- Ana sayfa
- Yargı kararı
Bölge Adliye Mahkemesi Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi E. 2023/952 K. 2026/944
Karar tarihi: 2 Ekim 2026
Atıf yapılan maddeler
- 6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN, m. 11/1
- 6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU, m. 200
- 6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU, m. 333
- 6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU, m. 353/1-b
- 6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU, m. 355
- 6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU, m. 359/3
- 6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU, m. 361/1
- 6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU, m. 125/2
- 6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU, m. 207
- 6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU, m. 227/1
- 5941 sayılı ÇEK KANUNU, m. Geçici 5/1
Karar metni
T.C.
ANTALYA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
11. HUKUK DAİRESİ
TÜRK MİLLETİ ADINA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI
- KARAR TARİHİ
- 02/10/2026
- İNCELENEN KARARIN MAHKEMESİ
- Alanya Asliye Ticaret Mahkemesi
- KARAR TARİHİ
- 15/02/2023
- DAVANIN KONUSU
- Menfi Tespit
- YAZIM TARİHİ
- 02/10/2026
İlk Derece Mahkemesinin kararı ve dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi.
Üye hakimin görüşü değerlendirildi.
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVACININ İDDİALARININ ÖZETİ:
Davacı vekili; müvekkili tarafından davalı şirkete verilen 170.000,00-TL bedelli çekin taraflar arasındaki ticari ilişki dolayısıyla davalı tarafından müvekkili şirkete teslim edilecek ürünlere ilişkin verildiğini, ancak davalının ürünleri müvekkili şirkete teslim etmediğini beyanla davalı tarafından teslim edimi ve yükümlülüğü yerine getirilmediğinden ve müvekkili şirketin de bu durumda borçlu olması gibi bir durum söz konusu olmadığından çeklerin karşılıksız kaldığının tespitini, çeklerin iptaline karar verilmesini, çekler hakkında ödeme yasağı konulmasını, çeklerin icra takibine konu yapılmamasını, bu konuda ihtiyati tedbir kararı verilmesini ve müvekkilinin borçlu olmadığının tespitine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
DAVALININ SAVUNMALARININ ÖZETİ:
Davalı tarafın cevap dilekçesi sunmadığı görülmüştür.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ:
Mahkemece; "...davacı, dava konusu çekin mal teslimine ilişkin olarak peşinen verildiğini, ancak davalının bedelini almasını rağmen malı teslim etmediğini iddia etmiştir. Dava konusu çek incelendiğinde çekin malen verildiğine ilişkin bir kayıt bulunmadığı görülmüştür. Davacı tarafın dayandığı ve dosyaya delil olarak sunduğu sözleşmeye ödemenin 133.000,00-TL bedelli çekle yapılacağına ilişkin madde eklenmişse de dava konusu çekin 170.000,00-TL bedelli olması karşısında, çeklerin bedelinin uyuşmaması nedeniyle sözleşmede atıf yapılan çekin dava konusu çek olduğu ispatlanamamıştır. Çek bir ödeme vasıtası olup, davalının beyanı ile senedin ihdas nedenini talil etmediği göz önüne alındığında ispat yükü çekin mal teslimine karşılık peşinen verildiğini iddia eden davacı tarafın üzerinde olduğundan mevcut delil durumuna binaen davacıya yemin deliline dayanılıp dayanılmayacağı hususunda beyanda bulunulmak üzere süre verilmiştir. Davacı vekili yemin deliline dayanmak istemediklerini beyan etmiştir. Dava konusu çekin peşinen mal teslimine karşılık davalıya verildiğine dair dosyada başkaca bir delil de bulunmamaktadır. Bu nedenlerle ispatlanamayan davanın reddine" karar verilmiştir.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:
İlk Derece Mahkemesince verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; müvekkili ile davalı şirket arasında dosyada mevcut olan 02.11.2021 tarihli jeneratör satış sözleşmesi düzenlendiğini, sözleşmeye göre müvekkilinin davalıya önden 57.000,00 TL nakit ve davaya konu müvekkiline iş karşılığı keşide edilmiş olan (müşteri çeki) ve müvekkili tarafından da cirolanan ... Bankası ... Alanya Şubesi'ne ait 10.012022 keşide tarihli,... çek nolu keşidecisi ... Tur. Tic. Ltd. Şti. ve cirantası müvekkili ... (... Enerji) olan 170.000,00 TL bedelli çeki vererek ödemenin tümünü henüz malı teslim almadan yaptığını, davalı şirket yetkilisinin çeki teslim aldığına dair tesellüm fişinin bulunduğunu, sözleşmeye göre davalı şirketin en geç 16.11.2021 tarihinde sözleşmeye konu jeneratörleri teslim etmesi gerekirken davalı yanın malları teslim etmediğini, Türk Ticaret Kanunu'nun kıymetli evrak hukukuna ilişkin sisteminin, kredi aracı olarak 'bono ve poliçe', ödeme aracı olarak da 'çek' üzerine kurulduğunu, bu sistem içinde 'ileri tarihli çek'in, çekin kredi aracı olarak da kullanabilmesine olanak tanınması düşüncesiyle, istisna kapsamı içinde zımnen düzenlendiğini, ancak, sistem içinde 'dar' bir alanda saklı tutulan ileri tarihli çekin, uygulamada 'geniş' bir alanda kullanılmaya başladığını, çekte bedelsizlik olarak adlandırılan kavramın ise Yargıtay kararları ile ortaya çıktığını, karşı edim yerine getirilmediği zaman çekin bedelsiz olacağını, uygulamada sıkça karşılaşılan ve bu sebeple de yargı kararlarıyla geliştirilen bedelsizlik kavramının söz konusu olduğu hallerden birinin de temel borç ilişkisindeki edimin hiç ya da gereği gibi yerine getirilmemesi olduğunu, temel borç ilişkisindeki karşılıklı edimlerin hiç ya da gereği gibi yerine getirilmemesi durumunda ne yapılabileceğinin ise TBK’da ve TKHK’da yer aldığını, karşı edimin hiç ya da gereği gibi ifa edilmemesi durumunda, senet borçlusunun (temel borç ilişkisinde karşı edimin alacaklısı) somut olayın koşullarına göre ya TBK m. 125/2 uyarınca sözleşmeden dönebileceğini, ya da karşı borçlunun eksik ve/veya ayıplı ifası nedeniyle (TBK m. 227/1, 305, 307, 475 ve TKHK m. 11/1 uyarınca) sahip olduğu seçimlik hakları (sözleşmeden dönme veya bedelden indirim yapılmasını talep hakkını) kullanabileceğini, davaya konu çekte de bedelsizliğin söz konusu olduğunu, müvekkilinin çeki ödediğini, ancak malı teslim almadığını, günümüz ticaret hayatında bu şekildeki bir ticaretin hayatın olağan akışına uygun olduğunu, çünkü bu tür mallarda ödemelerin teminat olarak önceden yapıldığını ve malın siparişinin oluşturulduğunu, ancak karşı tarafın bu şekilde bir ödeme almadan malın temini işlemini başlatmadığını, ticari hayatta bu şekilde satışların çok yaygın olduğunu, özellikle kişiye özel üretilecek olan birçok üründe paranın peşin ödendiğini, ya da karşılığında çek verildiğini, müvekkilinin de bu şekilde yapılan ticarette çek verdiğini, davalıya verdiği çekin müşteri çeki olduğunu, bu nedenle de rakamın bire bir tutmadığını, ancak sözleşmede ödemenin çek ile yapılacağının açık olarak yazıldığını, bu çekin bahsi geçen ticarete istinaden verildiğini, başkaca bir ticaret olmadığını, yemin teklifinin ispat yükü altında bulunan tarafın iddiasını diğer delillerle ispatlayamaması durumunda son başvuracağı delili olduğunu, müvekkilinin iddiasını her türlü yazılı delille ispatladığını, çekin sözleşmede geçtiğini ve ödemenin çekle yapılacağının açıkça beyan edildiğini, davalı ile müvekkili arasında başkaca bir ticari ilişkinin olmadığının da açık olduğunu, karşı tarafın da böyle bir iddiasının bulunmadığını, davalının hiç bir beyanda bulunmadığını, bu ödemeyi başka bir ticari ilişkiden kaynaklı olarak aldıklarına dair bir iddia ya da itirazı da öne sürmediğini, Yerel Mahkemenin re'sen sanki davalının böyle bir iddiası varmışçasına hüküm kurmasının hukuka aykırı olduğunu istinaf sebepleri olarak ileri sürmüştür.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE:
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 341 ve devamı maddeleri uyarınca ve özellikle istinaf incelemesinin kapsamının öngörüldüğü 355. maddeye göre re'sen gözetilecek kamu düzenine aykırılık halleri dışında istinaf incelemesi istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır. Dairemizce de istinaf incelemesi bu çerçevede yapılmıştır.
Yargılamada ileri sürülen iddia ve cevaplar, mevcut deliller ve tüm dosya üzerinde yapılan inceleme neticesinde;
Dava; satım sözleşmesi uyarınca davalıya sipariş edilen malların karşılığı olarak verildiği ileri sürülen çekin mal teslim edilmediğinden bedelsiz kaldığı iddiasına dayalı olarak açılan menfi tespit davası niteliğindedir.
Mahkemece yukarıda yazılı gerekçeyle, davanın reddine karar verilmiştir.
Çek kural olarak mevcut bir borcun tahsili amacıyla verildiğinden avans olarak verildiğinin ispat yükü davacıdadır. Tek başına çekteki keşide tarihinin fatura tarihinden sonra olması teslim alınan mallarla ilişkisi bulunmadığı sonucunu doğurmaz. Diğer yandan 5941 sayılı Çek Kanunu'nun geçici 5/1 maddesi gereğince ileri vadeli çek keşide etmek de mümkündür. (Bknz. aynı yönde Yargıtay 19. Hukuk Dairesi'nin 15/05/2019 tarih 2018/3560 Esas ve 2019/3195 Karar; Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 20/02/2025 tarih 2024/243 Esas ve 2025/1127 Karar sayılı ilamları)
Çek, bir ödeme aracıdır. Ticari satımlarda mal teslimi anında bedelin ödenmesi esastır. Davacı çekin avans olarak verildiğini HMK'nın 200 vd. maddeleri uyarınca yazılı delille ispatlamalıdır. Çek bir ödeme vasıtası olup, peşin satış karinesi gereğince çek karşılığı olan malın teslim edilmediğini veya işin yapılmadığını ispat yükü keşideciye aittir. Somut olayda taraflar arasında imzalanan sözleşmede yalnızca ödemenin bir kısmının çekle yapılacağı yazılı olup, davaya konu çekin avans olarak verildiğine veya verileceğine ilişkin herhangi bir sözleşme bulunmamaktadır. TBK'nın 207. (BK'nın 182. ) maddesi uyarınca asıl olan peşin satış olup, peşin satışta mal ve bedelin aynı anda verildiği yönünde yasal karine mevcuttur. Peşin satış karinesi uyarınca malın teslim edilmediğini ispat yükü davacıdadır. Dava konusu çekin mal teslimine karşılık avans olarak verildiğini iddia eden davacının bu yöndeki iddiasını yazılı ve kesin delilerle ispatlaması gerekmekte olup, davacı da bu iddiasını yazılı delillerle usulünce ispatlayamamıştır. Yerel Mahkemece ispat yükü üzerinde olan davacı tarafa yemin hakkı hatırlatılmış olup, davacı taraf yemin deliline dayanmayacaklarını beyan ettiğinden davanın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik bulunmamaktadır.
Sonuç olarak; 6100 sayılı HMK'nın 359/3. maddesi uyarınca; dosya kapsamındaki yazı, belge ve bilgiler, yasaya uygun gerektirici nedenler, İlk Derece Mahkemesi kararının gerekçesinde dayanılan delillerle, delillerin tartışılması sonucu maddi olay ve hukuki değerlendirmede usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığı, HMK'nın 355/1. maddesi gereği inceleme istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılmakla, re'sen gözetilmesi gereken kamu düzenine herhangi bir aykırılığın da bulunmadığı, kararın usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu, bu itibarla davacı tarafın istinaf itirazlarının yerinde olmadığı anlaşıldığından davacının istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine karar vermek gerektiği sonuç ve kanaatine varılarak aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçeleri yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davacının İlk Derece Mahkemesi kararına ilişkin istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b.1 maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE,
2-Harçlar Kanunu ve bağlı tarife gereğince alınması gereken 732,00 TL istinaf karar harcından peşin olarak alınan 179,90 TL harcın mahsubu ile bakiye 552,10 TL istinaf karar harcının davacıdan tahsili ile HAZİNEYE GELİR KAYDINA,
3-Davacının istinaf başvurusu nedeniyle yapılan yargılama giderlerinin davacı üzerinde BIRAKILMASINA,
4-İstinaf incelemesi dosya üzerinden yapıldığından davalı lehine istinaf vekalet ücreti takdirine YER OLMADIĞINA,
5-Kullanılmayan istinaf gider avansının 6100 Sayılı HMK'nın 333. maddesi uyarınca karar kesinleştiğinde ilgilisine İADESİNE,
6-Kararın Dairemizce taraflara TEBLİĞİNE,
Dair; dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda, miktar itibariyle 6100 sayılı HMK'nın 361/1. maddesi gereğince Dairemiz kararının tebliğinden itibaren iki haftalık süre içerisinde Yargıtay nezdinde temyiz kanun yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi. 02/10/2026
...
