İKİNCİ BÖLÜM
ELEKTRİK TESİSLERİNDE TOPRAKLAMALAR YÖNETMELİĞİ Madde 10 (2)
ELEKTRİK TESİSLERİNDE TOPRAKLAMALAR YÖNETMELİĞİ · Resmî Gazete 21 Ağustos 2001, sayı 24500
Sade özet
Sade özet hazırlanıyor. Tam metin aşağıdadır.
Kaynak: ELEKTRİK TESİSLERİNDE TOPRAKLAMALAR YÖNETMELİĞİ (Kurum ve Kuruluş Yönetmeliği), m. 10 (2)
Bu özet yapay zeka ile üretilmiştir; hukuki görüş değildir. Bağlayıcı olan tam metindir.
Tam madde metnini göster
c6.1.3.1’deki i) ve ii) koşulları yerine getirilemiyorsa, tamamlayıcı potansiyel dengelemesinin yapılmış olup olmadığı tespit edilmelidir.
6.1.3.2) Denetleme: Madde 10-c’de belirtilen hususlara uygun denetleme gereklidir.
6.1.3.3) Ölçme:
i) İşletme topraklayıcısının topraklama direncinin ölçülmesi için Madde 10-c6.1.5’e bakınız.
ii) Dolaylı dokunmaya karşı koruma için aşırı akım koruma düzenleri kullanılıyorsa, Madde 10-c5’e göre ölçülecek topraklama direncinin, Çizelge-11’de verilen ve her bir açma zamanı için gerekli olan açma akımını geçirebilecek kadar küçük olup olmadığı tespit edilmelidir.
iii) Hata akımı koruma düzeninin kullanılması durumunda Madde 10-c6.3’ye göre deney yapılmalıdır.
iv) Hata gerilimi koruma düzenleri kullanılıyorsa, yardımcı topraklayıcının topraklama direncinin 200 W’u, istisnai durumlarda 500 W’u geçmediği kontrol edilmelidir.
Not : Hata gerilimi bobininin, örneğin yabancı iletken kısımlar veya yardımcı topraklayıcıya giden topraklama iletkeninin bozulmuş yalıtımı tarafından köprülenmemiş olmasına dikkat edilmelidir.
6.1.4) IT sisteminde yapılacak kontroller:
6.1.4.1) İlk hata durumunda koruma önlemlerinin etkisinin kontrolü:
IT sisteminde ilk hata durumunda koruma önlemlerinin etkili olup olmadığının kontrolü, ancak ölçme için yapay bir toprak teması meydana getirildikten sonra yapılabilir. Bu yapay toprak teması ile, sağlam iletkenlerin toprağa karşı yükselen geriliminden dolayı, işletme elemanlarının yalıtımlarında zorlanmalar baş gösterir. Ayrıca ölçme sırasında meydana gelebilecek ikinci bir hata ile tehlikeli durumlar ortaya çıkabilir. Bu nedenle, yapay bir topraklama yapmadan mümkün olabilecek ölçme yöntemlerine gereksinim vardır.
i) Gözle muayene: Madde 10-b ve Madde 10-c6.1.1/i’de belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak gözle muayene yapılır. Ek olarak;
- Tesisin hiçbir aktif kısmının doğrudan topraklanmamış olduğu ve,
- Cihaz gövdelerinin tek tek, gruplar durumunda veya tamamının bir koruma iletkeni ile bağlı olup olmadıkları,
tespit edilmelidir.
ii) Denetleme: Madde 10-c’de belirtilen hususlara uygun denetleme gereklidir.
iii) Ölçme;
Ya;
- Madde 10-c5’deki tespitlere uygun olarak R A topraklama direnci ve bir ana iletkenin besleme kaynağında topraklanmasından sonra şebekeden toprağa geçen I d akımı ölçülmelidir. Tamamlama amacıyla I d , tasarım dokümanlarından tahmin edilebilir.
- R A . I d çarpımı izin verilen sürekli dokunma geriliminin sınırını ( U L = 50 V) sınırını aşmamalıdır.
Ya da;
- Bir ana iletkenin besleme kaynağında topraklanmasından sonra, topraklama direnci R A üzerindeki gerilim düşümü ölçülmelidir; bu gerilim düşümü sürekli dokunma gerilimi U L ’den küçük veya ona eşit olmalıdır.
Not : Kural olarak, eğer topraklama direnci R A £ 15 W ise, besleme transformatörünün gücü 3,15 MVA’ya kadar ve anma gerilimi 660 V’a kadar olan veya besleme transformatörünün gücü 1,6 MVA ve anma gerilimi 660 V’un üstünde 1000 V’a kadar olan, gözlü olmayan şebekelerde, ilk hata durumunda koruma önleminin etkili olup olmadığı ölçme yapmadan veya kaçak akım tahmin edilmeden ya da dokunma gerilimi ölçülmeden de güvenlik altına alınabilir. Bu koşullar sağlanmadığı takdirde, ölçme yerine, kaçak akımlar tahmin edilebilir. Tahmin sırasında şebekenin anma gerilimi, kablo ve hatların yapım şekilleri, bütün şebekedeki iletken kesitleri ve uzunlukları göz önünde tutulur. Literatürde verilen değerler kullanılabilir. Burada anma geriliminin sınır değeri olarak verilen 660 V, IEC 60038’e göre 690 V’a yükselir.
Örneğin çok yüksek binalarda olduğu gibi, yerel IT sisteminin tesis edilmesi durumunda, yapay toprak teması, topraklanmış bir potansiyel dengeleme iletkeni üzerinden de yapılabilir. IT sistemin sınırlı olan genişliği nedeniyle izin verilen büyük topraklama direncinden dolayı R A . I d < U L koşulunun kontrolünde, eğer IT sisteminin potansiyel dengelemesine bağlı olduğu noktadan itibaren topraklama tesisine olan bağlantısı yeterli derecede düşük dirençli ise, binanın topraklama tesisatına ilişkin topraklama direnci koşulunun sağlanması yeterli olur.
6.1.4.2) Çift hata durumunda koruma önleminin etkisinin kontrolü:
IT Şebekenin yapılışına uygun olarak Madde 10-c6.1.4.2.1 veya Madde 10-c6.1.4.2.2 ya da Madde 10-c6.1.4.2.3’e göre kontrol yapılır.
6.1.4.2.1) Yalıtım izleme düzeniyle tamamlayıcı potansiyel dengeleme:
i) Gözle muayene: Madde 10-b ve Madde 10-c6.1.1/i’de belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak yapılacak bir gözle muayene gereklidir.
ii) Denetleme: Yalıtım izleme düzeni, deney düzeni üzerindeki test butonu ile veya şebekede simüle edilecek bir yalıtım hatasıyla (ana iletken ile koruma iletkeni arasına bağlanacak bir direnç ile) denetlenmelidir. Bu denetleme sırasında ana iletkenle koruma iletkeni arasına bağlanacak direnç, en az 2 kW olmak üzere, her halükarda yalıtım izleme düzeninde ayarlanmış değerden küçük olmalıdır. Genelde yalıtım izleme düzeninin çalışmaya başlayacağı değer olarak en az 100 W/m ayarlanır.
iii) Ölçme: Tamamlayıcı potansiyel dengelemesinin sürekliliğinin Madde 10-c2’ye göre ölçülmesi gereklidir.
6.1.4.2.2) TN sisteminin koşullarına göre açma:
i) Gözle muayene: Madde 10-b ve Madde 10-c6.1.1/i’de belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak yapılacak bir gözle muayene gereklidir.
ii) Denetleme: Madde 10-c’ye uygun bir denetleme gereklidir.
iii) Ölçme: Madde 10-c6.1.2.3/ii veya Madde 10-c6.1.2.3/iii’e uygun bir ölçme yapılmalıdır.
Not : Bu ölçmenin değerlendirilmesinde Madde 8-a3 dikkate alınmalıdır.
Çevrim empedansının ölçülmesi yerine, koruma iletkeni direnci de ölçülebilir. Ana ve koruma iletkeninin yaklaşık aynı uzunlukta ve yaklaşık eşit özgül dirençli olması durumunda koruma iletkeninin direnci aşağıdaki koşulu sağlamalıdır:
Burada;
I a Otomatik açma işlemini gerçekleştiren akım (Madde-8'e bakınız),
S A Ana iletken kesiti,
U Nötr iletkenli şebekede U 0 , Nötr iletkeni olmayan şebekede U n ,
U 0 Ana iletken ile nötr iletkeni arasındaki anma gerilimi,
U n Ana iletkenler arasındaki gerilim (fazlar arası gerilim),
0,8 Direnç ölçmesinde göz önüne alınmamış olan empedansları hesaba katan katsayıdır.
Alçak gerilim gL-sigortaları ( I a ve Z s ’e ilişkin sayısal değerler güvenlikli tarafta kalacak şekilde yuvarlatılmıştır), hat koruma anahtarları, sabit ayarlanan kesiciler (örneğin 5 I n , 10 I n , 15 I n ’e ayarlanmış, kesme akımı ayarlanabilen kesiciler ) için I a değeri Çizelge-10’dan alınabilir.
6.1.4.2.3) TT sisteminin koşullarına göre açma: TT sistemlerinde alçak gerilim gL-sigortaları ( I a ve Z s ’e ilişkin sayısal değerler güvenlikli tarafta kalacak şekilde yuvarlatılmıştır), hat koruma anahtarları , kesiciler (örneğin 5 I n , 10 I n , 15 I n ’e ayarlanmış, kesme akımı ayarlanabilen kesiciler) için 5 s ve 0,2 s’lik açma zamanlarına karşı düşen I a açma akımları ve bu akımlar için izin verilen işletme elemanlarının gövdelerine ilişkin en büyük R A topraklama dirençleri Çizelge-11’de verilmiştir.
i) Gözle muayene: Madde 10-b ve Madde 10-c6.1.1/i’de belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak yapılacak bir gözle muayene gereklidir. Ek olarak, aynı anda dokunulabilecek veya ortak bir koruma düzenine bağlı bütün cihaz gövdelerinin ortak bir topraklayıcılarının olup olmadığı tespit edilir.
ii) Denetleme: Madde 10-c’ye uygun bir denetleme gereklidir.
iii) Ölçme: Madde 10-c6.1.3.3/ii veya Madde 10-c6.1.3.3/iii ve Madde 10-c6.1.3.3/iv’ye uygun bir ölçme yapılmalıdır.
6.1.5) Bir ana iletkenin toprakla teması durumunda gerilim sınırlaması: Hava hatlarında, toplam topraklama direnci R B , Madde 10-c5’e göre ölçülmelidir. Toplam topraklama direnci R B olarak 2 W’luk değer aşılırsa, üzerlerinden bir toprak temasının meydana gelmesi mümkün olan yabancı iletken kısımların topraklama dirençleri ölçülmelidir. Yabancı iletken kısımlar olarak, tüketici tesislerin dışında yerleşik bulunan ve TN sistemi içinde PEN iletkenine bağlı olmayan kısımlar dikkate alınır. Madde 8-a3.7’deki eşitsizlikte en düşük değer olarak R E değeri yerleştirilir.
Not : Toplam topraklama direnci R B ’nin ölçülmesi, hava hattını işleten kuruluşun sorumluluk alanına girer.
Çizelge-10 TN sistemleri için, 5 s, 0,4 s ve 0,2 s’lik açma zamanlarına karşı düşen I a açma akımları ve bu akımlar için izin verilen en büyük çevrim empedansları
U 0 2) = 230 V 50 Hz
Alçak gerilim gL,gG,gM-sigortaları
Hat koruma anahtarları 1) ( düzenleri) ve kesiciler 1) ’in ani açma kontrolü için I a ve Z s değerleri
I n
(A)
I a
(5 s)
(A)
Z s
(5 s)
(W)
I a
(0,4 s)
(A)
Z s
(0,4 s)
(W)
I a =5 I n
(A)
Z s
(£0,2 s)
(W)
I a =10 I n
(A)
Z s
(£0,2 s)
(W)
I a =15 I n
(A)
Z s
(£0,2 s)
(W)
2
4
6
10
16
20
25
32
35
40
50
63
80
100
125
160
9,5
19
28
48
70
86
115
150
173
200
250
330
430
580
715
950
24,2
12,1
8,2
4,791
3,285
2,674
2,0
1,533
1,3
1,150
0,920
0,696
0,534
0,396
0,321
0,242
17
32
50
80
120
150
210
250
367
300
460
610
800
1050
1300
1800
13,529
7,187
4,6
2,875
1,916
1,533
1,095
0,920
0,6
0,766
0,500
0,377
0,287
0,219
0,176
0,127
10
20
30
50
80
100
125
160
175
200
250
315
--
--
--
--
23,000
11,500
7,666
4,600
2,875
2,300
1,840
1,437
1,3
1,150
0,920
0,730
--
--
--
--
20
40
60
100
160
200
250
320
350
400
500
630
--
--
--
--
11
5,5
3,65
2,2
1,4
1,1
0,9
0,7
0,65
0,55
0,45
0,35
--
--
--
--
30
60
90
150
240
300
375
480
525
600
750
945
--
--
--
--
7,3
3,7
2,4
1,5
0,9
0,7
0,6
0,5
0,4
0,37
0,29
0,23
--
--
--
--
1) Hat koruma anahtarları ve kesiciler için I a değerleri, I n ’nin katı olarak ilgili standartlardan veya imalatçı karakteristiklerinden alınır ve standartta belirtilen toleranslar gözönünde tutularak çevrim empedansı Z s bulunur.
Örnek :
Kesicilerde, + % 20 sınır toleransla çevrim direncinin bulunması :
a) Gecikmesiz açma için gerekli kısadevre akımı : 100 A
b) + % 20 olarak alınan sınır toleransla kısadevre akımı : 120 A
c) Z s = (230 V / 120 A) =1,916 W
Ani açma kontrolü için yeterli yaklaşıklıkla aşağıdakiler kullanılabilir :
a) I a = 5 I n B karakteristikli (eski L karakteristikli), ilgili standartlara uygun hat koruma anahtarları için
b) I a =10 I n C karakteristikli (eskiden G ve U karakteristikli, hat koruma anahtarları ),ilgili standartlara uygun hat koruma anahtarları için
- Uygun ayarlanması durumunda ilgili standartlara ( örn. DIN VDE 0660, Kısım 101 vb) kesiciler
c) I a = 15 I n - İlgili standartlara (örn.DIN VDE 0660, Kısım 102 ve Kısım 104 vb) motor yolvericileri,
- Uygun ayarlanması durumunda ilgili standartlara (örn. DIN VDE 0660, Kısım 101 vb) kesiciler
2) U 0 Topraklanmış iletkenlere göre anma gerilimi
6.2) Çevrim empedansının kontrolü:
i) Dolaylı dokunmada koruma için ana iletken ile koruma iletkeni arasındaki ve ana iletken ile PEN iletkeni arasındaki çevrim empedansı tespit edilmelidir.
Bu değer; ölçme cihazları ile yapılacak ölçmeyle, hesapla veya şebekenin, şebeke modeli üzerinde modellenmesiyle elde edilir. Öndeki dağıtım şebekesinin empedansları, bu şebekenin işletmecisinden öğrenilebilir.
Not : Ölçme sırasında şebekede gerilim salınımları ortaya çıkabileceğinden, çok sayıda ölçme yapılmalı ve bu değerlerden bir ortalama değer elde edilmelidir.
Ölçme değerleri değerlendirilirken, çevrim empedansının ölçülmesi sırasında ortaya çıkan hataların sadece ölçme cihazından kaynaklanmadığı, ölçme sırasında ortaya çıkabilecek gerilim salınımlarının ve ölçme çevrimi içindeki güçlü reaktif akım tüketicilerinin de ölçme sonucunu oldukça yanıltabileceği göz önünde tutulmalıdır.
Bu ölçme hataları Çizelge-10’da dikkate alınmamıştır. Genelde çevrim empedansı ölçmeleri oda sıcaklıklarında veya mevsimlere bağlı ortam sıcaklıklarında, örneğin 20 °C’de yapılır. Bundan dolayı, Çizelge-10’da verilen değerlerle bir karşılaştırma yapabilmek için ölçme sonucunun uygun bir düzeltme faktörüyle 80 °C’ye dönüştürülmesi gerekir. Örneğin 20 °C’de yapılan ölçmeler için düzeltme faktörü 1,24’dür. Diğer ortam sıcaklıkları J x için düzeltme faktörü şöyle hesaplanabilir:
1 + a . ( 80 °C - J x )
a Cu = 0,00393 K –1
Ölçme değerleri sınır bölgesinde ise, tesisin işletme durumuna göre daha yüksek bir sıcaklığın olabileceği, dolayısıyla daha geç bir açmanın yapılabileceği göz önünde tutulmalıdır.
Ayrıca ölçme değerlerinin değerlendirilmesi sırasında, Çizelge-10’da belirtilen, izin verilen maksimum çevrim empedanslarının gL işletme sınıfı karakteristiğine sahip sigortaların zaman/akım karakteristiklerinin üst zarf eğrisi baz alınarak belirlendiğinin bilinmesinde yarar olabilir.
Çevrim empedansı ölçmesi, bir akım devresinin en uzak yerinde yapılmalıdır. Bunun dışında bu akım devresi için, koruma iletkeni bağlantısının sürekliliğinin kanıtlanması yeterlidir. İç tesisatların son akım devrelerinde kural olarak çevrim empedansının endüktif kısmı ihmal edilebilir.
ii) Kısa devrede koruma:
Kısa devrede korumanın kontrolü için;
-Aşırı akım koruma düzenlerinin doğru seçilip seçilmediklerinin ve/veya doğru ayarlanıp ayarlanmadıklarının,
-Bütün elektrik işletme elemanlarının, bağlı bulundukları yerde ortaya çıkabilecek en büyük kısa devre akımı kesilinceye kadar bu akıma dayanıp dayanmayacaklarının ve eğer bunun için öngörülmüşlerse, bu kısa devre akımını kesip kesemeyeceklerinin gözle muayene edilmesi yeterlidir.
Çizelge -11) TT sistemleri için 5 s ve 0,2 s’lik açma zamanlarına karşı düşen I a açma akımları ve bu akımlar için izin verilen işletme elemanlarının gövdelerine ilişkin en büyük topraklama dirençleri R A
Alçak gerilim gL-sigortaları
Hat koruma anahtarları 1) ( düzenleri) ve kesiciler 1) ’in ani açmanın kontrolü için I a ve Z s değerleri
I n
(A)
I a
(A)
R A
U L =50V için
(W)
R A
U L =25V için
(W)
I a =5 I n
(A)
R A
U L =50V için
(W)
R A
U L =25V için
(W)
I a =10 I n
(A)
R A
U L =50V için
(W)
R A
U L =25V için
(W)
I a =15 I n
(A)
R A
U L =50V için
(W)
R A
U L =25V için
(W)
2
4
6
10
16
20
25
32
35
9,5
19
28
48
70
86
115
150
173
5,26
2,63
1,8
1,04
0,714
0,581
0,435
0,333
0,289
2,63
1,32
0,893
0,521
0,357
0,291
0,217
0,167
0,145
10
20
30
50
80
100
125
160
175
5,0
2,5
1,7
1,0
0,63
0,50
0,40
0,31
0,29
2,5
1,25
0,83
0,50
0,32
0,25
0,20
0,16
0,14
20
40
60
100
160
200
250
320
350
2,5
1,25
0,83
0,50
0,31
0,25
0,20
0,16
0,14
1,25
0,63
0,41
0,25
0,16
0,13
0,10
--
--
30
60
90
150
240
300
375
480
525
1,7
0,83
0,56
0,33
0,21
0,17
0,13
0,10
0,09
0,83
0,41
0,28
0,16
0,10
--
--
--
--
1) Hat koruma anahtarları ve kesiciler için I a değerleri, I n ’nin katı olarak ilgili standartlardan veya imalatçı karakteristiklerinden alınır ve standartlarda belirtilen toleranslar göz önünde tutularak işletme elemanlarının gövdesine ait topraklama direnci R A bulunur.
Örnek :
Kesicilerde, + % 20 sınır toleransla ve U L =50 V için işletme elemanlarının gövdesine ait topraklama direnci R A ’nın bulunması :
a) Gecikmesiz açma için gerekli kısadevre akımı : 100 A
b) + % 20 olarak alınan sınır toleransla kısadevre akımı : 120 A
c) R A = (50 V / 120 A) = 0,417 W
Ani açmanın kontrolu için yeterli yaklaşıklıkla a.a. 50 Hz için aşağıdakiler kullanılabilir :
a) I a = 5 I n B karakteristikli (eskiden L karakteristikli), ilgili standartlara uygun hat koruma anahtarları için
b) I a = 10 I n C karakteristikli (eskiden G ve U karakteristikli, koruma anahtarları), ilgili standartlara uygun hat koruma anahtarları için
- Uygun ayarlanması durumunda ilgili standartlara (örn.DIN VDE 0660, Kısım 101 vb) kesiciler
c) I a = 15 I n - İlgili standartlara (örn.DIN VDE 0660, Kısım 102 ve Kısım 104 vb) motor yolvericileri,
- Uygun ayarlanması durumunda ilgili standartlara (örn. DIN VDE 0660, Kısım 101 vb) kesiciler
6.3) Hata akımı koruma düzenlerinin kullanılması durumunda yapılacak muayeneler:
i) Hata akımı koruma düzeninin arkasında meydana getirilen bir hata akımıyla;
- Hata akımı koruma düzeninin, en azından kendi anma akımına ulaşıldığında açtığı ve
- Tesis için kararlaştırılmış bulunan , izin verilen sürekli dokunma gerimi U L ’nin aşılmadığı, ispatlanmalıdır.
DIN VDE 0664 Kısım 1’e uygun olan s işaretli hata akımı koruma düzenleri için Çizelge-12’deki dipnot geçerlidir.
Tespit, artan bir hata akımıyla, yapılır ve hata akımı koruma düzeninin açma akımı ile bu açma akımında ortaya çıkan dokunma gerilimi ölçülür. Bu değerlerle anma hata akımındaki dokunma gerilimi veya koruma iletkenini, ana iletkeni ve klemensleri de kapsayan topraklama direnci hesaplanabilir. Ancak sonuçların, Çizelge-11 veya Çizelge-12’de belirtilen izin verilen maksimum değerleri aşmaması gerekir.
Çizelge-12 Hata akımı koruma düzenlerinin anma hata akımı I Dn ve işletme elemanlarının gövdelerinde ölçülen izin verilen en büyük topraklama direnci R A
Topraklama direnci
Anma hata akımı
I Dn
mA
10
30
100
300
500
İşletme elemanlarının gövdelerinde ölçülen izin verilen en büyük topraklama direnci
R A
U L =50 V için
W
5000
1666
500
166
100
U L =25 V için
W
2500
833
250
83
50
s İşaretli 1) seçici hata akımı koruma düzenlerinin arkasındaki işletme elemanlarının gövdelerinde ölçülen izin verilen en büyük topraklama direnci
R A
U L =50 V için
W
--
--
250
83
50
U L =25 V için
W
--
--
125
41
25
1) Bu tip hata akımı koruma düzenlerinin üzerinde izin verilen en büyük direnç değerleri belirtilmiştir.
Bu değerler R A = ( U L / 2 I Dn ) bağıntısıyla belirlenir.
ii) Hata akımı koruma düzeninin arkasındaki bir yerde koruma önleminin etkisi kanıtlandığı takdirde, bundan sonra, bu hata akımı koruma düzeni tarafından korunan bütün tesis kısımlarının, koruma iletkeni vasıtasıyla bu ölçme noktasına güvenli şekilde bağlandığının kanıtlanması yeterlidir.
İlgili yargı kararları (0)
Bu maddeye atıf yapan karar henüz eklenmedi.
