mevzuatuzmani.net — Hukuki Bilginin Güvenilir Adresi
  1. Ana sayfa
  2. Yargı kararı

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2026/128 K. 2026/565

Karar tarihi: 1 Ekim 2026

Atıf yapılan maddeler

Karar metni

Hukuk Genel Kurulu 2026/128 E. , 2026/565 K. "İçtihat Metni"MAHKEMESİ :İş Mahkemesi SAYISI : 2023/364 E., 2025/296 K. ÖZEL DAİRE KARARI : Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 15.06.2023 tarihli ve 2023/6127 Esas, 2023/6908 Karar sayılı BOZMA kararı Taraflar arasındaki tespit davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir. Kararın davalı ... vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ... vekilinin temyizi üzerine Yargıtay (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, İlk Derece Mahkemesince bozma kararına uyularak davanın konusuz kalması nedeniyle karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir. İlk Derece Mahkemesinin bozmaya uyarak verdiği karar davalı ... vekilinin temyizi üzerine Yargıtay 10. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonucu tekrar bozulmuş, İlk Derece Mahkemesince direnme kararı verilmiştir. Direnme kararı davalı ... vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan gündem ve dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Davacı vekili; müvekkilinin 10.04.1985 tarihinde dava dışı Et ve Balık Kurumu Ankara Et Kombinası adresinde dava dışı ... Ticaret ve Müşavirlik Ltd. Şti. işçisi olarak çalışmaya başladığını, yaklaşık üç ay ilgili şirkete bağlı kombinada kesim işi yaptığını, davalı Kurumda işe giriş bildirgesi bulunmasına rağmen dava dışı işverence dönem bordrosu verilmediğinden hizmet bildirimi yapılmadığını ileri sürerek müvekkilinin sigortalılık başlangıç tarihinin 10.04.1985 olduğunun ve bu tarihte hizmet akdi ile çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir. II. CEVAP Davalı ... (SGK/Kurum) vekili; hak düşürücü süre ve yetki itirazında bulunduklarını, davanın sadece tanık beyanları ile ispatının mümkün olmadığını, Kurum aleyhine vekâlet ücreti ve yargılama giderine hükmedilmemesi gerektiğini belirterek davanın reddini savunmuştur. III. İLK DERECE MAHKEMESİNİN BİRİNCİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin 27.12.2016 tarihli ve 2016/781 Esas, 2016/707 Karar sayılı kararı ile; Kuruma verilmiş işe giriş bildirgesindeki imzanın davacının eli ürünü olduğu, işyerinin 22.12.1976 tarihi itibarıyla Kanun kapsamına alındığı, Kurum müfettişlerince işyerinde denetim yapıldığı hususları birlikte değerlendirildiğinde davacının 10.04.1985 tarihinde 1 (bir) gün çalıştığının kabulü gerektiği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir. IV. İSTİNAF A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. B. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin 11.04.2017 tarihli ve 2017/572 Esas, 2017/562 Karar sayılı kararı ile; İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ A. Birinci Bozma Kararı 1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur. 2. Yargıtay (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin 22.03.2018 tarihli ve 2017/3520 Esas, 2018/2720 Karar sayılı kararı ile; "....Yapılacak iş; davacının çalıştığını iddia ettiği ... sicil numaralı işyerine ait dönem bordrolarını Kurumdan getirtmek ve bordro tanıklarının beyanlarına başvurmak, dinlenen tanığın sigorta kayıtlarını getirtip beyanlarının doğruluğunu sorgulamak, anılan işyerinin tescil bilgilerini Kurumdan getirterek kapsamda olduğu tarihleri belirlemek, çalışma olgusunu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde 506 sayılı Yasanın 2, 6, 9 ve 79/8. maddeleri gereğince kanıtladıktan sonra davanın nitelikçe kamu düzenini ilgilendirdiği nazara alınıp araştırma genişletilerek sonucuna göre karar vermekten ibarettir...” gerekçesiyle karar bozulmuştur. B. İlk Derece Mahkemesince Birinci Bozma Kararına Uyularak Verilen Karar İlk Derece Mahkemesinin 03.03.2022 tarihli ve 2018/179 Esas ve 2022/52 Karar sayılı kararı ile bozma kararına uyularak yapılan yargılama sonucunda; davalı Kurumun 10.10.2015 tarihli yazısı ekinde gönderilen hizmet cetvelinde davacının talep konusu tarihte Kuruma bildirilen hizmetinin bulunmadığının görülmesine rağmen 23.07.2019 tarihli yazı ekindeki hizmet cetvelinde talep konusu 10.04.1985 tarihinde 138918.06 sicil numaralı işyerinde bir gün çalışma kaydı olduğunun bildirildiği, bu hâli ile davalı Kurumca davacı için ek bildirim yapılarak talep konusu tarihteki hizmetinin tescilinin sağlandığı gerekçesiyle dava konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir. C. İkinci Bozma Kararı 1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmiştir. 2. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin ilâm başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; "...1.Dosya kapsamı incelendiğinde, İlk Derece Mahkemesince her ne kadar yazılı şekilde karar verilmiş ise de, Dairemiz geri çevirme kararı sonrası, daha önce bozulmasına karar verilen Mahkemenin 27.12.2016 tarih ve 2016/781-2016/707 K sayılı ilamı gereğince davalı Kurumun söz konusu süreyi davacıya mal ettiği anlaşılmıştır. 2.İlgili Mahkeme hükmü Dairece bozularak ortadan kaldırıldığından, Mahkemece davanın esasına girilerek ve bozma kararındaki hususlar dikkate alınarak elde edilecek sonuca göre hüküm kurulması gerekmektedir...." gerekçesiyle karar bozulmuştur. D. İlk Derece Mahkemesince Verilen Direnme Kararı İlk Derece Mahkemesinin ilâm başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; bozma ilâmında belirtilen tüm araştırmaların yapıldığı, tanıkların dinlendiği, ayrıca davalı Kurumca talebe uygun şekilde davacının 10.04.1985 tarihinde (1) gün süreyle sigortalı olarak çalıştığının tesciline karar verildiği, bu nedenle gelinen aşamada fiilen ve hukuken yapılacak başka bir işlem ve araştırılacak bir husus bulunmadığı, dosya kapsamı değerlendirildiğinde davacının 10.04.1985 tarihinde dava dışı işyerinde (1) gün sigortalı çalıştığı yönünde kanaate ulaşıldığı, ancak davalı Kurumca yargılama devam ederken davacının talep edilen tarihte (1) gün sigortalı olarak çalıştığı tescil edilmiş olduğundan davanın konusuz kaldığı yönünde varılan sonucun usul ve yasaya uygun olduğu, aksi durumun yargılamayı uzatma sonucunu doğuracağı gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir. VI. TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Direnme kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekilince temyiz isteminde bulunulmuştur. B. Temyiz Sebepleri Davalı Kurum vekili, davanın reddi gerektiğini, eksik araştırma ve inceleme ile karar verildiğini belirterek direnme kararının bozulmasını talep etmiştir. C. Uyuşmazlık Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; davacının 10.04.1985 tarihinin sigorta başlangıç tarihi olarak tespitini talep ettiği eldeki davada, mahkemece Kurum tarafından tescil kararı verildiği gerekçesiyle davanın konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına yönelik verilen kararın yerinde olup olmadığı, buradan varılacak sonuca göre ilk bozma kararında belirtilen araştırma ve incelemeler yapılarak karar verilmesinin gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır. D. Gerekçe 1. İlgili Hukuk 1. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun (5510 sayılı Kanun) geçici 7/1. maddesi. 2. Mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun (506 sayılı Kanun) 2, 6, 79/ 10... . maddeleri. 2. Değerlendirme 1. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun geçici 7. maddesinin 1. fıkrasında; “Bu Kanunun yürürlük tarihine kadar 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı, 2/9/1971 tarihli ve 1479 sayılı, 17/10/1983 tarihli ve 2925 sayılı, bu Kanunla mülga 17/10/1983 tarihli ve 2926 sayılı, 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı kanunlar ile 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Kanunun geçici 20 inci maddesine göre sandıklara tabi sigortalılık başlangıçları ile hizmet süreleri, fiilî hizmet süresi zammı, itibarî hizmet süreleri, borçlandırılan ve ihya edilen süreler ve sigortalılık süreleri tabi oldukları kanun hükümlerine göre değerlendirilirler.” düzenlemesinin yer alması ve genel olarak kanunların geriye yürümemesi (geçmişe etkili olmaması) kuralı karşısında davanın yasal dayanağının mülga 506 sayılı Kanun olduğu kabul edilmelidir. 2. Mülga 506 sayılı Kanun'un 108. maddesi gereğince sigortalılık başlangıç tarihinin tespitine ilişkin her dava, sigortalılığın saptanması istemini de içerdiğinden aynı Kanun’un 79. maddesinin 10. fıkrasına dayalı olan ve hizmet tespiti davası olarak nitelendirilen bir görünüm arz etmekte olup bunun doğal sonucu olarak da söz konusu (1) bir günlük çalışmanın belirlenmesi talepli davada, hizmet tespiti davalarındaki kanıtlama yöntem ve ilkeleri benimsenip uygulanmalı, başka bir anlatımla sigortalılıktan söz edilebilmesi için çalışmanın varlığı, hizmet tespiti davaları yönünden kabul edilen yöntem ve ilkelere uygun biçimde saptanmalıdır. Aksine düşünce, özellikle yaşlılık aylığının kabulü için öngörülen sigortalılık süresi yönünden çalışanlar ile çalışmayanlar arasında haksız ve adaletsiz bir durumun oluşmasına yol açabilecektir. 3. Mülga 506 sayılı Kanun'un 79. maddesinin 10. fıkrası ise "Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar çalıştıklarını, hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır” şeklinde düzenlenmiş olup 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddesindeki düzenleme de aynı doğrultudadır. 4. Öte yandan 506 sayılı Kanun'un 2 ve 6. maddelerinde öngörülen koşulların oluşmasıyla birlikte çalıştırılanlar kendiliğinden sigortalı sayılırlar. Ancak bu kimselerin ayrıca aynı Kanun'un 3. maddesinde sayılan istisnalara girmemesi gerekir. Çalıştırılanların, başka hiçbir işleme gerek kalmaksızın sigortalı niteliğini kazanmaları 506 sayılı Kanun’un 6. maddesinin 1. fıkrasında yer alan açık hüküm gereğidir. 5. Ne var ki, 506 sayılı Kanun'un 2 ve 6. maddelerindeki hükümler birlikte değerlendirildiğinde sigortalılığı oluşumu için fiili çalışma olgusunun varlığı zorunludur. Fiili ve gerçek bir çalışmanın varlığı tespit edilmediği sürece sigortalılıktan söz edilemez. 6. Gelinen bu noktada fiili çalışmanın varlığının hangi kanıt ve olgularla belirleneceği konusu üzerinde durulmalıdır. 7. Hemen belirtilmelidir ki, fiili veya gerçek çalışmayı ortaya koyacak belgeler, işe giriş bildirgesiyle birlikte 506 sayılı Kanun'un 79. maddesinde belirtilen ve sigortalının çalışma gün sayısını, kazanç durumunu, çalışma tarihleriyle birlikte ortaya koyan aylık sigorta gün bildirgeleri ile Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 17. maddesinde belirtilen dört aylık dönem bordroları gibi Kuruma verilmesi zorunlu belgelerdir. Yöntemince düzenlenip süresi içerisinde Kuruma verilen işe giriş bildirgesi, kişinin işe girdiğini göstermekte ise de fiili çalışmanın varlığının ortaya konulması açısından tek başına yeterli kabul edilemez. Bu nedenle işe giriş bildirgesinin verildiği ancak yasal diğer belgelerin bulunmadığı durumlarda çalışmayı ortaya koyabilecek inandırıcı ve yeterli kanıtlar aranmalı ve kamu düzenine ilişkin bu tür davalarda hâkim görevi gereği doğrudan soruşturmayı genişleterek sigortalılık koşullarının oluşup oluşmadığını belirlemelidir. Bu davalarda da işyerinde tutulması gerekli dosyalar ile kurumdaki belge ve kanıtlardan yararlanılmalı, ücret bordroları getirtilmeli, müfettiş raporları olup olmadığı araştırılmalı, aynı dönemde işyerinde çalışanlar saptanmalı, sigortalının hangi işte hangi süre ile çalıştığı açıklanmalı, gerektiğinde komşu işyeri çalışanlarının da bilgilerine başvurularak gerçek çalışma olgusu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı biçimde kanıtlanmalıdır. 8. Nitekim Hukuk Genel Kurulunun 21.12.2021 tarihli ve 2019/(21)10-147 Esas, 2021/1733 Karar, 21.01.2026 tarihli ve 2025/10-11 Esas, 2026/14 Karar ile 15.04.2026 tarihli ve 2025/10-624 Esas, 2026/260 Karar sayılı kararlarında da aynı ilkeler benimsenmiştir. 9. Gelinen bu noktada davanın konusuz kalması konusuna değinilmelidir. 10. Dava açıldıktan sonra ortaya çıkan bir olay nedeniyle artık dava konusu edilen talep hakkında olumlu ya da olumsuz bir karar verilmesine gerek bulunmuyor ise burada davanın konusuz kalmasından söz edilebilir. Böyle bir durum söz konusu olduğunda mahkemenin yargılamaya devam etmesine gerek yoktur. Bu durumda mahkemenin bir tespit hükmü niteliğinde olmak üzere esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermesi gerekir. 11. Dava konusu hakkın davacıya ödenmesi, verilmesi ya da müdahalenin kaldırılması, davacı ve davalı sıfatının birleşmesi, yeni çıkan bir kanun veya Anayasa Mahkemesi kararı ile ya da kişiye sıkı sıkıya bağlı ve mirasçılara geçmeyen bir hakka ilişkin davalarda taraflardan birinin ölümü gibi nedenlerle dava konusuz kalabilir. 12. Bununla birlikte, bir davada davacının talebi asıl talep ve yardımcı talepler olmak üzere iki bölümden oluşabilir. Bundan başka objektif dava birleşmelerinde birden fazla asıl talep vardır. Bu taleplerden yalnız birinin ya da birkaçının veya asıl talebin bir bölümünün konusuz kalması hâlinde diğer talepler hakkında yargılamaya devam olunup karar verilmesi gerekir. 13. Nitekim Yargıtay İçtihadı Birleştirme Hukuk Genel Kurulunun 28.11.1956 tarihli ve 1956/15 Esas, 1956/15 Karar sayılı kararında da belirtildiği üzere her dava açıldığı tarihteki duruma göre karara bağlanır. Ne var ki, dava açıldıktan sonra meydana gelen bir olay nedeniyle dava konusunun ortadan kalkması başka bir deyişle tarafların davanın esası hakkında karar verilmesinde hukuki yararlarının kalmaması hâlinde bu olayın göz önüne alınması ve böyle bir hâlde mahkemenin davanın konusuz kalması sebebiyle esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermesi gerektiği her türlü duraksamadan uzaktır. 14. Somut olayda davacının sigorta başlangıç tarihinin 10.04.1985 tarihi olduğunun ve bu tarih itibarıyla Et ve Balık Kurumu Ankara Et Kombinası adresinde dava dışı ... Ticaret ve Müşavirlik Ltd. Şti. işçisi olarak bir gün hizmet akdine dayalı olarak çalıştığının tespitine ilişkin açılan eldeki davada, İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne ilişkin verilen kararın Yargıtay (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesince çalışma olgusunun belirlenmesi bakımından yapılan araştırma ve incelemenin yetersiz olduğu belirtilmek suretiyle davacının çalıştığını iddia ettiği ... sicil numaralı işyerine ait dönem bordroları Kurumdan getirilerek bordro tanıklarının beyanlarına başvurulması, dinlenen tanığın sigorta kayıtları celbedilip beyanlarının doğruluğunun denetlenmesi, ayrıca anılan işyerinin tescil bilgileri dosya arasına alınarak Kanun kapsamında olduğu tarihlerin tespiti gerektiği gerekçesiyle bozulması üzerine İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yapılan yargılamada Kurumca 23.07.2019 tarihli yazı ekinde gönderilen hizmet cetveline göre davacının talep konusu 10.04.1985 tarihinde 13891... sicil numaralı işyerinden bir gün çalışma kaydı olduğunun bildirildiği, bu hâli ile davacının çalışmasına ilişkin olarak davalı Kurum tarafından ek bildirim yapılarak hizmetinin tescilinin sağlandığı gerekçesiyle davanın konusuz kalması nedeniyle karar verilmesine yer olmadığına karar verildiği, kararın Kurum vekilince temyizi üzerine Özel Dairece söz konusu tescilin İlk Derece Mahkemesinin bozulan kararına istinaden yapıldığı bu nedenle kararın hatalı olduğu, davanın esasına girilerek karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle bozulması üzerine İlk Derece Mahkemesince direnme kararı verilmiştir. 15. Yukarıda yapılan açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde; İlk Derece Mahkemesince Kuruma davacı için dava konusu çalışmaya ilişkin olarak ek bildirimle tescil yapılması nedeniyle davanın konusuz kaldığı belirtilmiş ise de Özel Dairenin geri çevirme kararı üzerine Kurumca gönderilen 07.01.2023 tarihli yazı ile davacının 10.04.1985 tarihinde sigortalılık tescilinin mahkeme kararına istinaden yapıldığı bildirilmiştir. Bu durumda daha önce bozulmasına karar verilen İlk Derece Mahkemesinin 27.12.2016 tarihli ve 2016/781 Esas, 2016/707 Karar sayılı kararı gereği davalı Kurumca söz konusu süre davacıya mal edilerek tescilin yapıldığı, ancak Kurum tarafından resen yapılmış bir tescil işlemi bulunmadığı, ayrıca tescile dayanak yapılan ilk mahkeme kararının Özel Dairece bozularak ortadan kaldırıldığı gözetildiğinde davanın konusuz kalmadığı belirgin olup Mahkemece davanın esasına girilerek uyulmasına karar verilen bozma kararında belirtilen hususlar dikkate alınarak çalışma olgusunun varlığı hususu tereddütsüz şekilde ortaya konularak sonucuna göre karar verilmelidir. 16. Hâl böyle olunca Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulması gerekirken önceki hükümde direnilmesi doğru olmamıştır. VII. KARAR Açıklanan sebeplerle; Davalı ... vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının Özel Daire bozma kararında gösterilen nedenlerden dolayı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 371. maddesi gereğince BOZULMASINA, Dosyanın HMK'nın 373. maddesinin 1. fıkrası uyarınca İlk Derece Mahkemesine, karardan bir örneğin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 01.10.2026 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.

Kaynakta görüntüle ↗