şekil-T.3 Bir yarım küre topraklayıcı çevresindeki potansiyel dağılımı, eşpotansiyel çizgileri ve adım gerilimleri
Topraklayıcıların yayılma direnci (Şekil-T.4), zeminin cinsi ve özelliği (toprak özdirenci) ile topraklayıcıların boyutlarına ve düzenleme biçimine bağlıdır.
Topraklayıcının, çevresindeki toprağa iyi temas etmesi gerekir. Topraklayıcıların tesisinde iyi iletken toprak tabakaları kullanılmalıdır. Toprak tabakalarının kuru olması durumunda, topraklayıcının çevresindeki toprak yapışkan değilse ıslatılıp çamur durumunda getirilmeli; yapışkan ise topraklayıcı gömüldükten sonra dövülerek sıkıştırılmalıdır. Topraklayıcının yanındaki taş ve iri çakıllar yayılma direncini arttırırlar. Bunlar ayıklanmalıdır. Şerit ve çubuk topraklayıcıların yayılma direnci daha çok kendi uzunluklarına, daha az olarak da kesitlerine bağlıdır.
Şekil-T.4 Bir topraklayıcıda yayılma direncinin uzaklıkla değişim
a) Yarım küre topraklayıcı: Yarım küre topraklayıcının direncini Şekil-T.5’te açıklayalım: Toprak özdirenci ve toprağa akan akım ile yarı kürenin potansiyel değişimi, x uzaklıktaki kesit S = 2p.x 2 ile;
Kürenin merkezinden herhangi bir r uzaklığındaki potansiyel
Kürenin yarıçapı r 0 ile, yarı küreden toprağa geçiş anındaki potansiyel değeri
Şekil-T.5 Yarım küre topraklayıcıda akım ve potansiyel dağılımı
Yarım küre topraklayıcının topraklama direnci R E = j / I ile
Adım gerilimi, adım uzunluğuna ve bulunan yere göre değiştiği için, iki nokta arasındaki potansiyel farkı
Topraklama gerilimi, topraklayıcıdan akan akıma ve yayılma direncine bağlıdır.
U E = R E . I E
b) Derin (çubuk) topraklayıcı: Boru ya da profil çelikten yapılan ve toprağa çakılarak kullanılan topraklayıcılardır. Çubuk topraklayıcılar yere olabildiğince dik olarak çakılmalıdır. İstenilen küçük yayılma direncinin sağlanabilmesi için birden çok çubuk topraklayıcının kullanılması gerekiyorsa, bunlar arasındaki açıklık, en az bir topraklayıcı boyunun iki katı olmalıdır. Toprağın üst tabakasının kuruması ve donması gibi nedenlerle paralel bağlı çubuk topraklayıcılar bütün uzunlukları boyunca etkili olmadıklarından, bunlar arasındaki uzaklık bir topraklayıcının etkili boyunun en az iki katı olmalıdır.
Şekil-T.6 Derin (çubuk) topraklayıcı
Ana formül
Yaklaşık hesap ile
bulunur.
Bu formüllerde, l topraklayıcının boyu, d topraklayıcının çapı ve r E toprak özdirencidir.
c) Yüzeysel (şerit) topraklayıcı: Şerit, yuvarlak iletken ya da örgülü iletkenden yapılan ve genellikle derine gömülmeyen topraklayıcılardır (Şekil-T.7). Bunlar, uzunlamasına döşenebileceği gibi yıldız, halka, gözlü topraklayıcı ya da bunların bazılarının bir arada kullanıldığı biçimde düzenlenebilir. Zemin koşulları elverişli ise, şerit topraklayıcılar genel olarak 0,5 ila 1m derinliğe gömülmelidir. Bu arada yayılma direncinin üst zemin tabakasının nemine bağlılığı ve donma olasılığı göz önünde bulundurulmalıdır. Şerit topraklayıcıların uzunluğu istenen yayılma direncine göre seçilmelidir.
Şekil-T.7 Yüzeysel topraklayıcıların yüzeye veya H derinliğine tesis edilmesi durumu
Ana formül:
Topraklayıcı H derinliğine tesis edilmiş ise:
veya
Bu formüllerde,
l
Topraklayıcının uzunluğu,
b
Topraklayıcının kalınlığı,
d
Topraklayıcı kalınlığının yarısı veya yuvarlak iletkenin çapı,
s
Topraklayıcının genişliği,
H
Topraklayıcının gömülme derinliği.
d) Yıldız topraklayıcı: Yıldız topraklayıcılarda (Şekil-T.8) ışınların dağılımı düzgün olmalı ve komşu iki ışın arasındaki açı 60º’den küçük olmamalıdır. Işınların birbirine karşılıklı olarak etki etmesi sonucunda çok ışınlı yıldız topraklayıcılarda yayılma direnci artabileceğinden, üç yada en çok dört ışınlı yıldız topraklayıcıların kullanılması tavsiye edilir. Levha topraklayıcılar zemine düşey olarak gömülmelidir. Bunların boyutları gerekli yayılma direncine göre seçilmelidir. Topraklama tesislerinde genel olarak 1 m x 0,5 m’lik levhalar kullanılır. Levhanın üst kenarı toprak yüzeyinden en az 1 m derinde olmalıdır. Küçük bir yayılma direnci elde etmek için birden çok levha topraklayıcı kullanılması gerektiğinde bunlar arasındaki uzaklık en az 3 m olmalıdır. Aynı yayılma direncini elde etmek için şerit ve çubuk topraklayıcılar yerine levha topraklayıcı kullanıldığında, bunlara oranla daha fazla gereç kullanılması gerekir .
Şekil-T.8 Yıldız topraklayıcı çeşitleri
Yıldız topraklayıcının topraklama direnci kollar arası açılara göre değişir.
1) Üç kollu 120 0 açılı yıldız topraklayıcı için:
2) Dört kollu 90 0 açılı yıldız topraklayıcı için:
3) Altı kollu 60 0 açılı yıldız topraklayıcı için:
Bu formüllerde, l yıldız topraklayıcının kol uzunluğu, d kol çapı, H topraklayıcının gömülme derinliği ve r E toprak özdirencidir.
e) Gözlü topraklayıcı: Gözlü topraklayıcılar daha çok santrallerde, transformatör merkezlerinde kullanılır (Şekil-T.9).
Şekil-T.9 Gözlü topraklayıcı
Bu formülde, D gözlü topraklayıcının alanına eşit alanlı dairenin çapı, L topraklayıcıda kullanılan toplam iletken uzunluğu ve r E toprak özdirencidir.
f) Halka (ring) topraklayıcı: Halka (ring) topraklayıcı (Şekil-T.10) özellikle transformatör merkezlerinde, bina ve fabrikalarda topraklama direncini düzeltmede kullanılır.
Şekil-T.10 Halka (ring) topraklayıcı
Ana formül:
Yaklaşık formül:
g) Daire şeklindeki levha topraklayıcı: Dolu ya da delikli levhalardan yapılan topraklayıcılardır. Bunlar genel olarak öteki topraklayıcılara göre daha derine gömülürler (Şekil-T.11).
1) Levha topraklayıcı düşey olarak gömülürse;
Şekil-T.11 Toprağa düşey olarak gömülen levha topraklayıcı
Bu formülde, D topraklayıcının çapı, d topraklayıcının (levhanın) kalınlığı, H topraklayıcının merkezine göre gömülme derinliği ve r E toprak özdirencidir.
2) Levha topraklayıcı yatay olarak yere gömülürse:
Bu formülde, D topraklayıcının çapı ve r E toprak özdirencidir.
h) Kare şeklindeki levha topraklayıcı: Kare şeklindeki levha topraklayıcı ana topraklama şeridini korozyondan korumak için yardımcı topraklayıcı olarak kullanılır. Günümüzde önemini yitirmiştir (Şekil-T.12).
Şekil-T.12 Kare şeklindeki levha topraklayıcı
1) Levha topraklayıcı yüzeyde tesis edilirse;
2) Levha topraklayıcı H derinliğine gömülürse;
eğer H < S ise
eğer H > S ise
Bu formüllerde, S kare topraklayıcının bir kenarının uzunluğu, H kare topraklayıcının ortasına göre gömülme derinliği ve r E toprak özdirencidir.
j) Küre şeklindeki topraklayıcı
Şekil-T.13 Küre şeklindeki topraklayıcı
Bu formülde, r küre topraklayıcının yarıçapı, H küre topraklayıcının merkezine göre gömülme derinliği ve r E toprak özdirencidir.
Bu formülde,küre çapı d < H dir.
l) Yarım küre şeklindeki topraklayıcı
Şekil-T.14 Yarım küre şeklindeki topraklayıcı
Ek-U
Malzeme Katsayısı k’nin Elde Edilmesi İçin Yöntem
Malzeme katsayısı k aşağıdaki denklem yardımıyla belirlenir :
Buradaki büyüklüklerin açıklaması :
Q C
İletken malzemesinin hacimsel ısı kapasitesi (J/°C mm 3 ),
b
İletken malzemesinin 0 °C’deki özgül direncine ilişkin sıcaklık katsayısının tersi (°C),
r 20
İletken malzemesinin 20 0 C’deki özgül direnci (W mm),
q i
İletkenin başlangıç sıcaklığı (°C),
q f
İletkenin son sıcaklığı (izin verilen en yüksek sıcaklık) (°C).
Çizelge-U.1
İletken malzemesi
b
( 0 C)
Q C
(J / °C mm 3 )
r 20
(W mm)
A s 1/2 /mm 2
Bakır
Alüminyum
Kurşun
Çelik
234,5
228
230
202
3,45 . 10 -3
2,5 . 10 -3
1,45 . 10 -3
3,8 . 10 -3
17,241 . 10 -6
28,264 . 10 -6
214 . 10 -6
138 . 10 -6
226
148
42
78
Değişiklik notları
- (Ek-J’ye bakınız)
İlgili yargı kararları (0)
Bu maddeye atıf yapan karar henüz eklenmedi.
