- Ana sayfa
- Yargı kararı
Danıştay 4. Daire E. 2025/1195 K. 2025/6970
Karar tarihi: 25 Aralık 2025
Atıf yapılan maddeler
- 3083 sayılı SULAMA ALANLARINDA ARAZİ DÜZENLENMESİNE DAİR TARIM REFORMU KANUNU, m. 1
- 3083 sayılı SULAMA ALANLARINDA ARAZİ DÜZENLENMESİNE DAİR TARIM REFORMU KANUNU, m. 14
Karar metni
Danıştay 4. Daire Başkanlığı 2025/1195 E. , 2025/6970 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/1195
Karar No : 2025/6970
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ...Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- ... 4-...
2- ... 5- ...
3- ... 6- ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: 14/12/2017 tarih ve 30270 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2017/10927 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile uygulama alanı ilan edilen Tokat ili, Turhal İlçesi, ... köyünde yapılan toplulaştırma işleminin ... ada ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava dosyasındaki bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporundaki tespitler dikkate alındığında, dava konusu alanda sabit tesis bulunmadığı, Tokat ili, Turhal ilçesi, ... Köyüne ilişkin Uygulama Alanının ve Derecelendirme Haritasının mevzuatta belirtilen
hususlar dikkate alınarak belirlendiği, toprak derecelendirmelerinin ve sınıflandırmalarının; arazinin varlığı, toprağın özelliği,
yerleşim yerine ve yola olan uzaklığı gibi hususlar gözetilerek yapıldığı, parsellerin indeks
değerleri bakımından dengenin gözetildiği, proje kapsamında kesilen %6,44 katılım payı oranının yasal sınır altında kaldığı, davacıya tahsis edilen parselin yol ve sudan yaralanacak şekilde planlanlamanın
yapıldığı, bu haliyle tahsis işlemlerinin toplulaştırma ilke ve kuralları ile ilgili mevzuata uygun olduğu anlaşıldığından, dava konusu arazi toplulaştırma işleminde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; davalı idarece Dairelerinin E:... sayılı dosyasında istinaf aşamasında verilen dilekçede, uygulama dışı bırakıldığı belirtilen 6.368,94 m²'lik kısmın kamulaştırılmayacağı, bu kısmın %10'luk ortak tesislere katılım payı kesintisi içinde yer alması nedeniyle davacılara herhangi bir bedel ödenmesinin söz konusu olmayacağı belirtilmekle birlikte, karara esas alınan bilirkişi raporu incelendiğinde, söz konusu alanın ortak tesislere katılım payı kesintisi içinde yer almadığı, ayırma çapı ile parselden ayrılarak uygulamaya dahil edilmeyen 6.368,94 m²'lik bu kısmın kurutma kanalı kumalaştırma güzergahında kaldığı, bu nedenle kamulaştırma programı içinde yer aldığı, davacılardan diğer arazi maliklerinden daha yüksek oranda kesinti yapılmasının söz konusu olmadığının bilirkişi tarafından belirtildiği görülmekte ise de, drenaj kanallarının kamunun ortak kullanımına ait olan alanlar arasında yer aldığı, bu alanların nasıl elde edileceğinin mevzuatta açıkça düzenlendiği, öncelikle %10 oranına kadar toplulaştırma kapsamında arazisi bulunan arazi sahiplerinin tamamından eşit oranda ortak tesislere katılım payı kesintisi yapılmak suretiyle kamunun ortak kullanımındaki alanların elde edileceği, bu kesinti ile arazilerin tamamının elde edilememesi halinde kalan kısmın hazine arazileri ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki arazilerden karşılanmasının gerekeceği, bununla da kamunun ortak kullanımında olan alanlar için gerekli olan arazi miktarının elde edilememesi halinde ancak kamulaştırma yapılabileceği açık olup, dava konusu uygulama kapsamında arazi sahiplerinden %6,4467 oranında ortak tesislere katılım payı kesintisi yapıldığı ve bu oranın %10'nun altında olduğu gözetildiğinde, salt taşınmazın bir kısmının drenaj kanalında kaldığından bahisle doğrudan uygulama dışı bırakılarak kamulaştırma yoluyla elde edilmesine olanak bulunmaması karşısında, dava konusu işlemde bu yönüyle de hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davacıların istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : ... ada ... parselin isabet ettiği kısımda uygulama alanındaki diğer maliklerin tercihleri dikkate alındığından parsel tahsis edilemediği, yeni parselasyon planı ile sınır ihtilaflarının ortadan kaldırıldığı, davacıların aynı bölgede bulunan ... ada ... parsel ve ... ada ... parsele yapılan tahsise karşı çıktığı, ... adanın karşısında parsel verilme talebinin ... ada ... parsel ile kısmen karşılandığı, yapılan toplulaştırma işleminin mevzuata ve hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ :...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini ... sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.
Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, işlem tarihinde yürürlükte olan "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın 3. maddesinde, "sabit tesis", ev, ahır, samanlık, ağıl, ambar, kuyu vb. yapılarla bağ, bahçe ve ağaçlık arazi olarak tanımlanmış, "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir.
14/12/2017 tarih ve 30270 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2017/10927 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile uygulama alanı ilan edilen Tokat ili, Turhal ilçesi, ... köyünde yapılan toplulaştırma işleminin ... ada ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin kısmının iptali istemiyle açılan davada verilen iptal kararı davalı idare tarafından temyiz edilmiştir.
Uyuşmazlık konusu olayda; dava konusu arazi toplulaştırma işleminin dağıtım ilke ve esasları ile kamu yararına uygun olup olmadığının tespiti amacıyla mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporunda; Tokat ili, Turhal ilçesi, ... Köyü ... ada ... nolu parselin toplulaştırma alanı kapsamına alınması gereken
nitelikte olduğu, yapılan toplulaştırma sonucunda gerçekleştirilen tahsis işleminin bölgedeki diğer
parsellerin dikkate alınması nedeniyle toplulaştırma ilke ve kurallarına uygun olduğu, davacıların
askı aşamasında ... ada ... nolu parselin tahsis edilmesini istedikleri konumda taşınmazlarının
bulunmadığı, tescile esas dağıtım cetvellerinde yapılan tahsis işleminde davacıların kendi
parselinin isabet ettiği kısımda toplulaştırma yapıldığı, toplulaştırma bütününde tercih ve tahsis
işlemlerinde mümkün olduğunca taleplerin yerine getirildiği, uygulama alanındaki %6.4467000’lk
kesinti miktarının her parselin yol ve sulama hizmetlerinden yararlanması için yapıldığı, kamu
yatırımları payı kesintisinin %10’a kadar yapılabileceği, Tarım Reformu Genel Müdürlüğü
Kamulaştırma, Toplulaştırma, Dağıtım ve Kiralama Teknik Talimatında belirtilen kriterlere uygun
dağıtım yapıldığı, derecesi farklı alandan yapılan tahsislerde derece dönüşüm katsayısı
kullanılarak alan denkleştirmesi yapıldığı, derecesi yüksek yerden tahsiste alan azalması ve
derecesi düşük yere yapılan tahsiste alan artması olduğu, davacıya eşdeğerlilik esasına uygun
olarak tarım işletmeciliğine uygun olarak fiili kullanım alanı dışında iki farklı parselde tahsis
edildiği, davacının ... ada ... nolu parselinin 2. derece tarım alanına isabet ettiği, davacıya tahsis
edilen ... ada ... nolu parsel ve ... ada ... nolu parsellerin 1. ve 2. derecede tarım arazisi olduğu
ve kadastral kullanıma göre daha değerli konuma sirküle edildiği, çiftçi tercihleri dikkate
alındığında başka konumdan tahsis talep edildiği, parselin fiili kullanım alanından verilmemesi
halinde diğer parselleriyle birleştirilmesi gerektiği, uygulama etaplarında askı ilanlarının yapılarak
çiftçilerin bilgilendirildiği, davacılardan bazılarının toplulaştırma yapılmasına dönük taleplerinin
bulunduğu, toprak derecelendirmelerinin ve sınıflandırmalarının rayiç bedel, ürün çeşidi,
verimlilik, toprağın özelliği, yerleşim yerine ve sulama alanına uzaklığı ve konumu gibi hususlar
gözetilerek yapıldığı, toplulaştırma planlamasında kadastral parsellerden sulama ve kurutma
kanalı ile yol geçirilmesinin yasal olduğu, oluşturulan parselasyon haritasında her parselin yola ve
suya erişiminin olduğu, uygulama alanında yapılan tercih taleplerinin uygulama bölgesindeki
diğer parsellerin konum ve tercihlerine bağlı olarak değerlendirildiği, davacıların ... ada ... nolu
kadastral alanının isabet ettiği kısımda uygulama alanındaki diğer maliklerin tercihleri dikkate
alındığından parsel tahsis edilemediği, yeni parselasyon planı ile sınır ihtilaflarının ortadan
kalkacağı, davacıların parselindeki azalmanın kamusal alan kesintilerinden ve mevcut
konumundaki değerinden daha değerli yere tahsis edilmesinden kaynaklandığı, davacılar tahsis
alanının aynı bölgede olan ... ada ... nolu parsel ve ... ada ... nolu parsele tahsis edilmesine karşı
çıktığı, davacıların ... adanın karşısında parsel verilme talebinin ... ada... nolu parsel ile kısmen
karşılandığı, yapılan tahsis işlemlerinin toplulaştırma ilke ve kuralları ile birlikte ilgili mevzuata
uygun olduğu '' yönünde tespitlere yer verilmiştir.
... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesi'nin ...tarih E:...K:... sayılı kararı ile, Dairelerinin E:... sayılı dosyasında istinaf aşamasında verilen dilekçede, ... ada ... parselde uygulama dışı bırakıldığı belirtilen 6.368,94 m²'lik kısmın kamulaştırılmayacağı, bu kısmın %10'luk ortak tesislere katılım payı kesintisi içinde yer alması nedeniyle davacılara herhangi bir bedel ödenmesinin söz konusu olmayacağı belirtilmekle birlikte, karara esas alınan bilirkişi raporu incelendiğinde, söz konusu alanın ortak tesislere katılım payı kesintisi içinde yer almadığı, ayırma çapı ile parselden ayrılarak uygulamaya dahil edilmeyen 6.368,94 m²'lik bu kısmın kurutma kanalı kumalaştırma güzergahında kaldığı, bu nedenle kamulaştırma programı içinde yer aldığı, davacılardan diğer arazi maliklerinden daha yüksek oranda kesinti yapılmasının söz konusu olmadığının bilirkişi tarafından belirtildiği görülmekte ise de, drenaj kanallarının kamunun ortak kullanımına ait olan alanlar arasında yer aldığı, bu alanların nasıl elde edileceğinin mevzuatta açıkça düzenlendiği, öncelikle %10 oranına kadar toplulaştırma kapsamında arazisi bulunan arazi sahiplerinin tamamından eşit oranda ortak tesislere katılım payı kesintisi yapılmak suretiyle kamunun ortak kullanımındaki alanların elde edileceği, bu kesinti ile arazilerin tamamının elde edilememesi halinde kalan kısmın hazine arazileri ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki arazilerden karşılanmasının gerekeceği, bununla da kamunun ortak kullanımında olan alanlar için gerekli olan arazi miktarının elde edilememesi halinde ancak kamulaştırma yapılabileceği açık olup, dava konusu uygulama kapsamında arazi sahiplerinden %6,4467 oranında ortak tesislere katılım payı kesintisi yapıldığı ve bu oranın %10'nun altında olduğu gözetildiğinde, salt taşınmazın bir kısmının drenaj kanalında kaldığından bahisle doğrudan uygulama dışı bırakılarak kamulaştırma yoluyla elde edilmesine olanak bulunmaması karşısında, dava konusu işlemde bu yönüyle de hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle İdare Mahkemesince verilen ret kararının kaldırılarak, dava konusu işlemin iptaline karar verildiği görülmektedir.
İdare Dava Dairesi kararında atıf yapılan, Tokat ili, Turhal ilçesi, ... Köyü, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın 90.593,93 m² alana sahip olduğu, uygulama sırasında parselden %6,4467 oranında ortak tesislere katılım payı kesintisi yapıldığı, ancak parselin bulunduğu alanda oluşturulan parselin bir kısmının drenaj kanalına isabet etmesi üzerine davacılar tarafından yapılan itirazlar sonucu davacı parselinin drenaj kanalına isabet eden 6.368,94 m²'lik kısmın ayırma çapı ile ayrılarak düzenleme dışı bırakılmasına karar verildiği, taşınmazın 84.224,58 m² olarak uygulamaya alındığı ve ortak tesislere katılım payı kesintisi yapıldıktan sonra kalan kısmın bulunduğu alandan tahsis edildiğinin görüldüğü, davalı idarece istinaf aşamasında verilen dilekçede, uygulama dışı bırakıldığı belirtilen 6.368,94 m²'lik kısmın kamulaştırılmayacağı, bu kısmın %10'luk ortak tesislere katılım payı kesintisi içinde yer alması nedeniyle davacılara herhangi bir bedel ödenmesinin söz konusu olmayacağı belirtilmekle birlikte, karara esas alınan bilirkişi raporu incelendiğinde, söz konusu alanın ortak tesislere katılım payı kesintisi içinde yer almadığı, ayırma çapı ile parselden ayrılarak uygulamaya dahil edilmeyen 6.368,94 m²'lik bu kısmın kurutma kanalı kumalaştırma güzergahında kaldığı, bu nedenle kamulaştırma programı içinde yer aldığı, davacılardan diğer arazi maliklerinden daha yüksek oranda kesinti yapılmasının söz konusu olmadığının bilirkişi tarafından belirtildiği görülmektedir.
Gerek bilirkişi raporunda gerekse dosyada bulunan diğer bilgi ve belgelerin incelemesinden; ... ada ... parselin drenaj kanalına isabet ettiği ve kamulaştırma güzergahında kaldığına yönelik herhangi bir verinin bulunmaması nedeniyle ...ada ... parsel yönünden, ... ada ... parselde olduğu gibi drenaj kanalına isabet eden alan bulunup bulunmadığı, drenaj kanalına isabet eden kısım var ise bu kısmın ayırma çapı ile ayrılıp uygulama dışı bırakılıp bırakılmadığı, bu alanın ortak tesislere katılım payı kesintisi içerisinde yer alıp almadığının 16/10/2025 tarihli ara kararı ile sorulduğu, ara karara verilen cevabi yazıda da, ... ada ... parselde uygulama dışı bırakılan kısmın bulunmadığı, parselin tamamının uygulamaya alındığı ve arazi toplulaştırma mevzuatı gereği davacıların aynı bölgedeki diğer parselleriyle birleştirilerek planlandığının belirtildiği görülmektedir.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına ilişkin istinaf isteminin kabulüne dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 25/12/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.
