- Ana sayfa
- Yargı kararı
İlk Derece Mahkemesi İstanbul 21. Asliye Ticaret Mahkemesi E. 2024/269 K. 2026/720
Karar tarihi: 30 Eylül 2026
Atıf yapılan maddeler
Karar metni
T.C. İSTANBUL 21. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
- ESAS NO
- 2024/269 Esas
- KARAR NO
- 2026/720
- DAVA
- Tazminat (Sözleşmeden Kaynaklanan)
- DAVA TARİHİ
- 10/03/2023
- KARAR TARİHİ
- 30/09/2026
.... Asliye Ticaret Mahkemesinin 2023/... esasına tevzi ile kaydedilen işbu dava dosyasında verilen birleştirme kararı sonrasında dosyanın birleştiği .... Asliye Ticaret Mahkemesinin 2020/... Esas sayılı dosyasında davalının yaptığı yetki itirazı üzerine tefrik edilerek .... Asliye Ticaret Mahkemesinin 2023/... Esas sayısına kaydedildikten sonra verilen yetkisizlik kararı üzerine dosya mahkememize gelerek yukarıdaki esasa kayıt edilerek yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili 10/03/2023 tevzi tarihli dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirket ile davalı şirket arasında davalı şirket tarafından ... Havalimanı İç Hatlar’da müvekkile ait “...” markası adı işletme faaliyetinde bulunulması amacıyla 08.07.2019 tarihli 10 ( on ) yıl süreli Franchise Sözleşmesi ve “Franchise Sözleşmesine Ek Protokol” akdedildiğini, davalı şirketin bu süreçte davalı şirketin müvekkili şirket sayesinde ... Havalimanında işletme faaliyetinde bulunabilme hakkını elde ettiğini, tarafların 08.07.2019 tarihli “Franchise Sözleşmesine Ek Protokol” kapsamında Franchise işletmesinin açılış sürecinde projeyi hazırlayacak mimarın müvekkil şirket tarafından belirlenmesi, proje ve tadilat işlemlerinin tamamının müvekkil şirket tarafından gerçekleştirilmesi, karşılığında yatırım maliyetinin davacı tarafından toplam 121.000,00 USD + KDV olmak üzere 18 ay içerisinde eşit paylar ile ödenmesi, ödeme için 6.723,00 USD bedelli 18 adet senetin davalı tarafından tanzim edilerek müvekkile tevdi edilmesi ve bu süreçte Franchise Veren’in yatırım maliyetinin artması halinde bu bedellerinde yatırım bedeline eklenmek suretiyle davalıya fatura edilmesi konularında mutabakata vardıklarını, müvekkili şirketin sözleşmede belirlenen şekilde Franchise İşletmesinin mimari projesi ve imalatını anahtar teslim şekilde gerçekleştirdiğini, yatırım bedeli olarak müvekkil şirket tarafından davalı şirkete 13.01.2020 tarihinde KDV dahil 1.341.554,08 TL bedelli fatura düzenlendiğini, yatırım maliyetinin karşılığı olan işbu faturanın davalı tarafından da kabul edilerek ticari kayıtlarına alındığını, borcu süreye yayarak ödemeyi talep etmesi üzerine müvekkilinin zarara uğramasının önüne geçmek amacıyla taraflar arasında yapılan anlaşma gereği davalının 1.341.554,08 TL borcu USD’ye çevrilmek suretiyle davalı şirket tarafından şirket yetkilisi ...’ın da aval sıfatıyla imzaladığı 13.108,69 USD bedelli 18 adet senet düzenlenerek müvekkil şirkete teslim edildiğini, müvekkili şirket tarafından işletmenin iç mimari yapımı ve dizaynı tamamlandıktan sonra davalı şirket anahtar teslim şekilde ... Havalimanı İç hatlarda müvekkile ait “...” markası altında işletme faaliyetine başladığını, davalı şirketin devam eden süreçte müvekkil markası altında müvekkilin yaptığı yatırımla ve müvekkilin ... Havalimanı içerisinde davalıya sağladığı lokasyonda işletme faaliyetinde bulunmasına ve son derece yüksek gelirler elde etmesine rağmen borçlarını ifa etmekten imtina ettiğini, müvekkili şirket tarafından vadesi geçmiş olan senetlerden 22.11.2019 düzenleme tarihli 01.04.2020 vade tarihli 13.108,69 USD bedelli senet ... 7. Noterliği’nden 03.04.2020 tarihinde 5854 yevmiye no ile, 22.11.2019 düzenleme tarihli 01.05.2020 vade tarihli 13.108,69 USD bedelli senet ... 7. Noterliği’nden 06.05.2020 tarihinde ... yevmiye no ile, yine 22.11.2019 düzenleme tarihli 01.06.2020 vade tarihli 13.108,69 USD bedelli senet ise .... Noterliği’nden 03.06.2020 tarihinde ... yevmiye no ile protesto edildiğini, devam eden süreçte, davalı şirketin borçlarını ödemekten imtinaya devam etmesi üzerine müvekkil şirket tarafından .... Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 2020/... Değişik İş sayılı dosyası ile borçlular aleyhine ihtiyati haciz kararı alındığını, söz konusu kararın .... İcra Müdürlüğü’nün 2020/... ESAS sayılı takip dosyası ile icraya konulmuş ve davalı hakkında haczin tatbik edildiğini, müvekkili şirketin yaptığı yatırım ile işletme faaliyetine hiçbir ödeme yapmaksızın devam ettiğini, bunun üzerine müvekkili şirket tarafından ... 27. Noterliğinin 16.07.2020 tarihli 20374 yevmiye numaralı ihtarnamesi keşide edilerek 08.07.2019 tarihli Franchise Sözleşmesi ve Ek Protokol’ün müvekkil tarafından haklı nedenle feshedildiği ve cezai şart ödenmesinin gerekliliğinin bildirildiğini, müvekkili şirketin davalı şirket ile arasındaki Franchise Sözleşmesi ve Ek Protokol gereği üzerine düşen tüm yükümlülükleri tam ve eksiksiz yerine getirmiş ancak davalı şirket sözleşmenin yürürlükte olduğu süre edimlerini yerine getirmekten imtina ettiğini, Franchise Sözleşmesinin eki olarak imzalanan Ek Protokol’ün 2.7. Maddesi ve Franchise Sözleşmesi’nin 17.2. Maddesi uyarınca ödemede temerrüde düşülmesi halinde Frenchise Veren’in Sözleşmeyi haklı sebeple tek taraflı feshederek cezai şart ve gelir mahrumiyetinin tazminini talep edebileceği açıkça hükme bağlandığını, davalının edimlerini yerine getirmemesi, kusurlu ve kötü niyetli eylemleri ile yatırım bedeline ilişkin Ek Protokolde düzenlenen borçlarını ödememesi açıkça sözleşmeye aykırılık teşkil ettiği gibi sözleşmenin müvekkil tarafından haklı nedenle feshine gerekçe oluşturduğunu, müvekkilihih alacağını tahsil edememiş olmakla birlikte marka ve ticari itibarını muhafaza edilebilmek sözleşmeyi fesih etmek mecburiyetinde kaldığını, durum böyle iken davalı şirketin bu süreçte müvekkil şirkete olan borçlarını ödememek için hukuki mesnetten yoksun şekilde, müvekkil şirkete düzenlediği yatırım bedelinin geri ödenmesine ilişkin senetlerin hükümsüzlüğü ve sözleşmenin iptali taleplerini içeren .... Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 2020/... Esas sayılı davasını ikame ettiğini, dava kapsamında alınan bilirkişi raporları incelendiğinde görüleceği üzere davalı şirketin senetlerin geçersizliği / bedelsizlik ve sözleşmenin iptaline yönelik taleplerinin haksız ve mesnetsiz olduğu, müvekkil şirketin franchise sözleşmesini feshetmekte haklı sebebe sahip olduğu ve senetlerden doğan alacağının varlığı tespit altına alındığını, davaların birleştirilmesine karar verilmesinin ihtilafın çözümü açısından usul ekonomisine uygun olacağını, dava öncesi arabuluculuk sürecinden sonuç alınamadığını, 2020-2022 yılları arasındaki 3 yıllık periyotta davalının satış ve ciro bilgileri değerlendirildiğinde müvekkil şirkette ciro payı ve ürün satış karı dahil olmak üzere toplam 5.230.927 TL kar mahrumiyeti oluştuğunu, yine sözleşmenin 16.3. maddesi uyarınca müvekkili şirketin cezai şart bedeli ile birlikte sözleşmenin haklı feshi neticesinde sözleşme süresine kadar aleyhinde oluşan gelir mahrumiyetini de talep edebileceğinin düzenlendiğini belirterek davalının taraflar arasında imzalanmış olan Franchise Sözleşmesi’nin müvekkil tarafından haklı sebeple feshine sebep olan davalı şirket hakkında fazlaya dair haklarımız saklı kalmak kaydıyla; öncelikle tarafımızca ikame edilen işbu tazminat davasının daha önce davalı tarafından açılmış olan ve davamızla doğrudan ilişkili olan .... Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 2020/... E. Sayılı dosyası ile birleştirilmesine, tazminat davasının kabulü ile 170.000 USD cezai şart bedelinin ve şimdilik 100.000 TL olmak üzere bilirkişiler tarafından tespit edilecek müvekkil şirketin sözleşme sonuna kadar yoksun kaldığı gelir kaybının tahsil ve tazmine, yargılama giderleri ile ücreti vekaletin karşı tarafa tahmiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
.... Asliye Ticaret Mahkemesinin 2023/... esasına kaydedilen dosya tensiben .... Asliye Ticaret Mahkemesinin 2020/... esası ile birleşmiştir.
Davalı vekili cevabında; davanın ve feshin haksız olduğunu, cezai şart istenemeyeceğini, davacının kusurlu olduğunu, davanın İstanbul Ticaret Mahkemelerinde görülmesi gerektiğini, yetki sözleşmesi uyarınca yetki itirazında bulunduğunu, hem cezai şart hem de müsbet zararın talep edilemeyeceğini, birleştirme kararının usulsüz olduğunu, covit tedbirleri nedeniyle kısıtlamalar olduğunu ve bundan müvekkilinin sorumlu tutulamayacağını, cezai şartın fahiş olduğunu ve iptali veya indirilmesi gerektiğini, sözleşmeyi fesheden davacının kar mahrumiyeti talebinin haksız olduğunu, 3-3,5 ay ayakta kalan sözleşme nedeniyle 10 yıllık kar mahrumiyeti istenmesinin mümkün olmadığını, ciro payı talebinin de yersiz olduğunu, satışların düşük olduğunu beyanla, öncelikle yetki yönünden ve sonra esastan davanın reddini talep etmiştir.
Yetki itirazı üzerine dosya .... Asliye Ticaret Mahkemesinin 2023/... esasa tefriken kaydedilmiş ve yetkisizlik kararı üzerine mahkememize gelmiştir.
Dosya mahkememize geldikten sonra ön inceleme günü verilmiş ve taraflar davet edilmiştir.
Tarafların sunduğu deliller incelenmiş, bilirkişi heyetinden rapor alınmıştır.
İlk bilirkişi heyeti raporunda: " Davalı şirketin 2019-2022 yılı ticari defterlerinin lehine delil niteliği taşıdığı, Davacı şirketin 2019-2022 yılı ticari defterlerinin lehine delil niteliği taşıdığı,Dava konusu uyuşmazlığın, tarafların ticari defterleri incelendiğinde taraflar arasında olan cari hesap ilişkisinden kaynaklı olmadığı anlaşıldığından bu yönde inceleme yapılmadığı, Dava konusu uyuşmazlığın, tarafların ticari defterleri incelendiğinde taraflar arasında olan cari hesap ilişkisinden kaynaklı olmadığı, Taraflar arasındaki uyuşmazlığın sözleşmeden kaynaklı cezai şart ve gelir mahrumiyetinden kaynaklı tazminat talebinden kaynaklı olduğu anlaşılmakta olup bu yönde yapılan inceleme ve değerlendirmeler neticesinde: Davacı şirketin sözleşmenin feshinden kaynaklı kar mahrumiyetinin fesih tarihi olan 16.07.2020 ile sözleşme sonu tarihi olan 08.07.2029 arasında 18.263.234,23 TL olarak hesaplandığı, Davalı şirket, ... Havalimanında olmasından dolayı 24 saat hizmet verdiği, hesaplama yapılan şirketlerin hakkaniyet açısından Franchise kapsamında düşük cirolu ,orta cirolu ve yüksek cirolu satış yapan şirketlerden seçilmiş olduğu, Covid Döneminde pandeminden kaynaklı olarak satış ciro kaybı yansıtıldığı ve hesaplama yapılan şubelerin ise hizmet verme sürelerinin 08:00-22:00 arası (14 saat ) olmasından dolayı hayatın olağan akışına uygun olarak davalı şirketin bu bağlamda daha fazla satış ciro yapma kapasitesine sahip olduğu yönünde kanat oluştuğu, Haklı nedenle fesih şartlarının ve cezai şart şartlarının gerçekleşmiş olduğu kanaati oluştuğu, Taraflar arasında imzalanan franchise sözleşmesi ve ek protokol maddelerinde görüldüğü üzere davacı tarafından işbu sözleşmenin haklı nedenle feshedildiği ve davalı şirketin 170.000 USD cezai şart ödenmesi gerektiği yönünde kanaat oluştuğu" bildirilmiştir.
Bilirkişiye itiraz üzerine mahkememizce yeni bilirkişi heyetinden rapor alınmış, bilirkişi heyetinin talep ettiği belgeler konusunda eksiklikler giderilerek ve itirazlar üzerine ek raporlar alınmıştır.
İkinci bilirkişi heyetindeki mali müşavir ek raporunda: " Davacı şirkete ait 2019–2024 dönemine ilişkin kurumlar vergisi beyannameleri ve gelir tablolarının incelendiği, net satışların yıllar itibarıyla artış eğilimi gösterdiği, brüt kârlılık oranlarının ise dönemsel dalgalanma içerdiği ve söz konusu altı yıllık döneme ilişkin ortalama brüt kâr marjının %13,63 olarak tespit edildiği,- Mahkeme ara kararı doğrultusunda dava dışı üç şirkete müzakkere yazıldığı, davalı taraftan dava konusu işletmeye ilişkin mali verilerin talep edildiği ve davacı tarafa da emsal şubelere ait beyannameler ile net satış kayıtlarını sunması için süre verildiği, ancak dava dışı şirketler tarafından müzekerelere cevap verilmediği, davalı tarafa talep edilen mali verilerin dosyaya sunulmadığı ve davacı tarafa da istenilen kayıtların ibraz edilmediği, Bu nedenle emsal şubelere ilişkin doğrudan ve güncel mali verilerin dosya kapsamına kazandırılamadığı, bu durumda hesaplamaya esas alınan şube cirolarının dosyada daha önce düzenlenen bilirkişi raporlarında yer alan ve 120 nolu hesap muavin dökümlerine dayalı olarak tespit edilmiş ciro verileri olduğu, bununla birlikte yapılan hesaplamada davacıya ait mali tablolar üzerinden belirlenen %13,63 oranındaki kârlılık verisinin dikkate alındığı, Taraflar arasındaki sözleşme hükümleri uyarınca davacının gelirinin ürün satışlarından elde edilecek ticari kâr ile %5 oranındaki ciro payından oluştuğu, sözleşmenin devamı halinde davacının her iki gelir kaleminden kazanç elde edeceği, sözleşmenin sona ermesi ile birlikte bu gelirlerden mahrum kaldığının değerlendirildiği, Davacı tarafından diğer şubelere gerçekleştirilen 74.197.089,72 TL tutarındaki satış üzerinden %13,63 oranında kâr marjı uygulanmak suretiyle 10.113.063,33 TL tutarında satış kârı elde edilebileceğinin hesaplandığı, Emsal alınan üç şubenin 01.01.2019–31.12.2024 döneminde toplam 277.082.042,35 TL ciro gerçekleştirdiği kabul edilerek bu tutar üzerinden %5 oranında 13.854.102,12 TL ciro payı elde edilebileceğinin hesaplandığı, Bu iki gelir kaleminin birlikte değerlendirilmesi sonucunda toplam kazanç tutarının 23.967.165,45 TL olduğu, bu tutarın ortalamasının 7.989.055,15 TL’ye karşılık geldiği ve yıllık ortalama kazancın 1.331.509,19 TL olarak hesaplandığı, Bu yıllık ortalama kazanç esas alınarak yapılan projeksiyonda, davacının sözleşmenin fesih tarihi olan 16.07.2020 ile sözleşmenin sona erme tarihi olan 08.07.2029 arasındaki yaklaşık 9 yıllık dönemde uğradığı kazanç kaybının 1.331.509,19 TL x 9 yıl = 11.983.582,72TL olabileceğinin değerlendirildiği, Dava konusu işletmenin havalimanı içerisinde yer aldığı ve 24 saat faaliyet gösterdiği, buna karşılık emsal şubelerin daha sınırlı çalışma saatlerine sahip olduğu, ancak davalı tarafa işletmeye ilişkin mali verilerin dosyaya sunulmaması nedeniyle emsal şubeler ile birebir karşılaştırma yapılmasının mümkün olmadığı, Kar mahrumiyeti hesabının dosyada mevcut veriler, davacıya ait mali tablolar, sözleşme hükümleri ve emsal şubelere ilişkin önceki bilirkişi tespitleri birlikte dikkate alınmak suretiyle oluşturulduğu, taraflarca ve dava dışı şirketlerce talep edilen mali verilerin dosyaya sunulmaması nedeniyle daha kapsamlı ve doğrudan karşılaştırmaya dayalı bir hesaplama yapılmasının mümkün olmadığı," bildirilmiştir.
Eksik belgeler için taraflara tekrar süre verilmiş ve yeniden ek rapor alınmıştır.
Son bilirkişi ek raporunda: " ... şubesinin yalnız Mayıs–Aralık 2024 dönemine ait verisinin bulunduğu ve altı yıllık emsal ortalamasına sağlıklı veri sunmadığı için hesap dışında bırakılmış olduğu; ... ... A.Ş.'nin ... şubesinin işletmecisi olduğu ve ...'dan ayrı bir emsal sayılmadığı; ... kurumlar vergisi beyannamelerinin ... verisinin doğrulanmasında kullanılmış olduğu; ...'in 2019–2024 toplam net satışının 696.709.221,21 TL, toplam satışların maliyetinin 636.588.294,99 TL olduğu; davacının satış analizindeki ... cirosunun 125.658.417,52 TL ile ... net satışlarının %18,04'ü, ...'ya ürün satışının 36.766.734,04 TL ile ... satış maliyetinin %5,78'i düzeyinde kaldığı; davacı rakamlarının her yıl ... şirket toplamlarını aşmamış olduğu; ... verilerinin ... mali tablolarıyla uyum kontrolünden geçmesi üzerine hesaplamada ... şubelerinin 2019–2024 satış analizlerinin kullanılmış olduğu; 2019–2024 döneminde ... şubelerinin toplam cirosunun 237.118.095,20 TL ve davacının bu şubelere yaptığı toplam ürün satışının 61.558.875,63 TL olduğu; Davacının kurumlar vergisi beyannamelerinden belirlenen brüt satış kârı oranından faaliyet giderleri düşüldükten sonra bulunan %12,1790 faaliyet kârı oranının ürün satışlarına doğrudan uygulanmış olduğu; bu nedenle ayrıca ikinci kez faaliyet gideri düşülmemiş olduğu; İki emsal şubenin toplam cirosu üzerinden %5 ciro payının 11.855.904,76 TL, toplam ürün satışı üzerinden %12,1790 faaliyet kârının 7.497.255,46 TL ve iki şubenin altı yıllık toplam gelirinin 19.353.160,22 TL olduğu; 19.353.160,22 TL tutarındaki toplamın önce iki emsal şubeye, sonra altı yıla bölünmesi sonucunda sabit yıllık gelir kaybının 1.612.763,35 TL olduğu; bu tutarın 987.992,06 TL'sinin %5 ciro payından, 624.771,29 TL'sinin ürün satışından doğan faaliyet kârından oluştuğu; 2020 ve 2021 gerçekleşmelerinin altı yıllık ortalamada yer alması nedeniyle pandemi dönemindeki kapanma ve faaliyet daralmasının hesap verilerine dâhil edilmiş olduğu ve ayrıca ikinci bir pandemi indirimi yapılmamış olduğu; Ek rapordaki hesap yöntemi korunarak sabit yıllık 1.612.763,35 TL tutarın 16.07.2020–08.07.2029 arasındaki yaklaşık 9 yıllık döneme uygulanması sonucunda %5 ciro payı kaybının 8.891.928,57 TL, ürün satışından doğan faaliyet kârı kaybının 5.622.941,60 TL ve toplam gelir kaybının 14.514.870,17 TL olduğu; sonraki yıllar için ciro artışı, enflasyon veya büyüme oranı uygulanmamış olduğu; Gelir kaybının hangi süre için kabul edileceğinin, icra tahsilatlarının gelir kaybı talebiyle hukuki ilişkisinin ve davacının müspet zarar talep edip edemeyeceğinin Sayın Mahkemenin takdirinde olduğu" bildirilmiştir.
Davacının talep ettiği kar mahrumiyeti miktarının hesaplanması için davalıdan ticari defterlerini sunması istenmiş ise de davalı ısrarla defterlerini sunmaktan kaçınmıştır.
Davacı tarafça aynı markanın İstanbul Anadolu ve Avrupa yakasındaki şubelerin ait satış kayıtları sunulmuş, sunulan şubelerin AVM içinde olduğu ve sadece 14 saat hizmet verdiği, davalının olduğu havalimanındaki işyerlerinin ise 24 saat açık olduğu anlaşılmış, davalının kurumlar vergi beyannameleri getirtilmiş ve bilirkişi incelemesine sunulmuştur.
Davalının kurumlar vergi beyanname ve ekinde gelir tablosunun tüm şirkete ait olup hangilerinin havalimanındaki işletmeye ait olduğu ayırt edilemediğinden ve davalı ticari defterlerini de bunmadığından, bilirkişinin emsal şubeler üzerinden yaptığı hesaplama mahkememizce yeterli kabul edilmiştir.
İkinci bilirkişi kök raporundan sonra davacı vekili talep artırım dilekçesini sunmuştur.
Davacı vekili 09/02/2026 tarihli talep artırım dilekçesini ile talebini, 18.263.234,23 TL'ye yükseltmiş, harcını da yatırmıştır.
Talep artırım dilekçesi sonrası mahkememizce tahkikata tekrar dönülerek bilirkişiden ek raporlar alınmıştır.
Bilirkişinin son sunduğu ve mahkememizce yeterli ve hükme esas alınan ek raporuna göre; "1) ... şubesinin yalnız Mayıs–Aralık 2024 dönemine ait verisinin bulunduğu ve altı yıllık emsal ortalamasına sağlıklı veri sunmadığı için hesap dışında bırakılmış olduğu; 2) ... ... A.Ş.'nin ... şubesinin işletmecisi olduğu ve ...'dan ayrı bir emsal sayılmadığı; ... kurumlar vergisi beyannamelerinin ... verisinin doğrulanmasında kullanılmış olduğu; 3) ...'in 2019–2024 toplam net satışının 696.709.221,21 TL, toplam satışların maliyetinin 636.588.294,99 TL olduğu; davacının satış analizindeki ... cirosunun 125.658.417,52 TL ile ... net satışlarının %18,04'ü, ...'ya ürün satışının 36.766.734,04 TL ile ... satış maliyetinin %5,78'i düzeyinde kaldığı; davacı rakamlarının her yıl ... şirket toplamlarını aşmamış olduğu; 4) ... verilerinin ... mali tablolarıyla uyum kontrolünden geçmesi üzerine hesaplamada ... şubelerinin 2019–2024 satış analizlerinin kullanılmış olduğu; 5) 2019–2024 döneminde ... şubelerinin toplam cirosunun 237.118.095,20 TL ve davacının bu şubelere yaptığı toplam ürün satışının 61.558.875,63 TL olduğu; 6) Davacının kurumlar vergisi beyannamelerinden belirlenen brüt satış kârı oranından faaliyet giderleri düşüldükten sonra bulunan %12,1790 faaliyet kârı oranının ürün satışlarına doğrudan uygulanmış olduğu; bu nedenle ayrıca ikinci kez faaliyet gideri düşülmemiş olduğu; 7) İki emsal şubenin toplam cirosu üzerinden %5 ciro payının 11.855.904,76 TL, toplam ürün satışı üzerinden %12,1790 faaliyet kârının 7.497.255,46 TL ve iki şubenin altı yıllık toplam gelirinin 19.353.160,22 TL olduğu; 8) 19.353.160,22 TL tutarındaki toplamın önce iki emsal şubeye, sonra altı yıla bölünmesi sonucunda sabit yıllık gelir kaybının 1.612.763,35 TL olduğu; bu tutarın 987.992,06 TL'sinin %5 ciro payından, 624.771,29 TL'sinin ürün satışından doğan faaliyet kârından oluştuğu; 9) 2020 ve 2021 gerçekleşmelerinin altı yıllık ortalamada yer alması nedeniyle pandemi dönemindeki kapanma ve faaliyet daralmasının hesap verilerine dâhil edilmiş olduğu ve ayrıca ikinci bir pandemi indirimi yapılmamış olduğu; 10) Ek rapordaki hesap yöntemi korunarak sabit yıllık 1.612.763,35 TL tutarın 16.07.2020–08.07.2029 arasındaki yaklaşık dokuz yıllık döneme uygulanması sonucunda %5 ciro payı kaybının 8.891.928,57 TL, ürün satışından doğan faaliyet kârı kaybının 5.622.941,60 TL ve toplam gelir kaybının 14.514.870,17 TL olduğu; sonraki yıllar için ciro artışı, enflasyon veya büyüme oranı uygulanmamış olduğu; 11) Gelir kaybının hangi süre için kabul edileceğinin, icra tahsilatlarının gelir kaybı talebiyle hukuki ilişkisinin ve davacının müspet zarar talep edip edemeyeceğinin Mahkemenin takdirinde olduğu;" bildirilmiştir.
Raporlar mahkememizce yeterli görülmüş ve ticari defterlerini sunmaktan kaçınan davalının itirazları red edilmiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Dava, davacının sahip olduğu ... markasının franchise sözleşmesi uyarınca davalı tarafından ... Havalimanı'nda işletilmesi konusunda yapılan sözleşmeye davalının aykırı davrandığı gerekçesiyle davacı tarafından feshedildiğinden, sözleşmeye göre belirlenen 170.000USD cezai şart ve yine sözleşmede öngörülen kar mahrumiyetinin tazmini istemine ilişkindir.
Taraflar arasındaki sözleşmenin 08/07/2019 tarihinde imzalandığı ve 16/07/2020 tarihinde davacı tarafından feshedildiği anlaşılmıştır. Sözleşme süresi 10 yıl olup fesih tarihinden sonra bakiye yaklaşık 9 yılı kalmıştır.
.... Asliye Ticaret Mahkemesinin 2020/... esas sayılı dosyasında yapılan yargılamada, feshin haklı olduğu ve dosyamızda davalı olan ... şirketinin menfi tespit talebinin red edildiği, yatırıl bedeli olarak davacımızın ödediği bedellere karşılık senetleri icrada tahsil edildiği anlaşılmış, mahkememizce de fesih haklı görüldüğünden davalının bu savunmasına itibar edilmemiştir.
Davalının sözleşmeye aykırı davrandığı ve ödemeleri düzenli yapmadığı için davacı tarafından sözleşmenin fesih edildiği, pandeminin ödemeye engel olacak nitelikte mücbir sebep olmadığı, dolayısıyla davacının aykırı davranış nedeniyle cezai şart talep hakkı olduğu sabit görülmüştür.
Davacı taraf, davalının sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle sözleşmeyi feshettiğinden, bakiye dönem için mahrum kalınan karın da tahsili talep etmiş, davalı ise mükerrer tazminat olacağı savunmasında bulunmuş ise de, her iki bilirkişi raporundan ve sözleşmenin açık hükmünden anlaşıldığı üzere, cezai şartın kar mahrumiyetinin tazmini yerine düzenlenmediği, sözleşmeye aykırı davranış nedeniyle cezai şart istenebileceği, sözleşmeyi davacı feshetmese de cezai şart talep edebileceği, ancak ayrıca sözleşmenin feshi halinde kar mahrumiyetinin de talep edilebileceğinin düzenlendiği görülmüştür.
Davalı taraf cezai şartın fahiş olduğunu savunmuş ise de, ticari defterlerini sunmadığı gibi, sözleşmenin başında davacının yaptığı yatırım bedeline oranla ve o tarihteki USD kuruna göre fahiş görünmediği, davalının ekonomik mahvına neden olup olmayacağının tespit edilemediği ve bundan davalının sorumlu olduğu mahkememizce kabul edilmiş ve bu savunması kabul edilmemiştir.
Davacının haklı olarak sözleşmeyi feshetmesi nedeniyle ... Havalimanı gibi 24 saat satış yapılabilen bir yerden gelecek gelirden mahrum bırakıldığı için bu mahrumiyetinin tazminine de hak kazandığı, bu müsbet zarara davalını kendi kusuruyla sebep olduğu ve bunu tazmin ile yükümlü olduğu mahkememizce kabul edilmiştir.
Bilirkişi son ek raporuna göre, davacının mahrum kaldığı kar emsal şubelere göre 14.514.870,17TL olarak tespit edilmiştir. Bu miktar hesaplanırken şubelerin çalışma süresi 24 saate tamamlanmadan yapılmış ve sözleşme ayakta kalsaydı davacının kalan 9 yıl boyunca elde edeceği tahmini kar olup, bu miktarın tespiti ise emsal şubeler üzerinden yapılmıştır. Emsal şubelere göre daha uzun süreli satış yapılan dava konusu yerde daha fazla satış ve kar elde edileceği tahmin edilse de, bunun üzerinde net bir miktarı tespit etmek ancak davalının ticari defterleri üzerinden hesapla olabilirdi. Davalı ise sonraki yılların defterlerini sunmadığından bilirkişinin bu tespitine mahkememizce itibar edilmek zorunda kalınmıştır. Bu durumda mahkememizce, bilirkişi raporunda 12 saat üzerinden hesaplanan 14.514.870,17TL'nin kalan 10 saat boyunca da en az %50 oranında bir satış yapacağı ve bundan da yarı oranında gelir getireceği varsayılarak toplam 21.772.305,25 TL davacının kazancı olacağı değerlendirilmiştir. Ancak davacı taraf talep artırım dilekçesi ile talebini ilk bilirkişi raporu ile tespit edilen 18.263.234,23 TL ile sınırlandırdığından, taleple bağlılık ilkesi gereği mahkememizce bu miktarda mahrum kalınan kar kabul edilmiştir.
Bilirkişi tarafından tespit edilen müsbet zarar, davacının hiç çalışmadan elde edeceği bir miktar olmayacaktı. Bunun için emek ve sermayeyi devamlı tutmak zorunda kalacaktı. Sözleşmenin feshinde davacı haklı olsa da, 9 yıllık karı hiç çalışmadan elde etmesi mümkün olmadığından, mahkememizce takdiren %30 oranında hakkaniyet indirimi uygulanmıştır. Zira Türk Borçlar Kanunu'nun 50 ve 51. Maddelerine göre; Zarar gören, zararını ve zarar verenin kusurunu ispat yükü altındadır. Uğranılan zararın miktarı tam olarak ispat edilemiyorsa hâkim, olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde tutarak, zararın miktarını hakkaniyete uygun olarak belirler. Hâkim, tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini, durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler. Bu yasa hükmü uyarınca mahkememizce talep artırım dilekçezsi ile talep edilen 18.263.234,23TL üzerinden %30 indirim yapılarak davalının sorumlu tutulabileceği müsbet zarara karşılık tazminat miktarı 12.784.263,96 TL olarak belirlenmiş olup, bu miktar üzerinden davanın kabulüne karar vermek gerektiği vicdani kanaat hasıl olmuş ve aşağıdaki gibi hüküm kurulmuştur.
Davacının dava dilekçesi ile faiz talep edilmediğinden, faize hükmedilmemiştir.
HÜKÜM:
1-Davacının davasının KISMEN KABULÜ İLE; 170.000 USD cezai şart ve bilirkişi raporu ile tespit edilen miktar üzerinden takdiren %30 hakkaniyet indirimi sonrası belirlenen 12.784.263,96 TL tazminatın davalıdan alınarak davacıya verilmesine, geri kalan kısma ilişkin talep yerinde görülmediğinden reddine,
2-Kabul edilen dava değeri üzerinden hesaplanan 953.072,32 TL alınması gerekli harçtan, peşin alınan 56.722,92 TL harcın ve tamamlama harcı olarak yatırılan 310.915,00 TL harçtan mahsubu ile bakiye kalan 585.434,40 TL harcın davalıdan alınarak hazineye gelir kaydına,
3-Kabul edilen değer ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre hesap ve takdir edilen 1.144.564,92 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
4-Reddedilen değer takdiren indirildiğinden, davalı lehine vekalet ücreti takdirine yer olmadığına,
5-Davacı tarafından tebligat, müzekkere, bilirkişi ücreti ve sair giderler için sarfedilen toplam 52.132,00 TL yargılama giderinin ve davacı tarafça peşin ödenen 56.722,92 TL peşin harcın, 173,90 TL başvurma harcının, 310.915,00 TL tamamlama harcının davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
6-Davalı tarafından yapılan yargılama giderinin davalı üzerinde bırakılmasına,
7-Dosyada artan gider avansının karar kesinleştiğinde yatırana iadesine,
8-Zorunlu arabuluculuk ücreti olan 3.120,00 TL'nin davalıdan alınarak hazineye gelir kaydına,
İlişkin, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde mahkememize ya da mahkememize gönderilmek üzere başka yer mahkemesine verilecek bir dilekçe ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf yolu açık olmak üzere oy birliği ile verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı. 30/09/2026
