mevzuatuzmani.net — Hukuki Bilginin Güvenilir Adresi
  1. Ana sayfa
  2. Yargı kararı

İlk Derece Mahkemesi Sakarya Asliye Ticaret Mahkemesi E. 2022/738 K. 2026/595

Karar tarihi: 13 Ekim 2026

Atıf yapılan maddeler

    Karar metni

    T.C.

    SAKARYA

    ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

    TÜRK MİLLETİ ADINA

    GEREKÇELİ KARAR

    Av.

    DAVALI:

    VEKİLLERİ: Av.

    Av.

    Av.

    Av.

    DAVA: Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan)

    DAVA TARİHİ:

    KARAR TARİHİ:

    GEREKÇELİ KARARIN

    YAZILDIĞI TARİH:

    Mahkememizde görülmekte olan eser sözleşmesinden kaynaklanan gecikme cezasının tahsili davasının yapılan açık yargılaması sonunda;

    Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili ile davalı arasında 01.09.2019 tarihinde sözleşme imzalandığını, sözleşme uyarınca davalının, ...Ada ...Parselde kayıtlı arazide ....İşyeri Projesi'nin ("Proje") kaba inşaat işlerini yüklenici sıfatı ile yerine getireceğinin kararlaştırıldığı, şantiye alanının 04.01.2019'da yükleniciye teslim edildiğini, sözleşme'nin 14. maddesi gereği işin teslim tarihinin 31.12.2019 olarak kararlaştırılmışsa da taraflarca 13.02.2020'de ek protokol (Ek-3 Ek Protokol) akdedilerek teslim süresinin uzatıldığını, ek protokolde işin teslimi için taraflarca kesin bir süre kararlaştırılmadığı ancak tarafların şifahen ...'de işin teslim edileceği hususunda anlaştıklarını, bilahare davalının .... Noterliğince keşide edilen ....tarihli 6001 yevmiye numaralı ihtarname ile hakedişlerin %89 oranında artırılmasını talep ettiğini, ihtarnameye cevaben müvekkilince, .... Noterliğinin ... tarihli ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile (Ek-5 İhtarname) yeni işler tevdi edilmediğini, yüklenilen işlerin taraflarca kararlaştırılan birim fiyat üzerinden tamamlanması gerektiğinin davalıya ihtar edildiğini, davalı tarafından birim fiyatların uyarlanması ve eksik kalan tutarın ödenmesi için Sakarya ... Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde 20.... E. (Yeni Esas 20....) sayılı dava açıldığını, davalının sorumluluğundaki işleri ek protokol kapsamında tamamlayabilmek adına çalışması gerekirken şantiye alanında olması gerekenden daha da az işçi bulundurduğunu hatta bazı günlerde hiç işçi bulundurmadığını, bu sebeple müvekkili tarafından, .... Noterliğinden ....tarih ve ... yevmiye sayılı ihtarname ile projenin 6 aydan fazla süredir gecikmiş olduğu, gecikmeyle ilgili sözleşmenin 25. maddesi uyarınca gecikme cezasının hak edişlerden kesileceğininin ihtar edildiği, buna karşın davalının, işi 01.07.2022 tarihinde teslim ettiğini ve şantiye sahasından ayrıldığını beyan ederek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 100.000,00-TL gecikme cezasının avans faizi ile davalıdan tazminini talep ve dava etmiştir.

    Davalı vekilinin süresinde cevap dilekçesi verdiği; cezai şartın taraflar arasında imzalanan 01/09/2019 tarihli sözleşmeyi kapsadığı, davacının geç teslimini iddia ettiği işlerin ek protokol kapsamında olan işler olduğu, bu işlerin bitişi için cezai şarta bağlı bir sürenin bulunmadığını, dolayısıyla cezai şartın ek protokole uygulanamayacağını ayrıca işin uzamasında davacının kusurunun bulunduğunu, davalıya yapılan ödemelerin ve eser tesliminin itiraz kayıt konulmadan yapıldığını ve davanın reddini talep etmiştir.

    Sakarya ... Asliye Hukuk Mahkemesi'nin .... Esas sayılı dosyasının bir sureti UYAP sistemi üzerinden mahkememize dosyasına celp edilerek incelenmiştir.

    Davacı tarafından hakkediş raporlarının dosyaya celp edildiği anlaşılmıştır.

    Mahkememizin ... celse tarihli duruşmasında tanık ....; "Ben davalı firmada demir işlerini yapmaktayım, dava konusu olayı biliyorum, davaya konu iş ilk olarak ... gibi başlamıştı, 4-5 ay kadar çalıştıktan sonra davacı şirket tarafından projede tadilat yapıldı, bu süre zarfında bizim işimiz durdu, iş durması yaklaşık 4-5 ay kadar sürdü, proje tadilinden sonra bizim yapacağımız işlerde artış oldu. Proje tarihinden sonra aynı işçilerle devam edildi, işçi sayısında herhangi bir değişiklik yapılmadı. Taraflar arasındaki sözleşmelerin detaylarını bilmiyorum, işin tam olarak hangi tarihte bittiğini hatırlamıyorum, biz sadece kaba inşaat işini yaptık. Çalışılan süre içerisinde bazı günler demir ve beton beklediğimiz oldu, bu malzemelerin tedariğini müşavir firma yapıyordu, firmanın ismini şuan hatırlamıyorum. İş programını müşavir firma yapardı ve bizim mütahite bilgi verirdi, ismini hatırlamıyorum." şeklinde beyanda bulunmuştur.

    Mahkememizin .... celse tarihli duruşmasında tanık ...; "Ben davalı firmada inşaat mühendisi olarak çalışmaktayım, dava konusu olayda bende görev aldım. Biz ... yılı eylül ayında projeye başladık, ilk projede bizim görevimiz temel ve kolon imalatlarıyla sınırlıydı, 2-3 ay kadar çalıştıktan sonra müşavir firma değişti, müşavir firmanın değişikliği ile birlikte projelere tadilatlar yapıldı, proje tadil aşamaları safhasında bizim işimiz durdu, bu süre 2-3 ay kadar devam etti, daha sonra bize yeni proje sunuldu, yeni proje ilk projeden çok farklıydı, farklı bir temel vardı, kolonlarda farklılıklar olduğu ve sorumluluğumuza kirişlerde eklendi, biz bunun üzerine çalışmaya devam ettik, yaklaşık 2 yıl kadar sonra işi teslime ettik. İkinci işe başladığımız fiili tarih 2020'nin Şubat ayıdır. Bildiğim kadarıyla 2. Projede herhangi bir bitiş tarihi belirlenmemişti, çalışılan süre içerisinde çalışan sayılarında kasıtlı bir değişiklik yapılmadı, pandemi sürecinin araya girişi ve işçilerin yurt dışına çıkma gibi işlemleri nedeniyle işçi sayılarında değişiklikler oldu, iş programını müşavir firma yapar ve bize iş programı verirdi, biz de program doğrultusunda çalışma yapardık, onların yönlendirmesiyle sahada hareket ettik, İlk projedeki müşavir ....'ti, İkinci projedeki firma ise ... İş programlarında işin ne zaman biteceğine dair herhangi bir bilgi olup olmadığını bilmiyorum, iş programları daha sonra revize edilerek bize mail yoluyla bildirim yapıldı, projede olmayan imalatlarda iş programı doğrultusunda tarafımızca yapıldı, malzeme tedariği de müşavir firma tarafından yapılıyordu, çalışma süresi içerisinde beton ve demir beklediğimiz dönemler oldu, bu süre 3 haftaya kadar çıkıyordu." şeklinde beyanda bulunmuştur.

    Mahkememizin ...celse tarihli duruşma zaptı 4 numaralı ara kararı uyarınca; dosya 2 inşaat mühendisi ve 1 muhasebeciden oluşan bilirkişi heyetine tevdi edilerek bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır.

    Bilirkişi heyeti olarak görevlendirilen muhasebeci bilirkişisi ..., ....bilirkişileri .... tarihli bilirkişi raporuyla; yeterli ekip malzeme ve teçhizat ile ek protokolde bahsedilen imalatların 6 aylık bir süre içerisinde bitirilmesinin muhtemel ve gerçekçi bir süre olduğu, işin bitim tarihinin ek protokol imzalandıktan 6 ay sonra yani 18/08/2020 olarak kabul edilmesi, fiili bitim tarihininde 01/07/2022 kabul edilmesi durumunda cezai şart miktarının 2.046.000,00-TL, işin bitim tarihinin ek protokol imzalandıktan 6 ay sonra yani 18/08/2020 olarak kabul edilmesi, fiili bitim tarihininde 28/05/2022 kabul edilmesi durumunda cezai şart miktarının 1.944.000,00-TL, işin bitim tarihinin 31/07/2021 olarak kabul edilmesi, fiili bitim tarihininde 01/07/2022 kabul edilmesi durumunda cezai şart miktarının 1.005.000,00-TL, işin bitim tarihinin 31/07/2021 olarak kabul edilmesi, fiili bitim tarihininde 28/05/2022 kabul edilmesi durumunda cezai şart miktarının 903.000,00-TL olduğu tespit edilmiştir.

    Bilirkişi raporunun 07/11/2023 tarihinde sunulduğu, tebliğe çıkartıldığı anlaşıldı. Taraf vekillerinin bilirkişi raporuna karşı beyan ve itirazlarda bulunduklar anlaşılmıştır.

    Davacı vekilinin 15/05/2026 tarihli ıslah dilekçesini mahkememize sunduğu, ıslah dilekçesinin karşı tarafa tebliğ edildiği, davalı vekilinin ıslah dilekçesine karşı beyanlarını içerir .... tarihli beyan dilekçesi sunduğu anlaşılmıştır.

    GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

    Dava, eser sözleşmesinden kaynaklanan cezai şartın tahsili talebine ilişkindir.

    Uyuşmazlık noktalarının; geciktiği iddia edilen işlerin hangi sözleşme kapsamında olduğu, ek protokolün asıl sözleşmedeki cezai şartı kapsayıp kapsamadığı, dava konusu işlerin bitişi için herhangi bir sürenin verilip verilmediği, ön görülmüş ise teslim tarihinin ne olduğu, varsa işlerin gecikmesinde hangi tarafın kusurlu olduğu, dolayısıyla davacının cezai şarta hak kazanıp kazanmadığı, kazanmış ise cezai şartın miktarı hususlarında olduğu anlaşılmıştır.

    Taraflar arasında; 01/09/2019 tarihinde "Kaba İşler Sözleşmesi" başlıklı eser sözleşmesi imzalandığı, davacının iş sahibi, davalının ise yüklenici olduğu, davacı tarafından iş sahasının 04/01/2019 tarihinde davalıya teslim edildiği, sözleşme ile teslim tarihinin 31/12/2019 tarihi olarak kararlaştırıldığı, taraflar arasında 13/02/2020 tarihinde asıl sözleşmeye bağlı olarak ek protokol imzalandığı, söz konusu protokol kapsamında ilave imalatlar ön görüldüğü ve yazılı olarak yeni bir teslim tarihinin belirtilmediği görülmüş ve bu hususlarda tarafların mutabık olduğu anlaşılmıştır.

    Ceza koşulu borçlunun, asıl borcunu ilerde, hiç veya gereği gibi ifa etmediği takdirde alacaklıya karşı ifa etmeyi önceden taahhüt ettiği edime denir. Bu nedenle ceza koşulu, asıl borca bağlı olarak ve ancak bu borcun ihlâli ile doğabilecek olan fer'î bir edimdir. Borçlu ceza koşulu ödemeyi taahhüt etmişse, artık alacaklı herhangi bir zarara uğradığını iddia etmek veya zararının şümulünü ispat etmek zorunda kalmadan, tazminat elde etme imkânını bulacaktır. Cezai koşulunun kararlaştırılabilmesi için asıl borcun mahiyeti önemli değildir; bir verme borcu kadar, yapma veya yapmama borçlarında da ceza koşulu kararlaştırılabilir. (Sermet Akman, Halûk Burcuoğlu, Atillâ Altop, Selahâttin Sulhi Tekinay, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, İstanbul 1993, s. 358-359)

    Ceza koşulu, 6098 s. Kanun'un 179. ve 182. maddelerinde düzenlenmiştir. Anılan Kanun'un 179 uncu maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen ifaya ekli ceza koşulunda alacaklı, açıkça feragat etmiş veya ifayı kayıtsız şartsız kabul etmiş olmadıkça, hem sözleşmenin ifasını hem de kararlaştırılan cezanın ödenmesini talep edebilir.

    Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 18/06/2025 Tarih, 2024/6696 Esas 2025/4275 Karar sayılı ilamında, "...TBK’nın 179. maddesi gereğince cezai şartın talep edilebilmesi için alacaklının ya ifayı kabul etmeden ya da en geç ifa sırasında, ifaya eklenen cezayı da talep etmesi veya ifayı kabul ederken cezai şartı talep hakkını saklı tuttuğuna ilişkin ihtirazi kayıt ileri sürmesi gerekmekte olup..." belirtilmiştir.

    Somut olayda; taraflar arasında 01/09/2019 tarihinde imzalanan sözleşme ile davalı tarafından ...ili ....İlçesi ...Ada ... Parselde yapılacak ....Toplu İşyeri Projesi inşaatının kaba yapı işçilik işlerini yapmayı, ... tarihli ek protokolle de; proje revizyonu nedeniyle oluşan yeni imalatlar ve pozların yapım işi yüklenilmiştir. Sözleşme kapsamında işin yapımı devam ederken davalı tarafından ... tarihinde davacı tarafa maliyet artışları sebebiyle mail gönderildiği sonrasında .... Noterliği ... tarihli ve .... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile pandemi süreci ve ek maliyetler sebebiyle hakedişlerde artırım yapılması talebinde bulunulduğu, davacı tarafından ihtarnameye cevaben .... Noterliğinin ... tarihli ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesiyle talebin olumsuz karşılandığı ve taraflarca kararlaştırılan birim fiyat üzerinden işin bitirilmesi gerektiğinin ihtar edildiği ve bilahare davalı tarafından davacı aleyhine Sakarya .. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin .... Esas sayılı dosyası ile sözleşme bedelinin uyarlanması ve ilave iş bedelinin tahsili istemiyle dava ikame edildiği, iş bu davanın eldeki dava yönünden bekletici mesele yapıldığı, mezkur dava dosya sonucunun beklenilmesinin yargılamanın gecikmesine sebep olacağından bekletici mesele ara kararından Mahkememiz .... tarihli celsesinin .. numaralı ara kararıyla rücu edilerek yargılamaya devam olunduğu anlaşılmıştır.

    İşin tesliminden önce davacı tarafından davalıya keşide edilen .... Noterliğinin ... tarihli ve .... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile işin tesliminin geciktiği, gecikmeyle ilgili sözleşmenin 25. maddesi uyarınca gecikme cezası talep edileceği hususu ihtar edilmiş, dosyada işin tamamlanması ve işverene teslim edilmesine dair yazılı belge bulunmaması yanında, davalı Sakarya .. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 20... Esas sayılı dava dosyasına ibraz ettiği istinaf dilekçesinde işi ... tarihinde tamamlayarak teslim ettiğini, davacının ise dava dilekçesinde işin ... tarihinde bitirilerek teslim edildiğini beyan etmiş ve davacı tarafından cezai şart talepli eldeki dava ise ... tarihinde ikame edilmiştir. Taraflar arasında imzalanan 13/02/2020 tarihli ek protokolle yeni bir teslim tarihi belirlenmemiş ise de; ek protokolün 01/09/2019 tarihinde imzalanan asıl sözleşmeden bağımsız bütünüyle ayrı bir sözleşme olduğundan bahsedilemeyeceği, asıl sözleşme ve ek protokolle yükümlülük altına girilen imalatların makul bir süre de tamamlanması gerektiği, asıl sözleşmede kararlaştırılan cezai şartın ek protokolü de kapsayacağı kabulü ile davalı tarafın asıl sözleşmeyle imza altına alınan gecikme cezai şartının hükümsüz hale geldiğine ilişkin savunmasına itibar edilmemiştir.

    Dosya kapsamı tarafların birbirlerine keşide ettikler ihtarnameler ve karşılıklı gönderilen maillerin yapılan incelemesinde; davalı taraf savunmasını, ek protokol imzalanma dönemine denk gelen pandemi süreciyle maliyet artışlarına dayandırmış ise de; ek protokol tarihi ve yükümlülük altına girilen ek imalatların teslimi için taraflar kesin süre belirlenmemesi nazara alındığında bu durumun davalının basiretli tacir gibi davranma yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığı gözetilerek işin tesliminde gecikme yaşandığı, davalının borca aykırı davrandığı kabul edilmiştir.

    Taraflar arasında imzalanan 01/09/2019 tarihli sözleşmenin gecikme cezası başlıklı 25. maddesinde belirlenen hükmün ifaya ekli cezai şart mahiyetinde olduğu açıktır. Borçlunun borca aykırı davranışı hâlinde alacaklının ifaya ek olarak talep ettiği alacak bir ceza koşulu alacağı ise, zarar koşulunu gerektirmez. Alacaklı borçlunun borca aykırı davranışı nedeniyle zarara uğramasa dahi kararlaştırılan ceza koşulunu talep edebilir.

    İfaya ekli cezai şartın istenebilmesi için sözleşmede açıkça kararlaştırılmış olmadıkça gecikmiş ifanın çekincesiz olarak kabul edilmemesi gerekir. Aksi hâlde cezai şartı isteme hakkı düşer. Gecikmiş ifadan önce keşide edilen ihtarla gecikme cezası isteme hakkı saklı tutulmuş, sözleşmede cezai şart talep edebilmek için ihtirazî kayda gerek olmadığı kararlaştırılmış ya da ifadan önce alacaklının bu hakkını saklı tuttuğu anlamına gelecek davranışları mevcut ise sonradan yapılan teslimde çekince konulmamış olsa dahi cezai şart isteme hakkı düşmez, talep edilebilir. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 21/04/2022 Tarih, 2019/(13)751 Esas, 2022/59 Karar sayılı kararı) Cezayı isteme hakkının saklı tutulması (çekince, ihtirazî kayıt), yenilik doğuran bir irade beyanı olup, ifa anında açıkça yapılmalıdır. Saklı tutma, teslim-kabul tutanağına düşülecek bir kayıtla veya ifayı kabulden önce yapılacak yazılı bildirimle yahut iş bedelinin ceza alacağı kesilerek ödenmesi gibi buna delalet eden bir eylem veya işlem ile gerçekleştirilebilir. Eldeki dava yönünden davacı tarafından davalıya gönderilen .... Noterliğinin ... tarihli ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile işin tesliminin geciktiği, gecikmeyle ilgili sözleşmenin 25. maddesi uyarınca gecikme cezası talep edileceği hususu ihtar edilerek koşul yerine getirilmiştir. Geriye kalan; ek protokolle yeni imalatlar ön görülmesi karşısında yeni bir teslim tarihi kararlaştırılmaması karşısında yüklenicinin hangi tarihten itibaren temerrüte düştüğü ve hangi tarihe kadar gecikmiş sayılacağının belirlenmesidir. Yerleşik Yargıtay içtihatlarına göre; kesin bir teslim tarihinin belirlenmediği durumlarda işin niteliği ve büyüklüğüne göre makul imalat süresinin dikkate alınması gerekmektedir. Hükme esas alınan ... tarihli bilirkişi raporuyla; yeterli ekip malzeme ve teçhizat ile ek protokolde bahsedilen imalatların 6 aylık bir süre içerisinde bitirilmesinin muhtemel ve gerçekçi bir süre olduğu, işin bitim tarihinin ek protokol imzalandıktan 6 ay sonra yani 18/08/2020 olarak kabul edilmesi, fiili bitim tarihininde ... kabul edilmesi durumunda cezai şart miktarının 2.046.000,00-TL, işin bitim tarihinin ek protokol imzalandıktan 6 ay sonra yani ... olarak kabul edilmesi, fiili bitim tarihininde ... kabul edilmesi durumunda cezai şart miktarının 1.944.000,00-TL, işin bitim tarihinin ... olarak kabul edilmesi, fiili bitim tarihininde ... kabul edilmesi durumunda cezai şart miktarının 1.005.000,00-TL, işin bitim tarihinin 31/07/2021 olarak kabul edilmesi, fiili bitim tarihininde ... kabul edilmesi durumunda cezai şart miktarının 903.000,00-TL olduğu tespit edildiği; davacının davalı tarafı .... Noterliğinin ... tarihli ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile maliyet artış talebini reddederek sözleşme kapsamında kararlaştırılan birim fiyatlar üzerinden işi teslim etme talebiyle temerrüte düşürdüğü, davacı ıslah dilekçesiyle teslim tarihinin ..., fiili teslim tarihinin ... olarak kabulü ile davasını 1.005.000,00-TL üzerinde ıslah ettiği nazara alınarak taleple bağlı kalınarak davanın kabulü ile 1.005.000,00-TL cezai şart bedelinin; 100.000,00-TL'sine dava tarihinden itibaren, 905.000,00-TL'sine ıslah tarihi olan ... tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan tahsil edilerek davacıya verilmesine dair aşağıdaki şekilde karar vermek gerekmiştir.

    KARAR:

    1-Davanın KABULÜ ile 1.005.000,00-TL cezai şart bedelinin; 100.000,00-TL'sine dava tarihinden itibaren, 905.000,00-TL'sine ıslah tarihi olan ... tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan tahsil edilerek davacıya VERİLMESİNE,

    2-Harçlar kanunu gereğince dava değeri üzerinden alınması gereken toplam 68.651,55-TL harçtan daha önceden ödenen toplam 17.163,75-TL harç düşüldükten sonra eksik kalan 51.487,80-TL harcın davalıdan alınarak Hazineye irat kaydına,

    3-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiginden A.A.Ü.T (madde-13 Üçüncü Kısım) göre hesaplanan 156.750,00-TL nispi vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

    4-Davacı tarafından yapılan; 80,70-TL başvuru harcı, 1.707,75-TL peşin/nisbi harcı, 15.456,00-TL tamamlama harcı olmak üzere toplam 17.244,45-TL'nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

    5-Davacı tarafından yapılan 6.000,00-TL bilirkişi ücreti ve 316,50-TL tebligat, posta ve diğer masraflar, olmak üzere toplam 6.316,50-TL'nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

    6-Kullanılmayan gider avansının bulunması halinde kararın kesinleşmesinden sonra HMK’nın 333. maddesi uyarınca resen yatırana iadesine,

    7-Arabuluculuk ücreti olan 1.560,00-TL'nin davacıdan alınarak Hazineye irad kaydına,

    Dair; davacı ve davalı vekilinin yüzüne karşı verilen kararın, taraflara tebliğinden itibaren 2 hafta içerisinde mahkememize veya mahkememize gönderilmek üzere başka bir yer mahkemesine verilecek dilekçe ile Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere tensiben karar verildi.

    KatipHakim