- Ana sayfa
- Yargı kararı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2025/643 K. 2026/527
Karar tarihi: 23 Eylül 2026
Atıf yapılan maddeler
- 6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU, m. 371
- 6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU, m. 373
- 5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU, m. 86/9
- 5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU, m. Geçici 7/1
- 13973 sayılı SOSYAL SİGORTA İŞLEMLERİ YÖNETMELİĞİ, m. 17
Karar metni
Hukuk Genel Kurulu 2025/643 E. , 2026/527 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :İş Mahkemesi Sıfatıyla)
SAYISI : 2024/356 E., 2024/388 K.
ÖZEL DAİRE KARARI : Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 06.03.2024 tarihli ve
2024/645 Esas, 2024/2361 Karar sayılı BOZMA kararı
Taraflar arasındaki sigorta başlangıç tarihinin tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
Kararın fer'î müdahil Sosyal Güvenlik Kurumu vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı fer'î müdahil Sosyal Güvenlik Kurumu vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 10. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, İlk Derece Mahkemesi tarafından Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.
Direnme kararı fer'î müdahil Sosyal Güvenlik Kurumu vekilince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan gündem ve dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili; müvekkilinin 01.04.1987-30.01.1991 tarihleri arasında davalıya ait işyerinde çalıştığını, davalı işverenin Kuruma işe giriş bildirgesi verdiğini ancak dönem bordrolarını vermediğini, müvekkilinin 1987 yılında davalıya ait işyerinde çalıştığı sırada iş kazası geçirdiğini ve el başparmağının kesildiğini, bu durum Kurum kayıtlarında da mevcut olup iş kazasının müvekkilinin davalı işyerinde fiilen çalıştığını ispatladığını ileri sürerek sigorta başlangıç tarihinin 01.04.1987 olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
1. Davalı asıl; Safranbolu ilçesinde kendisine ait marangoz atölyesinde çamaşır suyu kasası imâlatı ve marangozluk yapan davacının 01.04.1987 tarihinde kendi işini yaparken işyerinde kaza geçirdiğini, sigorta kaydı olmadığından tedavi olabilmesi için o dönemde defter ve kayıtları tutan muhasebe ofisinden yardım istediğini ve tedavi görebilmesi için işe giriş bildirgesi tanzim edilerek hastaneye sevkinin sağlandığını, esasen davacının ücretli personel konumunda olmadığını, bağımsız çalışan esnaf olduğunu belirterek davanın reddini savunmuştur.
2. Fer'î müdahil Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK/Kurum) vekili; Kurum kayıtlarında davacıya ait 01.04.1987 tarihli işe giriş bildirgesinin mevcut olduğunu ancak işverenin dönem bordrosu vermediğini, bu nedenle davacının davalıya ait işyerinde çalıştığını ispat etmesi gerektiğini belirterek davanın reddini savunmuştur.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
A. İlk Derece Mahkemesinin Birinci Kararı
İlk Derece Mahkemesinin 06.08.2020 tarihli ve 2017/505 Esas, 2020/88 Karar sayılı kararı ile; yapılan araştırma sonucu bordro tanığı tespit edilemediği, kamu tanığı olarak hazır edilen azaların ise dava konusu çalışmaya ilişkin bilgilerinin olmadığı anlaşılmış ise de yeminli dinlenen davacı tanıklarının birbiriyle tutarlı beyanları ve davacıya ait 01.04.1987 tarihli işe giriş bildirgesinin mevcut olması hususları birlikte değerlendirildiğinde davacının sigorta başlangıç tarihinin 01.04.1987 olarak kabulü gerektiği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.
B. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'î müdahil Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
C. Bölge Adliye Mahkemesinin Birinci Kararı
Bölge Adliye Mahkemesinin 10.06.2021 tarihli ve 2021/560 Esas, 2021/1146 Karar sayılı kararı ile; davacıya talebi açıklattırılarak istemin sigorta başlangıç tarihinin tespitine ilişkin olduğunun belirlenmesi hâlinde Kuruma başvuru şartının yerine getirilmesi hususunda gerekli işlemlerin yapılması, başvuru şartı yerine getirildiği takdirde işe giriş bildirgesinin celbi, davacının kendi adına bağımsız çalışıp çalışmadığı hususunun araştırılması, işverene ait birden çok işyeri bulunup bulunmadığı araştırılarak bu işyerlerinden bildirilen çalışanlar ile komşu işyeri sahibi ve çalışanlarının tespiti ile tanık olarak beyanlarının alınması, iş kazasının işe giriş tarihinden önce mi kısa süre sonra mı olduğu, sigorta girişinin sağlık güvencesinden yararlanma amaçlı yapılıp yapılmadığı, davacının yaşının küçüklüğü nedeniyle ne iş yaptığı, çırak mı işçi mi olduğunun belirlenmesi ve bu suretle tüm deliller değerlendirilerek talep hakkında karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılıp davanın yeniden görülmesi için dosyanın mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.
D. İlk Derece Mahkemesinin İkinci Kararı
İlk Derece Mahkemesinin 13.10.2022 tarihli ve 2021/235 Esas, 2022/322 Karar sayılı kararı ile; davanın sigorta başlangıç tarihinin tespiti istemine ilişkin olduğu ve Bölge Adliye Mahkemesi kararı sonrasında Kuruma müracaat şartının yerine getirtildiği, ilgili kurumlara müzekkere yazılarak eksikliklerin giderildiği, yapılan araştırmalar, dinlenen kamu tanıklarının beyanları ile 01.04.1987 tarihli işe giriş bildirgesinin mevcut olması birlikte değerlendirildiğinde davacının sigorta başlangıç tarihinin 01.04.1987 olduğunun sübut bulduğu gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'î müdahil Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin 28.09.2023 tarihli ve 2023/156 Esas, 2023/1860 Karar sayılı kararı ile; mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle fer'î müdahil Kurum vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'î müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
2. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin ilâm başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; "...Yukarıda belirtilen yasal düzenleme ve açıklamalara göre somut dava irdelendiğinde, davacı adına verilmiş olan 01.04.1987 tarihli işe giriş bildirgesinde işveren ünvanının olmadığı,işveren sicil numarası olarak ... sicil no., işyeri adresi olarak ise İnönü Mah. ... cad. Safranbolu"nun belirtildiği, Kurum anılan iş yeri sicil no.'nun ...'na ait olduğunun bildirildiği, bu sicil no.lu işyerinin ilk adresinin İnönü Mah. Cumhuriyet cad. Safranbolu, ikinci adresinin .. cad. Karabük olduğu, ticarethane mahiyetli iş yerinin Kanun kapsam döneminin ise 01.08.1986-09.08.1989 tarihleri arasında olduğunun ve anılan işyerinden 1987-1991 arasında dönem bordrosu verilmediğinin bildirildiği, Safranbolu Vergi Dairesine bağlı olarak 01.03.1976 tarihinden itibaren çamaşır suyu imalatı nedeniyle kanun kapsama alındığı, 01.10.1984 tarihinde faaliyetini ... köyüne taşıdığı, 31/12/1986 tarihinden itibaren gıda satışı, 01.10.1987 tarihinden itibaren yeniden ek olarak çamaşır suyu imalatı işi nedeniyle vergi mükellefi olduğu, 07.08.1989 tarihinde faaliyetine son verdiği, 04.03.1996 tarihinden itibaren bir şirkete bağlı olarak vergi mükellefi olduğu, 31.07.2004 tarihinde resen terk işlemi yapıldığı, 28.11.2018 tarihinden itibaren İstanbul’da vergi mükellefi olduğu, işyerinden bildirimi olmayan davacı tanıklarının anlatımlarına göre, davacının çalıştığı iddiasında bulunduğu çalışmanın geçtiği işyeri ve işin niteliği tam olarak belirlenmeden eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalı yazılı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmıştır.
Tüm bu açıklamalara göre Mahkemece, davacının da beyanı alınmak suretiyle davacının işverenin yukarıde belirtilen hangi konulu işyerinde,hangi adresteki işyerinde çalıştığı, ne iş yaptığı, kimlerle çalıştığı belirlenmeli, işyeri ve işin niteliği belirlendikten sonra varsa dava konusu dönem bordroları celbedilerek bordro tanıkları dinlenmeli, dava konusu dönemde işverenin belirlenecek işyerine komşu iş yerleri ve sigortalı çalışanları emniyet, SGK, vergi dairesi, belediye nezdinde araştırılarak belirlenmeli, bu kişilerin sigortalılık ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle beyanlarına başvurulmalı, komşu işyerine ulaşılamaması halinde davacının çalışmasını bilebilecek kişiler davacının da beyanı alınarak belirlenmeli, bu kişiler de çalışma kayıtları getirtilerek dinlenmeli, böylelikle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle davacının gerçek çalışma olgusu, somut ve inandırıcı bilgilere dayalı biçimde ortaya koyulmalıdır..." gerekçesiyle karar bozulmuştur.
B. İlk Derece Mahkemesince Verilen Direnme Kararı
İlk Derece Mahkemesinin ilâm başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; bozma kararında belirtilen hususların Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararından sonra araştırıldığı gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.
VI. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Direnme kararına karşı süresi içinde fer'î müdahil Kurum vekilince temyiz isteminde bulunulmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
Fer'î müdahil Kurum vekili, Kurum kayıtlarında davacı adına 01.04.1987 tarihli işe giriş bildirgesi mevcut ise de dönem bordrosu verilmediğinden davacının fiili çalışma olgusunu ispatlaması gerektiğini, sadece tanık beyanlarına göre hüküm kurulduğunu ancak tanık beyanlarında da çelişkiler bulunduğunu, Kurum ilgili yasadan dolayı zorunlu hasım olduğundan aleyhine yargılama gideri ile vekâlet ücretine hükmolunmaması, ayrıca davanın kabul/red oranına göre Kurum tarafından yapılan masrafların da davacı veya davalı taraftan alınarak Kuruma verilmesi gerektiğini belirterek direnme kararının bozulmasını talep etmiştir.
C. Uyuşmazlık
Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; davacının sigorta başlangıç tarihinin 01.04.1987 tarihi olduğuna karar veren Mahkemece yapılan araştırma ve incelemenin yeterli olup olmadığı, buradan varılacak sonuca göre bozma kararında belirtilen araştırma ve incelemeler yapılarak karar verilmesinin gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır.
D. Gerekçe
1. İlgili Hukuk
1. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun (5510 sayılı Kanun) geçici 7/1. maddesi.
2. Mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun (506 sayılı Kanun) 2, 6, 79/ 10... . maddeleri.
2. Değerlendirme
1. Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun geçici 7. maddesinin 1. fıkrasında; “Bu Kanunun yürürlük tarihine kadar 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı, 2/9/1971 tarihli ve 1479 sayılı, 17/10/1983 tarihli ve 2925 sayılı, bu Kanunla mülga 17/10/1983 tarihli ve 2926 sayılı, 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı kanunlar ile 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Kanunun geçici 20 inci maddesine göre sandıklara tabi sigortalılık başlangıçları ile hizmet süreleri, fiilî hizmet süresi zammı, itibarî hizmet süreleri, borçlandırılan ve ihya edilen süreler ve sigortalılık süreleri tabi oldukları kanun hükümlerine göre değerlendirilirler” düzenlemesinin yer alması ve genel olarak kanunların geriye yürümemesi (geçmişe etkili olmaması) kuralı karşısında davanın yasal dayanağının mülga 506 sayılı Kanun olduğu kabul edilmelidir.
2. Mülga 506 sayılı Kanun'un 108. maddesi gereğince sigortalılık başlangıç tarihinin tespitine ilişkin her dava, sigortalılığın saptanması istemini de içerdiğinden aynı Kanun’un 79. maddesinin 10. fıkrasına dayalı olan ve hizmet tespiti davası olarak nitelendirilen bir görünüm arz etmekte olup bunun doğal sonucu olarak da söz konusu (1) bir günlük çalışmanın belirlenmesi talepli davada, hizmet tespiti davalarındaki kanıtlama yöntem ve ilkeleri benimsenip uygulanmalı, başka bir anlatımla sigortalılıktan söz edilebilmesi için çalışmanın varlığı, hizmet tespiti davaları yönünden kabul edilen yöntem ve ilkelere uygun biçimde saptanmalıdır. Aksine düşünce özellikle yaşlılık aylığının kabulü için öngörülen sigortalılık süresi yönünden çalışanlar ile çalışmayanlar arasında haksız ve adaletsiz bir durumun oluşmasına yol açabilecektir.
3. Mülga 506 sayılı Kanun'un 79. maddesinin 10. fıkrası ise "Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar çalıştıklarını, hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır" şeklinde düzenlenmiş olup 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddesindeki düzenleme de aynı doğrultudadır.
4. Öte yandan 506 sayılı Kanun'un 2 ve 6. maddelerinde öngörülen koşulların oluşmasıyla birlikte çalıştırılanlar, kendiliğinden sigortalı sayılırlar. Ancak bu kimselerin ayrıca aynı Kanun'un 3. maddesinde sayılan istisnalara girmemesi gerekir. Çalıştırılanların, başka hiçbir işleme gerek kalmaksızın sigortalı niteliğini kazanmaları 506 sayılı Kanun’un 6. maddesinin 1. fıkrasında yer alan açık hüküm gereğidir.
5. Ne var ki, 506 sayılı Kanun'un 2 ve 6. maddelerindeki hükümler birlikte değerlendirildiğinde sigortalılığın oluşumu için fiili çalışma olgusunun varlığı zorunludur. Fiili ve gerçek bir çalışmanın varlığı tespit edilmediği sürece sigortalılıktan söz edilemez.
6. Gelinen bu noktada fiili çalışmanın varlığının hangi kanıt ve olgularla belirleneceği konusu üzerinde durulmalıdır.
7. Hemen belirtilmelidir ki, fiili veya gerçek çalışmayı ortaya koyacak belgeler, işe giriş bildirgesiyle birlikte, 506 sayılı Kanun'un 79. maddesinde belirtilen ve sigortalının çalışma gün sayısını, kazanç durumunu, çalışma tarihleriyle birlikte ortaya koyan aylık sigorta gün bildirgeleri ile Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 17. maddesinde belirtilen dört aylık dönem bordroları gibi Kuruma verilmesi zorunlu belgelerdir. Yöntemince düzenlenip süresi içerisinde Kuruma verilen işe giriş bildirgesi, kişinin işe girdiğini göstermekte ise de fiili çalışmanın varlığının ortaya konulması açısından tek başına yeterli kabul edilemez. Bu nedenle işe giriş bildirgesinin verildiği ancak yasal diğer belgelerin bulunmadığı durumlarda çalışmayı ortaya koyabilecek inandırıcı ve yeterli kanıtlar aranmalı ve kamu düzenine ilişkin bu tür davalarda hâkim görevi gereği doğrudan soruşturmayı genişleterek sigortalılık koşullarının oluşup oluşmadığını belirlemelidir. Bu davalarda da işyerinde tutulması gerekli dosyalar ile Kurumdaki belge ve kanıtlardan yararlanılmalı, ücret bordroları getirtilmeli, müfettiş raporları olup olmadığı araştırılmalı, aynı dönemde işyerinde çalışanlar saptanmalı, sigortalının hangi işte hangi süre ile çalıştığı açıklanmalı, gerektiğinde komşu işyeri çalışanlarının da bilgilerine başvurularak gerçek çalışma olgusu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı biçimde kanıtlanmalıdır.
8. Nitekim Hukuk Genel Kurulunun 15.04.2026 tarihli ve 2025/10-624 Esas, 2026/260 Karar, 18.02.2026 tarihli ve 2025/10-179 Esas, 2026/86 Karar, 21.01.2026 tarihli ve 2025/10-11 Esas, 2026/14 Karar, 23.10.2024 tarihli ve 2023/10-609 Esas, 2024/525 Karar ile 21.12.2021 tarihli ve 2019/(21)10-147 Esas, 2021/1733 Karar sayılı kararlarında da aynı ilkeler benimsenmiştir.
9. Somut olayda davacının sigorta başlangıç tarihinin 01.04.1987 olduğunun tespitine ilişkin açılan davada, davacı adına verilmiş 01.04.1987 tarihli işe giriş bildirgesinde işveren unvanı bulunmayıp işyeri sicil numarası "27577", adresin ise "İnönü Mah. ... Cad. Safranbolu" olarak belirtildiği, Kurum tarafından anılan işyeri sicil numarasının ...'na ait olup işyerinin birinci adresinin "İnönü Mah. ... Cad. Safranbolu/Karabük", ikinci adresinin ise "...Cad. Karabük" olduğu, 01.08.1986 tarihinde Kanun kapsamına alındığı, 09.08.1989 tarihinde Kanun kapsamından çıkartıldığının tespit edildiği ve anılan işyerinden 1987-1991 yılları arasında işveren tarafından dönem bordrosu verilmediğinin bildirildiği, davalının Safranbolu Vergi Dairesine bağlı olarak 18.06.1986 tarihi itibariyle toptan gıda satışı işine, 01.10.1987 tarihi itibariyle de ek olarak çamaşır suyu imâlatı işine başladığı, 07.08.1989 tarihinde faaliyetine son verdiği, 04.03.1996 tarihinde işe başlayan ... Kimya Sanayi ve Ticaret Limited Şirketinin müdürü ve ortağı olduğu, 31.07.2004 tarihi itibariyle resen terk işlemi yapıldığı, hâlen İstanbul/Esenyurt Vergi Dairesi Müdürlüğü nezdinde ekmek, pasta ve unlu mamullerinin perakende satışı faaliyetinden dolayı 28.11.2018 tarihinden beri vergi mükellefi olduğu, işyerinden bildirimi olmayan davacı tanıklarının anlatımlarına göre davanın kabulüne karar verildiği ancak yapılan araştırma ve incelemenin hüküm vermeye yeterli olmadığı anlaşılmıştır.
10. Bu itibarla yukarıda yapılan açıklamalara, somut olaya ilişkin maddi ve hukuki olgulara göre; sigorta başlangıcının tespiti davalarının kamu düzenine ilişkin ve resen araştırma ilkesine tabi davalardan olduğu gözetilerek Mahkemece öncelikle davacının beyanı alınmak suretiyle işverenin hangi adresteki işyerinde çalıştığı, ne iş yaptığı, kimlerle çalıştığı belirlenmeli, iş kazası iddiası bakımından ayrıntılı beyanı alınmalı, işyeri ve işin niteliğinin tespitinden sonra varsa dava konusu döneme ilişkin bordrolar Kurumdan celbedilerek bordro tanıkları dinlenmeli, dava konusu dönemde işverenin belirlenecek işyerine komşu işyerleri ve sigortalı çalışanları emniyet, SGK, vergi dairesi, belediye nezdinde araştırılarak belirlenmeli, bu kişilerin sigortalılık ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle beyanlarına başvurulmalı, komşu işyerine ulaşılamaması hâlinde davacının çalışmasını bilebilecek kişiler davacının da beyanı alınarak saptanmalı, bu kişiler de çalışma kayıtları getirtilerek dinlenmeli, böylelikle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle çalışma olgusunun varlığı tereddütsüz şekilde ortaya konularak sonucuna göre bir karar verilmelidir.
11. Hâl böyle olunca Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulması gerekirken önceki hükümde direnilmesi doğru olmamıştır.
12. Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır.
VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Fer'î müdahil Sosyal Güvenlik Kurumu vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının Özel Daire bozma kararında gösterilen nedenlerden dolayı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 371. maddesi gereğince BOZULMASINA,
Dosyanın HMK'nın 373. maddesinin 1. fıkrası uyarınca İlk Derece Mahkemesine, karardan bir örneğin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
23.09.2026 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.
