- Ana sayfa
- Yargı kararı
Bölge Adliye Mahkemesi Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi E. 2023/960 K. 2026/989
Karar tarihi: 9 Ekim 2026
Atıf yapılan maddeler
- 6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU, m. 336
- 6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU, m. 333
- 6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU, m. 353/1-b-2
- 6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU, m. 355
- 6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU, m. 361/1
- 1163 sayılı KOOPERATİFLER KANUNU, m. 16
- 1163 sayılı KOOPERATİFLER KANUNU, m. 45
- 1163 sayılı KOOPERATİFLER KANUNU, m. 98
Karar metni
T.C.
ANTALYA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
11. HUKUK DAİRESİ
TÜRK MİLLETİ ADINA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI
- KARAR TARİHİ
- 09/10/2026
- İNCELENEN KARARIN MAHKEMESİ
- Antalya 2. Asliye Ticaret Mahkemesi
- KARAR TARİHİ
- 10/03/2023
- DAVANIN KONUSU
- Kooperatif Üyeliğinden İhraç Kararının İptali
- YAZIM TARİHİ
- 09/10/2026
İlk Derece Mahkemesinin kararı ve dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi.
Üye hakimin görüşü değerlendirildi.
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVACININ İDDİALARININ ÖZETİ:
Davacı vekili; müvekkilinin davalı kooperatifin 20/03/2022 tarihli genel kurulunda, kooperatifin ana sözleşmesinin üyelerin ihracını düzenleyen 9. maddesindeki "bunların dışındaki nedenlerle de ortaklıktan çıkarılmak mümkündür" açıklamasına dayanarak kooperatif üyeliğinden ihracına karar verildiğini, 1163 Sayılı Kooperatifler Yasası'nın 3476 Sayılı Yasa ile değişik 16. maddesine göre "kooperatif ortaklığından çıkarılmayı gerektiren sebeplerin ana sözleşmede açıkça gösterilmesi gerektiği, ortakların ana sözleşmesinde açıkça gösterilmeyen sebepler ile ortaklıktan çıkarılamayacağının" belirlendiğini, genel kurulda müvekkilinin ihraç nedenleri açıkça belirtilmeden 1163 Sayılı Kooperatifler Yasasının 98. maddesi ve TTK'nın 336. maddesi gereği ihraç kararı alındığını, dayanak yapılan maddeler gereği ihraç koşulların olmadığını, ihraç kararının yok hükmünde olduğunu, müvekkilinin eski kooperatif başkanı olduğunu, yeni yönetimin sürekli haksız eylemleri ile doğan husumet sonucu alınan bir karar olduğunu, genel kurul gözlemcisi ve bakanlık temsilcisinin kararın yasaya aykırılığını belirttiğini ve şerh koyduğunu, kararın taraflarına tebliğ edilmediğini belirterek vekiledeninin kooperatif üyeliğinden ihracına ilişkin genel kurulda alınan ihraç kararının yok hükmünde, hukuksuz, yasa ve ana sözleşmeye dayanmayan bir karar olduğu saptanarak iptaline, tüm yargılama gideri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
DAVALININ SAVUNMALARININ ÖZETİ:
Davalı vekili; müvekkili kooperatifin davacıyı 20/03/2022 tarihli genel kurulda kooperatif ana sözleşmesi üyelerin ihracını düzenleyen 9. maddesi "bunların dışındaki nedenlerle de ortaklıktan çıkarılmak mümkündür" uyarınca üyelikten çıkarttığını, müvekkilinin davacıyı üyelikten ihraç etmesi için yeterli ve geçerli sebeplerinin bulunduğunu, davacının kooperatifi ve diğer kooperatif üyelerini zarara uğrattığını, davacı tarafın üyesi olduğu yönetim kurulunun genel kurulda yönetimi kaybetmesinin ardından defter ve belgeleri yeni yönetime teslim etmediğini, bu sebeple hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçuna ilişkin Antalya Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ... sayılı Soruşturma dosyası ile şikayette bulunulduğunu, davacı ve diğer yönetim kurulu üyeleri hakkında Antalya 14. Asliye Ceza Mahkemesi'nde yargılamaya başlandığını, Mahkemenin 02/04/2019 tarih ... Esas ... Karar sayılı kararı ile beraat kararı verildiğini, kararın taraflarınca istinaf edildiğini, Antalya BAM tarafından verilen 01/11/2019 tarih ... Esas ... Karar sayılı ilamı ile Yerel Mahkemenin kararının bozulmasına kesin olarak karar verildiğini, Mahkemenin ... Esasına kaydedilerek yargılamaya devam olunduğunu, dosyanın bilirkişi heyetine tevdi edildiğini, bilirkişi heyetinin sunduğu raporda davacının da bulunduğu yönetim kurulunun yeni yönetime kooperatif ile ilgili defter ve belgeleri vermediğinin tespit edildiğini, müvekkili kooperatifin davacının üyelikten ihracı için yeterli sebeplerinin mevcut olduğunu belirterek davanın reddine, yargılama gideri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ:
Mahkemece; "... 1163 sayılı kooperatifler kanununun 16.maddesi gereğince ortaklıktan çıkarılma sebepleri ana sözleşmede açıkça gösterilmek zorundadır. Ana sözleşmede gösterilmeyen sebepler ile üyelikten çıkarma mümkün değildir. Davalı kooperatifin 02/01/1987 tarihli ana sözleşmesinin 9. maddesinin son cümlesinde, yukarıda sayılanlar dışındaki haklı sebepler ile ortaklıktan çıkarma mümkündür düzenlemesi bulunsa da, soyut bir haklı neden ile çıkarma mümkün değildir. Kaldı ki 01/02/1989 tarihli ana sözleşmesinin 14/5.maddesinde kooperatife ait para, mal ve belgeler üzerinde işledikleri suçlardan dolayı mahkum olanlar ihraç edilebilir düzenlemesi olsa da, davacının madde de sayılan bir suçtan dava tarihi itibariyle verilmiş bir mahkumiyet hükmü bulunmadığı gibi, defterleri yeni yönetime ibraz etmemenin cezai bir düzenlemesi de bulunmadığından davalı kooperatif tarafından alınan ihraca ilişkin genel kurul kararı yasaya ve ana sözleşmeye açıkça aykırı olup, yok hükmünde olduğundan davanın kabulü ile; davalı kooperatifin 20/03/2022 tarihli genel kurulunun 9.maddesinde alınan davacının ihracına ilişkin kararın yok hükmünde olduğunun tespitine" karar verilmiştir.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:
İlk Derece Mahkemesince verilen karara karşı, davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.
Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; müvekkili kooperatifin davacıyı 20/03/2022 tarihli genel kurulda kooperatif ana sözleşmesinde üyelerinin ihracını düzenleyen 9. Maddesinde yer alan "bunların dışındaki nedenlerle de ortaklıktan çıkarılmak mümkündür" hükmü uyarınca üyelikten çıkarttığını, müvekkilinin davacıyı üyelikten ihraç etmesi için yeterli ve geçerli sebeplerinin bulunduğunu, davacının kooperatifi ve diğer kooperatif üyelerini zarara uğrattığını, hakkında açılmış olan ceza ve hukuk davaları olmasının icra takiplerinden de anlaşıldığını, davacının da üyesi olduğu yönetim kurulunun genel kurulda yönetimi kaybetmesinin ardından defter ve belgeleri yeni yönetime teslim etmemesinden kaynaklı Hizmet Nedeniyle Güveni Kötüye Kullanma suçuna ilişkin Antalya 14. Asliye Ceza Mahkemesi'nin 02/04/2019 tarih ... Esas ... Karar sayılı dosyası kapsamında beraat kararı verildiğini, işbu Yerel Mahkeme kararının yerinde olmamasından dolayı taraflarınca dosyanın istinaf edildiğini, Antalya Bölge Adliye Mahkemesi'nin 01/11/2019 tarih ... Esas ... Karar sayılı kararı ile Yerel Mahkemenin yerinde olmayan kararının kaldırılmasına kesin olarak karar verildiğini, dosyanın ... yeni Esas numarasını alarak davacının da bulunduğu yönetim kurulu üyeleri hakkında yargılamaya devam olunduğunu, Yerel Mahkemenin dosyayı bilirkişi heyetine tevdi ettiğini, bilirkişi heyetinin 13/04/2022 tarihli raporunda davacının da bulunduğu yönetim kurulunun yeni yönetime kooperatifle ilgili defter ve belgeleri vermediğini tespit ettiğini, görevi kötüye kullanma ve 1163 sayılı Kanuna aykırılık suçları ile ilgili cezalandırılmaları için Antalya 27. Asliye Ceza Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyası ile kamu davası açıldığını, görevi kötüye kullanma suçunun yasal unsurlarının oluşmadığı kabul edilerek ayrı ayrı beraat kararı verildiğini, Yerel Mahkemenin eksik inceleme sonucu aldığı usul ve yasaya aykırı olan işbu karar için istinaf kanun yoluna başvurulduğunu, kararın Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesi'nin ... Esas sayılı dosyasında derdest olduğunu, devam eden ceza davasının mevcut olduğunu, defterleri teslim yükümlülüğünün yerine getirilmemiş olmasının suç olduğunu, dolayısıyla davacının ihracı için birçok haklı neden bulunduğunu, Yerel Mahkemenin taraflarınca sunulan delilleri, beyanları dikkate almaksızın davanın kabulüne karar vermesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu istinaf sebepleri olarak ileri sürmüştür.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE:
Dava, kooperatif ortaklığından ihraç kararının iptali istemine ilişkindir.
Mahkemece yazılı gerekçeyle, davanın kabulü ile davalı kooperatifin 20/03/2022 tarihli genel kurulunun 9. maddesinde alınan davacının ihracına ilişkin kararın yok hükmünde olduğunun tespitine karar verilmiştir.
Dairemizce istinaf incelemesi, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.
1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 16. maddesinde, ortaklıktan çıkarılma esasları ve itirazlar düzenlenmiştir. Maddede, kooperatiften çıkarılma sebeplerinin anasözleşmede açıkça gösterileceği, ortaklıktan çıkarılmaya yönetim kurulunun teklifi üzerine genel kurulca karar verileceği, anasözleşmede genel kurula başvurma hakkı saklı kalmak üzere yönetim kurulunun da yetkili kılabileceği, kararın onaylı örneğinin ortağa tebliğ edilmek üzere on gün içinde notere tevdi edileceği bu ortağın tebliğ tarihinden itibaren 3 ay içinde itiraz davası açabileceği, tebliğ edilen karar yönetim kurulunca verilmiş ise üç aylık süre içinde genel kurula da itiraz edebileceği belirtilmiştir.
1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 06.10.1988 tarihinde 3476 sayılı yasanın 4. maddesi ile değiştirilen 16/1. maddesi; "Kooperatif ortaklığından çıkarılmayı gerektiren sebepler ana sözleşmede açıkça gösterilir. Ortaklar ana sözleşmede açıkça gösterilmeyen sebeplerle ortaklıktan çıkarılamazlar." hükmünü içermektedir. 3476 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle "haklı sebep" kavramı tek başına çıkarma nedeni olarak kabul edilemez, yasada yer verilen "açıkça gösterilir" ifadesinin dar yorumlanması gerekir. Yasanın amir hükmü gereği ana sözleşmede ortaklıktan çıkarılmayı gerektiren nedenlerin açıkça gösterilmesi, önceden herkes tarafından bilinebilir olması gerekir, genel içeriği ve sınırları belirsiz nedenler ihraç gerekçesi olamaz.
Somut olayda; 20/03/2022 tarihli genel kurul toplantısında davacının da aralarında bulunduğu ..., ... ve ... isimli üyelerin oy çokluğu ile kooperatiften ihraçlarına karar verildiği, ihraç gerekçesinin haklı neden olarak gösterildiği, davalı kooperatifin 02/01/1987 tarihli ana sözleşmesinin 9. maddesinin son cümlesinde, yukarıda sayılanlar dışındaki haklı sebepler ile ortaklıktan çıkarma mümkündür düzenlemesi bulunsa da, sonraki 01/02/1989 tarihli ana sözleşmesinin 14. maddesinde diğer çıkarma nedenlerinin yanında kooperatife ait para, mal ve belgeler üzerinde işledikleri suçlardan dolayı mahkum olanlar ihraç edilebilir düzenlemesine yer verildiği görülmektedir. Yukarıda açıklandığı üzere 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 16. maddesi gereği ana sözleşmede açıkça yazılı olmayan hususlar ile ilgili bir ortağın ortaklıktan çıkarılmasının mümkün olmadığı belirlenmekle davacı hakkında kesinleşen ceza mahkemesi beraat kararları dikkate alındığında maddede sayılan bir suçtan dava tarihi itibariyle verilmiş bir mahkumiyet hükmünün bulunmadığı, bunun haricinde somut bir çıkarma nedeninin de olmadığı, açıklanan gerekçelerle davalı kooperatifin davacının ortaklıktan çıkarılmasına ilişkin 20/03/2022 tarihli genel kurul kararının yerinde olmadığı anlaşılmaktadır (Bknz. aynı yönde Yargıtay HGK'nın 2023/(23)6-1043 Esas 2024/537 Karar; Yargıtay 23.HD'nin 2013/2662 Esas 3494 Karar sayılı ilamları).
Genel kurul kararlarını sakatlayan hukuka aykırılıklar bakımından Yargıtay'ın yerleşmiş içtihatları gereğince kararlar yoklukla malul, mutlak butlanla malul ve iptal edilebilir kararlar olarak üçe ayrılmaktadır. Emredici kurallara aykırı kararlar bakımından kararın şekil ve kurucu unsurları bakımından emredici kurallara aykırılık halinde (örneğin, toplantı ve karar yeter sayılarının bulunmaması) yokluk yaptırımı ile karşı karşıya kalacağı, maddi-öze ilişkin kanunun emredici kurallarına aykırılık halinde ise (örneğin, kararın ahlaka ve adaba aykırı olması, konusunun imkansız olması, kesin hükme ve kanunun emredici maddi hukuk kurallarına aykırı olması) alınan kararların mutlak butlanla malul olacağı, kişisel hakları ilgilendiren ana sözleşme ve iyiniyet kurallarına aykırı kararların ise iptal edilebilir kararlar olduğu kabul edilmektedir.
Bu kapsamda kanunun emredici hükümlerine aykırı olarak karar yeter sayısı oluşmadan alınan kararların yok hükmünde olduğu, bu kararlar bakımından taraflarca açıkça ileri sürülmemiş olsa dahi kararların yok hükmünde olduğunun hakim tarafından re’sen nazara alınacağı, yok hükmünde olan kararların baştan itibaren hukuk aleminde varlık kazanmayacağı kabul edilmektedir. Öte yandan Yargıtay uygulamalarına göre, "genel kurulun toplantı çağrı merasimine hiç uyulmamışsa’, "toplantı ve karar yeter sayısına hiç uyulmamışsa’, "toplantı günü, gündemi ve yeri hiç ilan edilmemişse", “ortaklara hiç tebligat yapılmamışsa, “toplantı ve karar yeter sayısına hiç uyulmamışsa’ bu toplantıda alınan kararlar yok hükmünde sayılmıştır (Bknz. aynı yönde Yargıtay 23. Hukuk Dairesi'nin 13.12.2018 tarih 2016/6131 Esas 2018/5820 Karar; 03.10.2017 tarihli 2015/7915 Esas 2015/2501 Karar sayılı ilâmları)
1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 45. maddesinin ikinci fıkrasındaki "Genel Kurul sözleşmede gösterilen şekil ve surette toplantıya çağırılır. Toplantı nisabı sözleşmede gösterilir." hükmü ile aynı Kanun'un 51. maddesinin birinci fıkrasındaki "Kanun veya ana sözleşmede aykırı hüküm bulunmadıkça genel kurul kararlarında ve seçimlerde oyların yarıdan bir fazlasına itibar olunur." hükümleri emredici nitelikte olup, bu hükümlere aykırı olarak yapılan toplantı ve alınan kararlar yok hükmündedir.
Somut olayda; dava konusu 20/03/2022 tarihli genel kurul toplantı tutanağına göre kooperatife kayıtlı 92 üyeden 39 ortağın asaleten 15 ortağın vekaleten olmak üzere 54 ortağın toplantıya katıldığı, toplantı ve karar yeter sayılarının kanun ve ana sözleşme hükümlerine uygun olduğu, toplantı tutanağının bakanlık temsilcisi tarafından imzalandığı bu durumda dava konusu genel kurulun toplantı ve karar yeter sayıları yönünden kanunun emredici hükümlerine aykırı olmadığı anlaşılmakla Yerel Mahkemece iptal edilebilirlik yönünden hüküm kurulması gerekirken yanılgılı hüküm ile kararın yok hükmünde olduğunun tespitine karar verilmesi doğru görülmemiştir (Bknz aynı yönde Yargıtay 23. Hukuk Dairesi'nin10/10/2011 tarih 2011/1258 Esas 2011/931 Karar; 27.05.2013 tarih 2013/2662 Esas 2013/3494 Karar sayılı ilamları).
Ne var ki bu yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden Yerel Mahkeme kararının bu yönden düzeltilerek, davalı kooperatifin 20/03/2022 tarihli genel kurulunun 9. maddesinde alınan davacının ihracına ilişkin kararın iptaline dair yeniden karar vermek gerektiği anlaşılmış olmakla, davalı vekilinin istinaf başvurusunun 6100 Sayılı HMK'nın 353/1-b-2. maddesi gereğince yukarıda açıklanan gerekçelerle kabulüne, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, dosya kapsamına göre delillerin toplanmış olması karşısında dosya İlk Derece Mahkemesi'ne gönderilmeyerek yeniden aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davalı vekilinin İlk Derece Mahkemesi kararına ilişkin istinaf başvurusunun ESASTAN KABULÜNE,
2-6100 sayılı HMK'nın 353/1-b-2. maddesi gereğince Antalya 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 10/03/2023 tarih ve ... Esas, ... Karar sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
a-Davanın KABULÜ ile;
Davalı kooperatifin 20/03/2022 tarihli genel kurulunun 9. maddesinde alınan davacının ihracına ilişkin kararın İPTALİNE,
b-492 Sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gerekli 732,00 TL harçtan peşin olarak yatırılan 80,70 TL harcın mahsubuyla bakiye 651,30 TL harcın davalıdan tahsili ile Hazineye GELİR KAYDINA, Harç Tahsil Müzekkeresinin İlk Derece Mahkemesince YAZILMASINA,
Antalya 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 26/04/2023 tarih ve ... Esas -... Karar sayılı, ... Harç sayılı Harç Tahsil Müzekkeresinin İlk Derece Mahkemesince İPTALİNE,
c-Davacı tarafından yatırılan 80,70 TL başvurma harcı ile 80,70 TL peşin harç olmak üzere toplam 161,40 TL harcın davalıdan alınarak davacıya VERİLMESİNE,
d-Davacı tarafından yapılan toplam 943,50 TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya VERİLMESİNE,
e-Davacı kendisini vekille temsil ettirdiğinden karar tarihindeki AAÜT uyarınca istinaf edenin sıfatı ve usuli kazanılmış haklar gözetilerek hesaplanan 9.200,00 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya VERİLMESİNE,
f-Davacı tarafından yatırılan gider avansından kullanılmayan kısmının 6100 Sayılı HMK'nın 333. maddesi gereğince karar kesinleştiğinde İlk Derece Mahkemesince davacıya İADESİNE,
3-İstinaf incelemesi yönünden;
a-Davalının istinaf başvurusu kabul edildiğinden 492 Sayılı Harçlar Kanunu gereğince peşin olarak yatırılan 179,90 TL maktu istinaf karar harcının karar kesinleştiğinde talebi halinde İlk Derece Mahkemesince davalıya İADESİNE,
b-Davalı tarafından istinaf incelemesi için yapılan 492,00 TL istinaf kanun yoluna başvurma harcı, 20,00 TL posta masrafı, 156,00 TL dosya masrafı olmak üzere toplam 668,00 TL istinaf yargılama giderinin davacıdan alınarak davalıya VERİLMESİNE,
c-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından davalı lehine istinaf vekalet ücreti takdirine YER OLMADIĞINA,
d-İstinaf gider avansından kullanılmayan kısmının 6100 Sayılı HMK'nın 333. maddesi uyarınca karar kesinleştiğinde İlk Derece Mahkemesince ilgilisine İADESİNE,
e-Antalya Genel İcra Müdürlüğünün 10/04/2023 tarih, ... nolu mehil belgesine sunulan 13.100,00 TL nakit teminat mektubunun talebi halinde İcra Müdürlüğünce ilgilisine İADESİNE,
4-Kararın Dairemizce taraflara TEBLİĞİNE,
Dair; dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda, 6100 Sayılı HMK'nın 361/1. maddesi gereğince Dairemiz kararının tebliğinden itibaren İKİ HAFTALIK süre içinde Yargıtay nezdinde temyiz kanun yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi.09/10/2026
...
