mevzuatuzmani.net — Hukuki Bilginin Güvenilir Adresi
  1. Ana sayfa
  2. Yargı kararı

İlk Derece Mahkemesi Konya 3. Asliye Ticaret Mahkemesi E. 2022/717 K. 2026/840

Karar tarihi: 7 Ekim 2026

Atıf yapılan maddeler

Karar metni

T.C.

KONYA

3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TÜRK MİLLETİ ADINA

GEREKÇELİ KARAR

DAVA
Alacak (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan)
KARARIN MAHİYETİ
RED

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; "Davalı şirket, Genel Merkezi Japonya’da bulunan Çuval Ağzı Dikiş Makinası ve başka makinalar üreten bir firmadır. Müvekkil ... ise taraflar arasında imzalanan 04.11.2014 tarihli Münhasır Acenteci (Tek Satıcılık) Sözleşmesi uyarınca bu firmanın ... adlı toplamda üç modelinin Türkiye ve Ortadoğu tek yetkili satıcısıdır(Delil-1). Taraflar arasındaki sözleşme davalı tarafından haksız olarak tek taraflı feshi ile 27.10.2021 tarihinde elden verilen yazılı bildirim ile 22.10.2021 tarihinde resmi olarak sona erdirilmiştir. Taraflar müşteri çevresini sağlayıcıya devretmeyi tek satıcılık sözleşmesinde açıkça kararlaştırmamış bile olsa, sözleşmenin ifası veya tarafların sözleşme sonrası davranışları neticesinde müşteri çevresinin sağlayıcıya devredildiği sonucuna varılıyorsa, bu durumda tek satıcının denkleştirme isteminde bulunma hakkı vardır. Davalı şirket tek satıcılık sözleşmesini fesheder, Türkiye'de %100 ortağı olduğu yeni bir ticaret şirketi kurmuş ve bu şirkete de Müvekkil şirkette uzun yıllar dış ticarette tek yetkili olarak çalışan ve hatta 04.11.2014 tarihli Münhasır Acenteci (Tek Satıcılık) Sözleşmesinde müvekkil şirketin yetkilisi olarak "Director" sıfatıyla imzası bulunan ... Müdür olarak atamıştır. Dolayısıyla, Müvekkil şirketin müşteir portföyü ile satışa dair her türlü veriye ... aracılığıyla doğrudan erişim imkanı sağlamıştır(Delil-7). Tek satıcılık sözleşmesinin feshinden sonra, sözleşmeye konu olan ürünler hakkında tüm müşteri çevresi doğrudan davalı şirket tarafından 15.4.2022 tarihinde kurulmuş olan ... Limited Şirketi (Mersis: ... )'ne yönelmiştir(Delil-8). Kısaca, müşteriler davalı şirkete fiilen devredilmiştir. Diğer bir ifadeyle de davalı şirket, tek satıcılık sözleşmesi sona erdikten sonra fiilen devrolunan müşterilerden menfaat sağlamaya başlamıştır(Delil-9). Sonuç olarak da, sözleşme konu ürünler kapsamında Müvekkilimizin doğrudan müşteri kaybı söz konusu olmuştur. açıklanan sebeple denkleştirme tazminatının hukuki koşulları gerçekleşmiş olup, tarafların ve ... Limited Şirketi'nin ticari defleri üzerinde bilirkişi heyetince yapılacak inceleme ile tespit edilecek ve Sayın Mahkemece takdir edilecek bir miktarda denkleştirme tazminatına hükmedilmesi gereklidir. Müvekkilimize tek satıcı olarak uygulanan iskonto ve son beş yıllık satış ve kar bilgileri de ölçüt olarak kullanılarak(Delil-10) bilirkişi incelemesi sonucunda belirlenecek tazminat miktarına dair haklarımız saklı kalmak üzere, şimdilik 1.000TL miktarında denkleştirme tazminatı talebimiz bulunmaktadır." şeklinde talep ve dava ettiği görülmüştür.

Davalı vekili cevap dilekçesinden özetle; Davacı tarafından açılan davanın dava şartı yokluğundan ve usulden reddine karar verilmesini, Mahkeme aksi kanaatte olunması halinde açılan davanın zamanaşımı sebebiyle reddine karar verilmesini, esasa girilmesi halinde esastan reddine karar verilmesini, Yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacıya yüklenmesini talep ettiği görülmüştür.

Mahkememizin dosyasının ara kararı gereğince dosyanın ... , ... ve ... 'a tevdii ile bilirkişi heyeti raporundan özetle; "1) Davacı ... . Tic. LTD. ŞTİ ’nin 2016 – 2021 yılları Ticari Defter ve Belgelerinin İncelenmesi Neticesinde; İncelemesi yapılan ... Tic. LTD. Şti ’nin 2016, 2017, 2018, 2019, 2020 ve 2021 yılları Envanter defterleri muhasebe usul ve esaslarına göre tanzim edildiği TTK ve VUK hükümlerine göre düzenlendiği, ticari defterler birbirlerini teyit ettiği, Yevmiye ve Defteri-i Kebir defterlerin E-Defter olarak tutulduğu, 1 Sıra nolu E-Defter Genel Tebliğine Göre açılış tasdiklerinin usulüne uygun olarak süresinde GİB İntranetten yapıldığı, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020 ve 2021 yılları Yevmiye ve Defter-i Kebir’in sistem üzerinden süresi içerisinde Vedop’a yüklendiği, kayıtların TTK ve VUK hükümleri ve muhasebe usul ve esaslarına uygun tutulduğu, Bu nedenle, ... Tic. Ltd. Şti ‘nin 2016, 2017, 2018, 2019, 2020 ve 2021 yılları ticari defterini kendi lehine delil olarak kullanabileceği kanaati oluşmaktadır. 2) Davacı şirketin sözleşme konusu ürün satışları ve diğer satışlarının verilerinin ayrıştırılabildiği sözleşmeye konu yıl sadece 2021 yılıdır. 2021 yılı Ekim ayında sözleşme sona ermesine rağmen 2021 yılının tamamında satışlar devam etmiştir. Hatta bir kısım ürün 2022 yılında da satılmıştır. Bu nedenle verilerine ulaşılabilen sözleşme kapsamında tek yıl 2021 yılı olup, yoksun kalınan kar hesaplamasında 2021 yılı verileri esas alınmıştır. Buna göre; 2021 yılında sözleşme konusu ürünlerden elde edilen kazanç 216.945,79 TL olarak hesaplanmıştır. Bu durumda izleyen yıllarda bu yılık tutar kadar Yoksun Kalınan Kar söz konusu olacaktır. a)2022 yılında eden sözleşme konusu şirketin elinde kalan ürünlerin satışı devam etmiştir. Dolayısıyla bu ürünlerden 2022 yılında da kazanç sağlanmış olup, sözleşme konusu ürünlerden sağlanan kazanç 146.779,17 TL olarak hesaplanmıştır. Bu yıl elde kalan ürünlerin satışı yapıldığından 2021 yılına göre yoksun kalınan kazanç tutarı (216.94,79 – 146.779,17 = 70.166,62 TL olmaktadır. b)2023 ve devam eden yollarıda sözleşme konusu ürün satışı olmadığından 2021 yıldındaki kadar yoksun kalınan kar söz konusudur." görüş ve kanaat bildirir rapor tanzim etmişlerdir.

AYNI BİLİRKİŞİ HEYETİ EK RAPORDAN ÖZETLE; " Davacı vekilinin, "Denkleştirme tazminatında esas alınması gereken kazanç, acentenin fiilen elde ettiği komisyon veya net faaliyet kazancıdır" beyanına ilişkin olarak, 2021 yılı gelir tablosu incelendiğinde komisyon olarak bir gelir kalemi olmadığı, faaliyet karının hesaplanmasında ise brüt satış karından pazarlama, satış ve dağıtım giderleri ile birlikte genel yönetim giderleri de düşülmektedir. Ancak, genel yönetim giderleri satışlara bağlı olarak değişim göstermeyen büyük ölçüde sabit nitelikli bir gider türüdür. Bu nedenle genel yönetim giderlerinin dikkate alınması uygun olmayacaktır. tek bir yıla ait elverişli veri bulunması, zaman içinde feshedilen sözleşme konusu ürünlerin satışlarındaki artış trendinin hesaplanmasına imkan vermemiştir. Bu nedenle sadece 2021 yılı satışları esas alınmıştır. Tarafımızdan gerçek verilere dayanmayan büyüme trendi kullanımı uygun görülmemiştir. Yıllara göre içinde bulunulan sektördeki fiyat artışına bağlı olarak yıllık satış ve kar düzeylerinde artış olabilecektir. Mahkemece uygun görülmesi halinde sektör bilirkişisi tarafından sektör fiyat/maliyet artışlarının belirlenmesi halinde hesaplamada bu hususlar dikkate alınabilecektir. bilirkişi raporuna itirazların değerlendirildiği işbu ek raporumuzu sayın mahkemenize sunar, gereğini arz ederiz" şeklinde görüş ve kanaat bildirir rapor tanzim etmişlerdir.

AYNI BİLİRKİŞİ HEYETİ EK RAPORDAN ÖZETLE; " Davacı ... Tic. LTD. ŞTİ ’nin 2016 – 2021 yılları Ticari Defter ve Belgelerinin İncelenmesi Neticesinde; İncelemesi yapılan ... Tic. LTD. Şti ’nin 2016, 2017, 2018, 2019, 2020 ve 2021 yılları Envanter defterleri muhasebe usul ve esaslarına göre tanzim edildiği TTK ve VUK hükümlerine göre düzenlendiği, ticari defterler birbirlerini teyit ettiği, Yevmiye ve Defteri-i Kebir defterlerin E- Defter olarak tutulduğu, 1 Sıra nolu E-Defter Genel Tebliğine Göre açılış tasdiklerinin usulüne uygun olarak süresinde GİB İntranetten yapıldığı, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020 ve 2021 yılları Yevmiye ve Defter-i Kebir’in sistem üzerinden süresi içerisinde Vedop’a yüklendiği, kayıtların TTK ve VUK hükümleri ve muhasebe usul ve esaslarına uygun tutulduğu, Bu nedenle, ... Tic. Ltd. Şti ‘nin 2016, 2017, 2018, 2019, 2020 ve 2021 yılları ticari defterini kendi lehine delil olarak kullanabileceği kanaati oluşmaktadır. Davacı şirketin sözleşme konusu ürün satışları ve diğer satışlarının verilerinin ayrıtırlabildiği sözleşmeye konu yıl sadece 2021 yılıdır. 2021 yılı Ekim ayında sözleşme sona ermesine rağmen 2021 yılının tamamında satışlar devam etmiştir. Hatta bir kısım ürün 2022 yılında da satılmıştır. Bu nedenle salt satış verilerine ulaşılabilen sözleşme kapsamında tek yıl 2021 yılı olup, DENKLEŞTİRME TAZMİNATI hesaplamasında 2021 yılı verileri başka bir şey mümkün olmadığı için esas alınmıştır. TTK m. 122/2 uyarınca denkleştirme tazminatının hesaplanabilmesi için acentenin sözleşme süresince elde ettiği kazançların ortalamasını esas almak gerekmektedir. Bu, tazminatın salt tahmine değil, gerçek ekonomik verilere dayalı olmasını sağlar. Ancak tarafımızca davacı şirketin kayıtlarının incelemesi sonucunda, toplum satış hasılatı içinde sözleşme konusu ürünlere özgü gelir yalnızca 2021 yılı için ayrıştırılabilmiştir. 2016–2020 yollarına ait kayıtlarda sözleşme konusu ürünler ayrı bir hesap veya kalem olarak tutulmamış; tüm satışlar toplu şekilde muhasebeleştirilmiştir. Bu nedenle, a)Denkleştirme Tazminatının gerçek değerini hesaplanabilmesi için, davacı tarafından talep edilen büyüme oranının hesaplanabilmesi için, sözleşme dönemindeki satış eğiliminin bir diğer ifade ile yıllık artış ve/ veya azalış trendinin tarafımızca bilinmesi gerekir. Haliyle birden fazla yıla ait veriler olmadan bu trend hesaplanamaz. Bu durum, davacının üzerine düşen ispat yükümlülüğünü (HMK m. 190) yerine getirmemiş olmasından kaynaklanmaktadır. Davacı, davasına dayanak göstermesine rağmen acentelik sözleşmesinin geçerli olduğu dönemine ait satışları ürün bazında ayrıştırmamış, bu hususa ilişkin fatura veya ekstrelerini sunmamıştır. b)Davacı, bilirkişi raporuna itirazlarında satış sonrası servis, montaj, teknik destek ücretleri, kur farkı, prim/ bonus/ komisyon gibi kalemlerin hesaba katılması talep etmiştir. Ancak bu kalemler için de aynı şekilde fatura bazlı, tek tek inceleme yapılması zorunludur ve bu incelemeyi mümkün kılacak belgeler de davacı tarafından dosyaya sunulmamıştır. Yani mesele, heyetin yapabilecekken hesap yapmaması/ yapamaması değil; hesabın dayanağı olan gerçek verilerin (ispata yarar belgelerin) davacı tarafından mahkemeye sunulmamış, dosyaya kazandırılmamış olmasıdır. Değerlendirme: Davacı vekilinin sunmuş olduğu Faturalar üzerinde yapılan İncelemede; 2016 – 2020 yıllarına ait Fatura içeriklerinde “ Komisyon Geliri” kalemine ait bir gelir tutarı bulunmamaktadır. Davacının 2016-2024 yılına ait kurumlar vergisi beyanında yer alan “ Gelir Tablosu” kalemlerinde, 3. Diğer Gelirlerin başlığından elde ettiği gelirlerin görülmektedir, ancak bu diğer gelirlerin detay bilgilerine ait belgeler dosyada bulunmamaktadır. Dosya kapsamındaki veriler ışığında, yukarıda izah edilen eksiklikler giderilmedikçe dava konusu alacağı ilişkin hesaplama aşağıdaki gibi olacaktır: Buna göre; 2021 yılında sözleşme konusu ürünlerden elde edilen kazanç 216.945,79 TL olarak hesaplanmıştır. Bu durumda izleyen yıllarda bu yıllık tutarın enflasyon oranı ile güncellenmiş tutarı kadar denkleştirme tazminatı söz konusu olacaktır." şeklinde görüş ve kanaat bildirir ek rapor tanzim etmiştir.

Mahkememiz dosyasına kazandırılan bilirkişi raporlarının taraflara usulüne uygun şekilde tebliğ edildiği görülmüştür.

Dava; Alacak davasıdır.

Tüm dosya kapsamı ve deliller birlikte değerlendirildiğinde; davacı vekili davalı aleyhine Alacak davası açmıştır.

TTK MADDE 122: (1) Sözleşme ilişkisinin sona ermesinden sonra; a) Müvekkil, acentenin bulduğu yeni müşteriler sayesinde, sözleşme ilişkisinin sona ermesinden sonra da önemli menfaatler elde ediyorsa, b) Acente, sözleşme ilişkisinin sona ermesinin sonucu olarak, onun tarafından işletmeye kazandırılmış müşterilerle yapılmış veya kısa bir süre içinde yapılacak olan işler dolayısıyla sözleşme ilişkisi devam etmiş olsaydı elde edeceği ücret isteme hakkını kaybediyorsa ve c) Somut olayın özellik ve şartları değerlendirildiğinde, ödenmesi hakkaniyete uygun düşüyorsa, acente müvekkilden uygun bir tazminat isteyebilir. (2) Tazminat, acentenin son beş yıllık faaliyeti sonucu aldığı yıllık komisyon veya diğer ödemelerin ortalamasını aşamaz. Sözleşme ilişkisi daha kısa bir süre devam etmişse, faaliyetin devamı sırasındaki ortalama esas alınır. (3) Müvekkilin, feshi haklı gösterecek bir eylemi olmadan, acente sözleşmeyi feshetmişse veya acentenin kusuru sebebiyle sözleşme müvekkil tarafından haklı sebeplerle feshedilmişse, acente denkleştirme isteminde bulunamaz. (4) Denkleştirme isteminden önceden vazgeçilemez. Denkleştirme istem hakkının sözleşme ilişkisinin sona ermesinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmesi gerekir. (5) Bu hüküm, hakkaniyete aykırı düşmedikçe, tek satıcılık ile benzeri diğer tekel hakkı veren sürekli sözleşme ilişkilerinin sona ermesi hâlinde de uygulanır.

TBK, Arabuluculuk Kanunu Madde 16, olay tarihi, dava tarihi dikkate alındığında zaman aşımı def' inin reddine karar verilmiştir.

TMK MADDE 6: Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri, hakkını

dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür.

HMK MADDE 190: (1) İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen

vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. (2) Kanuni bir karineye dayanan taraf, sadece karinenin temelini oluşturan vakıaya ilişkin ispat yükü altındadır. Kanunda öngörülen istisnalar dışında, karşı taraf, kanuni karinenin aksini ispat edebilir.

YARGITAY . HUKUK DAİRESİNİN ... E, ... K, SAYILI İLAMI; "Türk Ticaret Kanunu'nun 122. Maddesinin 5. Fıkrasında hakkaniyete aykırı düşmedikçe tek satıcılık sözleşmesinin sona ermesi halinde bu maddede düzenlenen acentanın denkleştirme tazminatına ilişkin hükümlerin kıyasen uygulanacağı belirtilmektedir. Mahkemece aldırılan bilirkişi raporunda bu yönde yapılmış sağlıklı bir değerlendirme ve hesaplama bulunmamaktadır. Bu nedenle mahkemece yetersiz incelemeye dayanan bilirkişi raporuna göre karar vermesi doğru olmamış, mahkeme kararının bozulması gerekmiştir.

Mahkemece yapılacak iş konusunda uzman kişilerden oluşacak bir bilirkişi kuruluna dosya tevdi edilerek tarafların ticari kayıtları incelenip değerlendirilerek TTK'nın 122. Maddesinde acentanın denkleştirme tazminatı (portföy tazminatı) koşullarının somut olayda oluşup oluşmadığı hususunun hakkaniyete de riayet edilerek değerlendirilmesinden sonra portföy tazminatı talep koşullarının oluşması halinde TTK madde 122/2'deki yöntemle davacının davalıya yaptığı ticaret kapsamında son 5 yılda elde ettiği karın ortalaması dikkate alınarak davalıdan talep edebileceği tazminat tutarını hesaplatmaktan ibarettir."

Somut olayda; davalı zamanaşımı defiinde bulunmuşsa da, fesih tarihi (22/10/2021), Arabuluculuk başvuru tarihi (31/08/2022) dikkate alındığında bu yöndeki savunmaya itibar edilmemiştir.

Davacı yan dava dilekçesinde delil olarak bildirdiği bilgi-belgeleri usulüne uygun dosyamıza kazandıramamıştır. Dolayısıyla bilirkişi heyeti tarafından teknik hesaplamalar yapılamamıştır. Buradan hareketle davacı yan davasını ispat edememiştir.

TMK 1/3. Maddesinde; "Hâkim, karar verirken bilimsel görüşlerden ve yargı kararlarından yararlanır."

Anayasa'nın 138/1. Maddesinde; " Hakimler, görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdanı kanaatlerine göre hüküm verirler." şeklinde düzenlemeler olduğu,

Somut olayımızda; tüm dosya kapsamı, dosyadaki tüm bilgi - belgeler, tüm deliller, alınan bilirkişi rapor/ları, tarafların iddia - savunmaları, yukarıda yapılan açıklamalar, bir bütün halinde değerlendirildiğinde, Mahkememizce benimsenen hükme esas alınan bilirkişi raporunun denetime elverişli olduğu sonuç ve kanaatine varılarak, TMK 1/3 ve 6100 Sayılı HMK 297. Maddesi kapsamında Anayasa'nın 138/1 maddesi atfı ile Davacının, davalı aleyhine açtığı denkleştirme tazminatı (Portföy) davasının reddine dair mahkememizde oluşan vicdani kanaate göre aşağıdaki şekilde hüküm kurmak gerekmiştir.

HÜKÜM: GEREKÇESİ YUKARIDA AÇIKLANDIĞI ÜZERE

1-Davacının, davalı aleyhine açtığı denkleştirme tazminatı (Portföy) davasının REDDİNE,

2-Harçlar kanunu gereğince alınması gereken 732,00-TL harcın, yargılama gideri sırasında yatırılan 80,70TL peşin harçtan mahsubu ile eksik kalan 651,30 TL'nin davacıdan alınarak hazineye İRAD KAYDINA,

3-Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiginden A.A.Ü.T göre hesaplanan 1.000,00TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya VERİLMESİNE,

4-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde BIRAKILMASINA,

5-Davalı tarafından yapılan yargılama gideri bulunmadığından bu konuda karar verilmesine YER OLMADIĞINA,

6-6102 sayılı TTK'nun 5/A maddesi kapsamında arabuluculuğa başvurulduğundan 3.120,00-TL arabulucu ücretinin 6325 sayılı Kanunu 18/A-13.maddesi gereğince davacıdan alınarak hazine'ye gelir KAYDINA,

7-Davacı tarafından yatırılan gider avansından artan kısmın karar kesinleştiğinde re'sen davacıya İADESİNE,

Dair, davacı ve davalı vekilinin yüzüne karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık süre içerisinde mahkememize veya başka bir yer Asliye Ticaret Mahkemesi'ne verilecek dilekçe ile Konya Bölge Adliye Mahkemesi'ne İstinaf yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 07/10/2026

KatipHakim