mevzuatuzmani.net — Hukuki Bilginin Güvenilir Adresi
  1. Ana sayfa
  2. Yargı kararı

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2025/564 K. 2026/526

Karar tarihi: 23 Eylül 2026

Atıf yapılan maddeler

Karar metni

Hukuk Genel Kurulu 2025/564 E. , 2026/526 K. "İçtihat Metni"MAHKEMESİ :İş Mahkemesi SAYISI : 2023/445 E., 2024/164 K. ÖZEL DAİRE KARARI : Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 11.04.2023 tarihli ve 2023/3689 Esas, 2023/4025 Karar sayılı BOZMA kararı Taraflar arasındaki tespit davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Kararın davacı ile davalı Sosyal Güvenlik Kurumu vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Sosyal Güvenlik Kurumu vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 10. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, İlk Derece Mahkemesi tarafından Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir. Direnme kararı davalı Sosyal Güvenlik Kurumu vekilince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan gündem ve dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Davacı vekili; müvekkilinin davalı şirkete ait haber kanalında 01.12.2005 tarihinden itibaren haberler ve haber programı yönetmeni olarak çalıştığı hâlde sinema yönetmeni olarak Kuruma bildirildiğini, bu nedenle 5953 sayılı Basın İş Kanunu’nun (5953 sayılı Kanun) sağladığı imkânlardan yararlanamadığını, 01.12.2005-Şubat 2009 tarihleri arasında da ücreti düşük gösterilerek sigorta primlerinin eksik yatırıldığını ileri sürerek müvekkilinin 01.12.2005-Şubat 2009 tarihleri arasındaki prime esas kazancının tespiti ile işe girdiği tarihten itibaren 5953 sayılı Kanun’un sağladığı haklardan yararlanması gerektiğinin tespitine ve Kurum kayıtlarının düzeltilmesine karar verilmesini talep etmiştir. II. CEVAP Davalılar usulüne uygun tebligata rağmen davaya cevap vermemiştir. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin 13.04.2021 tarihli ve 2018/247 Esas, 2021/93 Karar sayılı kararı ile; davacının iddia ettiği ücretin yazılı delille ispat sınırında kaldığı ancak tanık anlatımları dışında ücrete ilişkin yazılı delil bulunmadığından prime esas kazancın tespiti isteminin reddi gerektiği, basın çalışanı olduğu iddiası yönünden yapılan incelemede ise televizyon habercisi ve programcısı olan davacının yaptığı işin fikir ve sanat işi olduğu, tanıkların da davacının siyasi haberler hazırladığı, programladığı ve editörlük yaptığı yönünde beyanda bulundukları dikkate alındığında davacının yaptığı işin 5953 sayılı Kanun kapsamında basın işi olduğu gerekçesiyle davacının davalı bünyesinde çalıştığı 01.12.2005 tarihinden 08.11.2017 tarihine kadar olan dönemde 5953 sayılı Kanun kapsamında basın işçisi sayılması ve 01.12.2005-01.10.2008 tarihleri arasında 506 sayılı Kanun’un Ek 5. maddesi kapsamında itibari hizmet süresi, 01.10.2008-08.11.2017 tarihleri arasında 5510 sayılı Kanun’un 40. maddesi kapsamında fiili hizmet süresi zammından yararlanması gerektiğinin tespitine, fazlaya ilişkin talebin ve prime esas kazancın tespiti isteminin reddine karar verilmiştir. IV. İSTİNAF A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ile davalı Sosyal Güvenlik Kurumu vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur. B. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin 29.12.2022 tarihli ve 2021/1228 Esas, 2022/2259 Karar sayılı kararı ile; İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle davacı ve davalı Sosyal Güvenlik Kurumu vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir. V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ A. Bozma Kararı 1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Sosyal Güvenlik Kurumu vekili temyiz isteminde bulunmuştur. 2. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin ilâm başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; "...1.Dosyadaki yazılara, toplanan delillere ve hükmün dayandığı gerektirici sebeplere göre davalı Kurum vekilinin sair temyiz itirazlarının reddi gerekir. …Mahkemece, öncelikle talep konusu dönem ve bu döneme göre davacı hakkında uygulanması gereken yasal mevzuat ve şartları ayrı ayrı tespit edilmeli ve 01.10.2008 tarihi öncesindeki dönem bakımından 506 sayılı Kanun'un ek 5 inci maddesinde yer alan itibari hizmetin, 01.10.2008 tarihi ve sonrası dönem bakımından ise, 5510 sayılı Kanun'un 40 ıncı maddesi hükümleri kapsamında hak kazanılan fiili hizmet süresi zammının şartları irdelenerek, yasal çerçevede bir karar verilmelidir. Yapılacak irdelemede, davalı iş yerinin kapsam ve kapasitesi ile gerçekleşen çalışmanın niteliği irdelenmeli, bu bakımdan davalı iş yeri hakkında, öncelikle kanun kapsama alınıp alınmadığı hususu ile itibari hizmet kapsamında olup olmadığı, Sosyal Güvenlik Kurumunca veya İş Müfettişlerince denetim yapılıp yapılmadığı araştırılmalı, iş yerinde itibari hizmete tabi olarak bildirim yapılan kişilerin varlığı ile birlikte, davacının nerede, iş yerinde hangi bölümde, ne surette çalıştığı ve şayet var ise ek 5 inci maddenin ikinci bendinde yer alan "Basım ve gazetecilik iş yerlerinden" maruziyet koşulunun gerçekleşmesi gerektiği dikkate alınarak, maruziyetin ne şekilde gerçekleştiği hususu gerek bordrolu tanıkların alınacak beyanları ile ve gerekse de iş yeri uygulamaları ve özlük dosyası ile yapılacak keşifte gözlemler tutanağa yansıtılmak suretiyle dikkatlice belirlenmeli, davacının çalışması tüm bilgi ve belgeler ile bordrolu tanıklar dinlenildikten sonra net olarak belirlenmeli, çalışmanın 5953 sayılı Kanun kapsamına girip girmediği hususunda ise davacının yaptığı işin fikir ve sanat işi niteliğinde olup olmadığının tespitinde iletişim fakültelerinde görevli bilirkişi yada bilirkişi heyetinden rapor alınarak, dinlenilen bordrolu tanıklar ile davacı hakkında iş yerinde tutulan tüm belgeler ve kayıtlar dikkatle incelendikten sonra, sonucuna göre bir karar verilmeli, ulusal veya yerel televizyon veya radyolarda geçtiği iddia edilen çalışmalar bakımından da haberle ilgili birimlerinde ve haber program kayıtlarına ilişkin cd çözümleri ile birlikte RTÜK kayıtlarının istenmesinden sonra yapılan işin fikir ve sanat işi niteliğinde olup olmadığı tespit edilmeli ve 30.09.2008 tarihinden önceki çalışmalar yönünden 506 sayılı Kanun'un Ek 5 inci maddesinin 3 üncü fıkrasında yer alan "...Fiilen çalışılmış güne eklenecek itibari hizmet günü sayısının bulunmasında (Çalışılan gün sayısı x 0.25) formülü uygulanır." hükmü ile Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu'nun 16.05.2000 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanan 18.02.2000 tarih ve 1997/1 Esas - 2000/1 Karar sayılı kararında, itibari hizmet süresinin, salt sigortalılık süresine eklenmesi gerekeceği, ayrıca bu sürenin fiili prim ödeme gün sayısına eklenmesinin söz konusu olamayacağına ilişkin kararı dikkate alınmalı ve 01.10.2008 tarihi ve sonrası geçen çalışma dönemleri bakımından fiili hizmet süresi zammından faydalanabilmek için 40 ıncı maddede aranan "basın kartı sahibi olmak suretiyle" ibaresi ile getirilmiş olan basın kartının varlığına ilişkin koşul da araştırılmalı ve oluşacak sonuca göre infaza elverişli şekilde bir karar verilmelidir. Eldeki dava bakımından ise, davacının 01.12.2005-30.09.2008 tarihleri arasında geçen ve bildirilen çalışmalarının itibari hizmet süresi kapsamında geçtiğine dair kabul kararı isabetlidir ancak davacının 01.10.2008-08.11.2017 tarihleri arasında basın kanunu kapsamında haberler ve haber proğramı yönetmeni olarak geçtiği iddiası ile bu çalışmaların fiili hizmet süresi zammının tespitine yönelik talebi ile ilgili olarak davanın yasal dayanağının 5510 sayılı Kanun'un 40 ıncı maddesi olduğu gözetilerek fiili hizmet süresi zammından faydalanmak için basın kartının olup olmadığı, araştırıldıktan sonra oluşacak sonuca göre, bir karar verilmelidir..." gerekçesiyle karar oy çokluğuyla bozulmuştur. B. İlk Derece Mahkemesince Verilen Direnme Kararı İlk Derece Mahkemesinin ilâm başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davacının basın kartı bulunmadığının dosya içeriğiyle sabit olduğu, basın kartı sahibi olma koşulunun ilk defa 19.01.2013 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 6385 sayılı Kanun’un 15. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 40. maddesine eklenen 16. bent kapsamında aranmaya başlandığı, Basın Kartı Yönetmeliği'ne göre basın kartı sahibi olma hükmünün Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildiği ve iptalden sonraki ilk düzenlemenin 18.10.2022 tarihinde yürürlüğe giren 5187 sayılı Kanun ile yapıldığı, davacının hizmet sözleşmesinin ise 08.11.2017 tarihinde sona erdiği dikkate alındığında sonradan yürürlüğe giren düzenlemenin davacının sosyal güvenlik hakkını ortadan kaldıracak şekilde aleyhine uygulama olanağının bulunmadığı gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir. VI. TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Direnme kararına karşı süresi içinde davalı Sosyal Güvenlik Kurumu vekilince temyiz isteminde bulunulmuştur. B. Temyiz Sebepleri Davalı Sosyal Güvenlik Kurumu vekili; davacının yaptığı yargılama giderlerinin tamamının davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu, ayrıca bozma kararında belirtilen araştırma ve incelemeler yapılarak talep konusu dönem ve bu döneme göre davacı hakkında uygulanması gereken yasal mevzuat ve şartların tespiti ile infaza elverişli şekilde karar verilmesi gerektiğini belirterek direnme kararının bozulmasını talep etmiştir. C. Uyuşmazlık Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; davacının 01.10.2008-08.11.2017 tarihleri arasında geçen çalışmaları bakımından fiili hizmet süresi zammından faydalanabilmesi için 5510 sayılı Kanun'un 40. maddesi uyarınca basın kartının olup olmadığı araştırıldıktan sonra oluşacak sonuca göre karar verilmesinin gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır. D. Gerekçe 1. İlgili Hukuk 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun (5510 sayılı Kanun) 40. maddesi. 2. Değerlendirme 1. Öncelikle konuyla ilgili kavramlar ve yasal düzenlemeler üzerinde kısaca durulmasında fayda bulunmaktadır. 2. Sosyal güvenlik sistemlerinde bazı yıpratıcı türden işlerde çalışan kişilerin sigortalılık sürelerine, onları yaşlılık aylığına kavuşma süresini kısaltarak ödüllendirme amacıyla farazi hizmet süreleri eklenmektedir. Ağır, yıpratıcı ve tehlikeli işlerde çalışanların sigortalılık sürelerine fazladan belirli bir süre "farazi sigortalılık süresi" olarak eklenmekte, bu suretle daha erken emekliliğe hak kazanmaları veya malûllük ve ölüm sigortalarında kendilerine benzerlerine göre daha avantajlı bir durum sağlanmaktadır. Burada var olmayan fakat varsayılan bir sigortalılık süresi söz konusudur ve sigortalının eylemli çalışması artırımlı olarak işlem görmektedir. Bu anlamda “itibari hizmet süresi” ilgili olduğu yasaya özgüdür ve düzenlendiği alanla sınırlıdır. Nitekim 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’na (506 sayılı Kanun) 11.08.1977 tarihli ve 2098 sayılı Kanun ile eklenen Ek 5. maddeyle insan sağlığını ve ömrünü olumsuz yönde etkileyen bazı ağır ve yıpratıcı türden işlerde çalışan sigortalıların sigortalılık sürelerine farazi hizmet süresi eklenmesi öngörülmüştür. Fiili hizmete dayanmayan bu sigortalılık sürelerine “itibari hizmet süresi” denir (Aziz Can Tuncay, Sosyal Güvenlik Hukukunun Esasları, İstanbul 2008, s.365). 3. Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun geçici 7. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "Bu Kanunun yürürlük tarihine kadar 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı, 2/9/1971 tarihli ve 1479 sayılı, 17/10/1983 tarihli ve 2925 sayılı, bu Kanunla mülga 17/10/1983 tarihli ve 2926 sayılı, 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı kanunlar ile 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesine göre sandıklara tabi sigortalılık başlangıçları ile hizmet süreleri, fiilî hizmet süresi zammı, itibarî hizmet süreleri, borçlandırılan ve ihya edilen süreler ve sigortalılık süreleri tabi oldukları kanun hükümlerine göre değerlendirilir." şeklindeki düzenleme gözetildiğinde 01.10.2008 tarihi öncesindeki dönem bakımından 506 sayılı Kanun'un Ek 5. maddesinde yer alan itibari hizmet süresi, 01.10.2008 tarihi ve sonrası dönem bakımından ise 5510 sayılı Kanun'un 40. maddesi kapsamında fiili hizmet süresi zammı şartlarının irdelenmesi gerekmektedir. 4. Uyuşmazlık konusu dönem dikkate alındığında davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun olup itibari hizmet kavramı yerine fiilî hizmet süresi zammı kavramı kullanılmış ve anılan Kanun'un “Fiilî hizmet süresi zammı” başlıklı 40. maddesinde, maddede sayılan işyerlerinde ve işlerde çalışan sigortalıların prim ödeme gün sayılarına, bu işyerlerinde ve işlerde geçen çalışma sürelerinin her 360 günü için karşılarında gösterilen gün sayılarının, fiilî hizmet süresi zammı olarak ekleneceği belirtilmiş olup 20 bent hâlinde fiili hizmet süresi zammından yararlanılmasını gerektiren işler/işyerleri ve kapsamdaki sigortalılar gösterilmiştir. 5. Burada uyuşmazlığın çözümü bakımından 5510 sayılı Kanun’un 40. maddesinin 2. fıkrasında yer alan tablodaki (16) numaralı bendin geçirdiği aşamaların anlatılmasında yarar bulunmaktadır. 6. Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, fiilî hizmet süresi zammı düzenlemesinde 5953 sayılı Kanun kapsamında çalışanlara yer vermemiş ancak 19.01.2013 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6385 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un (6385 sayılı Kanun) 15. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 40. maddesinin 2. fıkrasında yer alan tabloya eklenen düzenleme ile "16) Basın ve gazetecilik mesleğinde, Basın Kartı Yönetmeliğine göre basın kartı sahibi olmak suretiyle fiilen çalışanlar" ve "17)Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu, Basın Kartı Yönetmeliğine göre basın kartı sahibi olmak suretiyle; Türkiye Radyo-Televizyon Kurumunda haber hizmetinde fiilen çalışanlar" kapsama alınarak bu çalışma sürelerinin fiili hizmet süresi zammının hesabında gözetileceği hüküm altına alınmış, 6385 sayılı Kanun'un 21. maddesinde de sözü edilen düzenlemenin 2008 yılı Ekim ayı başından itibaren geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe gireceği düzenlenmiştir. 7. Ne var ki 6385 sayılı Kanun'un 15. maddesi ile eklenen (16) numaralı bendin Anayasanın 10. ve 49. maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle iptali için yapılan başvuru üzerine Anayasa Mahkemesinin 25.12.2019 tarihli ve 2019/62 Esas, 2019/98 Karar sayılı kararıyla "...(16) numaralı bendin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline....kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine" karar verilmiş, karar 14.02.2020 tarihli ve 31039 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. 8. Söz konusu bendin iptali sonrasında 7256 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un (7256 sayılı Kanun) 32. maddesiyle 5510 sayılı Kanun'un 40. maddesinin 2. fıkrasında yer alan tablonun 16. sırası "16) Basın ve gazetecilik mesleğinde, 14 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine göre basın kartı sahibi olmak suretiyle fiilen çalışanlar" şeklinde yeniden düzenlenerek maddenin 13.11.2020 tarihinden itibaren uygulanmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe gireceği belirtilmiştir. 9. Son olarak bu bent üzerinde bir değişiklik de 18.10.2022 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 13.10.2022 tarihli ve 7418 sayılı Basın Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un (7418 sayılı Kanun) 24. maddesiyle yapılarak 16. sırada yer alan “14 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine” ibaresi “9/6/2004 tarihli ve 5187 sayılı Basın Kanununa” şeklinde değiştirilmiştir. 10. Tüm bu aşamalardan sonra 5510 sayılı Kanun’un 40. maddesinin 2. fıkrasında yer alan tablodaki (16) numaralı bendin son hâli "16) Basın ve Gazetecilik mesleğinde, 9/6/2004 tarihli ve 5187 sayılı Basın Kanununa göre basın kartı sahibi olmak suretiyle fiilen çalışanlar" şeklini almıştır. 11. Şu hâlde yukarıda yapılan açıklamalar ile somut olaya ilişkin maddi ve hukuki olgulara göre uyuşmazlığın sadece 01.10.2008-08.11.2017 tarihleri arasındaki döneme ilişkin olduğu, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri irdelendiğinde davacının 5953 sayılı Kanun kapsamında geçen çalışmaları yönünden fiili hizmet süresi zammından faydalanabilmesi için "basın kartı sahibi olma" şartının arandığı, bu nedenle 01.10.2008-08.11.2017 tarihleri arasındaki çalışmalarında fiili hizmet süresi zammının tespitine yönelik talebi ile ilgili olarak basın kartının olup olmadığı araştırılarak sonucuna göre karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. 12. Hukuk Genel Kurulundaki görüşmeler sırasında Basın Kartı Yönetmeliğine göre basın kartı sahibi olma hükmünün Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildiği ve Kanun'a göre basın kartı sahibi olma şartının 18.10.2022 tarihinde yürürlüğe giren 7418 sayılı Kanun ile getirildiği, davacının hizmet sözleşmesinin 08.11.2017 tarihinde sona erdiği dikkate alındığında sonradan yürürlüğe giren düzenlemenin davacının sosyal güvenlik hakkını ortadan kaldıracak şekilde aleyhine uygulanmasının mümkün olmadığı, somut olayda Anayasa Mahkemesi iptal kararının dikkate alınması ve açıklanan bu sebeplerle direnme kararının onanması gerektiği ileri sürülmüş ise de bu görüş Kurul Çoğunluğu tarafından benimsenmemiştir. 13. Hâl böyle olunca Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulması gerekirken önceki hükümde direnilmesi doğru olmamıştır. 14. Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır. VII. KARAR Açıklanan sebeplerle; Davalı Sosyal Güvenlik Kurumu vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının Özel Daire bozma kararında gösterilen nedenlerden dolayı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 371. maddesi gereğince BOZULMASINA, Dosyanın HMK'nın 373. maddesinin 1. fıkrası uyarınca kararı veren İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 23.09.2026 tarihinde oy çokluğuyla kesin olarak karar verildi.

Kaynakta görüntüle ↗