- Ana sayfa
- Yargı kararı
Bölge Adliye Mahkemesi Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi E. 2025/924 K. 2026/1225
Karar tarihi: 1 Ekim 2026
Atıf yapılan maddeler
- 6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU, m. 219/1
- 6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU, m. 220/1
- 6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU, m. 222/1
- 6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU, m. 353/1
- 6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU, m. 355
- 6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU, m. 362/1
Karar metni
T.C.
KONYA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
6. HUKUK DAİRESİ
TÜRK MİLLETİ ADINA
İSTİNAF KARARI
- İNCELENEN KARARIN MAHKEMESİ
- Konya .... ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
- TARİHİ
- 27/02/2025
- NUMARASI
- ... Esas - ... Karar
- DAVA
- İtirazın İptali
- İSTİNAF KARARININ KARAR TARİHİ
- 01/10/2026
- YAZIM TARİHİ
- 02/10/2026
Davacı tarafından davalı aleyhine Konya .... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... esas sayılı dosyası ile açılan itirazın iptali davasında 27/02/2025 tarihinde tesis edilen davanın reddine ilişkin karara karşı davacının istinaf kanun yoluna başvurması üzerine, üye hakimin görüşleri alındıktan sonra dosya incelendiğinde;
DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin davalı ... ile Konya merkezli olarak kozmetik malzemeleri ticaretiyle uğraştığını, kendisinin tacir olmadığını, davalının ise tacir olduğunu; işi için ihtiyaç duyduğu malların temini konusunda davalıyla anlaştığını, malların teslimi karşılığında ...... Konya Toptancılar Şubesine ait ...... seri numaralı, 15.11.2023 tarihli ve 236.000 TL bedelli çeki davalıya verdiğini, taraflar arasındaki satım sözleşmesi gereğince davalının malları teslim, davacının ise bedeli ödeme borcu altına girdiğini, davacının kendi edimini yerine getirdiğini, davalının çeki takas yoluyla tahsil etmesine rağmen kararlaştırılan malları teslim etmediğini, bu nedenle davalının davacı aleyhine sebepsiz zenginleştiğini, davalının malları teslim etmemesi üzerine davacının mal alımından vazgeçtiğini ve hesabından tahsil edilen 236.000 TL’nin iadesini istediğini; bedelin tahsili amacıyla davalı hakkında Konya .... İcra Müdürlüğünün ... E. sayılı dosyasında ilamsız icra takibi başlattığını, davalının borca ve takibe itiraz etmesi üzerine takibin durduğunu, dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuğa başvurulduğunu, ancak taraflar arasında anlaşma sağlanamadığını, davalının icra takibine ve borca yaptığı itirazın haksız ve kötü niyetli olduğunu belirterek; davalının icra takibine yapmış olduğu itirazın iptali ile takibin devamına, davalının %20 oranında icra inkar tazminatına mahkum edilmesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
CEVAP: Davalı taraf davaya cevap dilekçesi sunmamış, davalı vekili duruşmadaki beyanında; davacı tarafın beyanlarını kabul etmediklerini, davacıya yönelik açtıkları bir çok alacak davalarının mevcut olduğunu, bilirkişi raporu ile de tarafların defterlerinin uyumsuz olduğunun ortaya çıktığını, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ: İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "...Dava, taraflar arasındaki ticari ilişkin nedeniyle başlatılan icra takibine davalının itirazı üzerine açılan itirazın iptali davasıdır....... 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) hükümlerine göre: Mahkeme, ticari davalarda tarafların ticari defterlerinin ibrazına kendiliğinden veya taraflardan birinin talebi üzerine karar verebilir (HMK 222/1). Ticari defterlerin, ticari davalarda delil olarak kabul edilebilmesi için, kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun olarak tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış ve defter kayıtlarının birbirini doğrulamış olması şarttır (HMK 222/2). Bu şartlara uygun olarak tutulan ticari defter kayıtlarının sahibi ve halefleri lehine delil olarak kabul edilebilmesi için, diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutulmuş ticari defterlerindeki kayıtların bunlara aykırı olmaması ve defter kayıtlarının aksinin senet veya diğer kesin delillerle ispatlanmamış olması gerektiği ise üçüncü fıkrada düzenlenmiştir. Açılış veya kapanış onayları bulunmayan ve içerdiği kayıtlar birbirini doğrulamayan ticari defter kayıtları, sahibi aleyhine delil olur (HMK 222/4).
Taraflar, kendilerinin veya karşı tarafın delil olarak dayandıkları ve ellerinde bulunan tüm belgeleri mahkemeye ibraz etmek zorundadırlar. Elektronik belgeler ise belgenin çıktısı alınarak ve talep edildiğinde incelemeye elverişli şekilde elektronik ortama kaydedilerek mahkemeye ibraz edilir (HMK 219/1). Ticari defterler gibi devamlı kullanılan belgelerin sadece ilgili kısımlarının onaylı örnekleri mahkemeye ibraz edilebilir (HMK 219/2).
İbrazı istenen belgenin, ileri sürülen hususun ispatı için zorunlu ve bu isteğin kanuna uygun olduğuna mahkemece kanaat getirildiği ve karşı taraf da bu belgenin elinde olduğunu ikrar ettiği veya ileri sürülen talep üzerine sükut ettiği yahut belgenin var olduğu resmî bir kayıtla anlaşıldığı veya başka bir belgede ikrar olunduğu takdirde, mahkeme bu belgenin ibrazı için kesin bir süre verir (HMK 220/1). Belgeyi ibraz etmesine karar verilen taraf, kendisine verilen sürede belgeyi ibraz etmez ve aynı sürede, delilleriyle birlikte ibraz etmemesi hakkında kabul edilebilir bir mazeret göstermez ya da belgenin elinde bulunduğunu inkâr eder ve teklif edilen yemini kabul veya icra etmezse, mahkeme duruma göre belgenin içeriği konusunda diğer tarafın beyanını kabul edebilir (HMK 220/3).
Bu kurallar birlikte değerlendirildiğinde ticari davalarda, yani iki tarafın tacir olduğu ve dava konusunun ticari işletmeleri ile ilgili olduğu davalarda, ticari defterler ile sözleşme ilişkisinin veya alacak miktarının ispatı mümkündür. Ticari defterler kesin delillerdendir. Yasa'da delil vasfı taşıdığı takdirde aksinin yazılı veya kesin delillerle ispatı gerektiği düzenlenmiş olduğundan, yasanın ticari defterleri kesin delil olarak düzenlediği açıkça anlaşılmaktadır. Ticari defterler kesin delillerden ise de ancak HMK 222. maddedeki koşullar çerçevesinde ispat aracı olabilir. Ticari defter kayıtlarının sahibi ve halefleri lehine delil olarak kabul edilebilmesi için, diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutulmuş ticari defterlerindeki kayıtların bunlara aykırı olmaması gerekir. Bir taraf kendi defterlerine delil olarak dayanmış ise karşı tarafın ticari defterlerine dayanılmamış olsa da karşı taraf defterlerinin incelenmesi zorunludur. Çünkü tarafın ticari defterleri Yasa'da belirtildiği üzere karşı tarafın ticari defterleri ile uyumlu olduğu takdirde lehine delil olabilecektir.
Tüm dosya kapsamı üzerinden yapılan değerlendirmede; Mahkememizce tarafların ticari defterleri üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılmış, davacı tarafın ticari defteri ile davalı tarafın ticari defterlerinin birbiriyle uyumlu olmadığı anlaşılmış, davacı vekilinin dava dilekçesinde yemin deliline dayandığı görülmekle Mahkememizce yemin delili hatırlatılmış, ancak davacının yemin deliline dayanmayacaklarını beyan etmesi üzerine, davacı tarafından ispatlanamayan davanın reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur." gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
İSTİNAF SEBEPLERİ: Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; tarafların ticari defterlerinin bilirkişi tarafından incelendiğini, önceki ticari ilişkilerin de değerlendirme konusu yapıldığını; 27.02.2023 tarihinde müvekkilinin davalıdan 505.800 TL tutarında mal aldığını, aynı gün toplam 500.000 TL bedelli üç aracı davalıya devrettiğini ve bu işlemin mal takası niteliğinde olduğunu, araç devirlerinin noter satış senetleriyle de sabit olduğunu, söz konusu takas işleminin müvekkilinin ticari defterlerinde “peşin satış” şeklinde kaydedilmesinin bilirkişi tarafından nakit ödeme yapılmış gibi değerlendirildiğini, oysa tarafların ticari defterlerinde üç aracın 500.000 TL bedelinin nakden ödendiğine ilişkin kayıt bulunmadığını, bu nedenle bilirkişinin araç bedellerini davacının ödemesi olarak dikkate almamasının hatalı olduğunu, ticari defter kayıtlarına göre davacının defterlerinde davalıya 44.800 TL borçlu, davalının defterlerinde ise davalıdan 150.199,99 TL alacaklı göründüğünü; tarafların defterlerinde tartışmasız olarak yer alan kayıtlara göre davacının toplam 585.800 TL mal aldığı, buna karşılık 500.000 TL araç bedeli ile 236.000 TL çek olmak üzere toplam 736.000 TL ödeme yaptığı ve en az 150.199,99 TL fazla ödeme bulunduğunu, 236.000 TL bedelli çekin davalı tarafından tahsil edildiğinin her iki tarafın ticari defterlerinde kayıtlı olduğunu, buna karşılık bu bedel karşılığında davalı tarafından mal satıldığına ilişkin bir kayıt bulunmadığını, bilirkişinin de mahkemeye, davacının 44.800 TL borçlu olduğu veya davalının davacıya 150.199,99 TL borçlu olduğu yönünde iki ayrı seçenek sunduğunu, müvekkilinin ticari defterlerinin usulüne uygun şekilde onaylı ve lehine delil olma niteliğine sahip olduğunu, buna rağmen mahkemenin taraf defterlerinin birbiriyle uyuşmadığı gerekçesiyle davanın ispatlanamadığı sonucuna vararak davayı reddettiğini; üç aracın toplam 500.000 TL bedelinin tamamen yok sayılamayacağını, bu bedelin ödeme olarak dikkate alınması halinde müvekkilinin alacaklı duruma geçeceğini ve davalının kendi defterlerine göre dahi en az 150.199,99 TL alacak bulunduğunu, bu nedenle ret kararının isabetsiz olduğunu belirterek; ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Dava, itirazın iptali istemine ilişkindir.
İstinaf incelemesi HMK 355. madde gereğince istinaf dilekçesinde ileri sürülen sebeplerle ve re'sen kamu düzenine aykırılık yönünden sınırlı olarak yapılmıştır.
Somut olayda davacı, taraflar arasında ticari ilişki bulunduğunu beyan ederek davalıdan aldığı mallara karşılık keşide ettiği 15/11/2023 keşide tarihli 236.000,00 TL bedelli çeki davalıya verdiğini, davalının çeki tahsil ettiğini ancak davalının çeke karşılık teslim etmesi gereken malları teslim etmediğini iddia etmektedir. Davacı söz konusu çek nedeniyle davalı hakkında Konya ....İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı dosyasında 236.000,00 TL asıl alacak, 28.265,04 TL işlemiş faiz,23.600,00 TL çek tazminatı olmak üzere toplam 287.865,04 TL alacak üzerinden genel haciz yoluyla ilamsız icra takibi başlatmış olup, davalının borca itirazı üzerine eldeki itirazın iptali davası açılmıştır.
Çek, bir ödeme aracı olup, çekin mevcut bir borcun ödenmesi amacıyla verildiği yolunda yasal karine mevcuttur. Bu durumda, davacının söz konusu çeki mevcut bir borcun ödenmesi amacıyla verdiğinin kabulü gerekir. Yasal karinenin aksini yani çekin borç ödenmesinden başka bir amaçla verildiğini, bedelsiz bir avans çeki olduğunu iddia eden davacı tarafın bunu kesin delillerle ispatlaması gerekir. (Yargıtay 19.Hukuk Dairesi'nin 2018/2939 Esas, 2019/4786 Karar sayılı 2017/3521 Esas, 2019/1844 Karar sayılı kararları)
Ticari defterlerin delil olmasına ilişkin düzenleme HMK 222. maddede yer almaktadır. Mahkeme, ticari davalarda tarafların ticari defterlerinin ibrazına kendiliğinden veya taraflardan birinin talebi üzerine karar verebilir (HMK 222/1). Ticari defterlerin, ticari davalarda delil olarak kabul edilebilmesi için, kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun olarak tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış ve defter kayıtlarının birbirini doğrulamış olması şarttır (HMK 222/2). İkinci fıkrada belirtilen şartlara uygun olarak tutulan ticari defter kayıtlarının sahibi ve halefleri lehine delil olarak kabul edilebilmesi için, diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutulmuş ticari defterlerindeki kayıtların bunlara aykırı olmaması veya diğer tarafın ticari defterlerini ibraz etmemesi yahut defter kayıtlarının aksinin senet veya diğer kesin delillerle ispatlanmamış olması gerekir. (Ek cümle:22/7/2020-7251/23 md.) Diğer tarafın ikinci fıkrada yazılan şartlara uygun olarak tutulan ticari defterlerinin, ilgili hususta hiçbir kayıt içermemesi hâlinde ticari defterler, sahibi lehine delil olarak kullanılamaz. Bu şartlara uygun olarak tutulan defterlerdeki sahibi lehine ve aleyhine olan kayıtlar birbirinden ayrılamaz (HMK 222/3). Açılış veya kapanış onayları bulunmayan ve içerdiği kayıtlar birbirini doğrulamayan ticari defter kayıtları, sahibi aleyhine delil olur (HMK 222/4).
Somut olayda; davacı taraf, dava konusu çekin davalıya avans olarak verildiğini, davalının çek karşılığında teslim etmesi gereken malları teslim etmediğini ileri sürmektedir. Bu durumda çekin mevcut bir borcun ödenmesi amacıyla verildiği yönündeki yasal karine davalı lehinedir. Davacı tarafça söz konusu karinenin aksini ispatlayacak yazılı bir delil sunulmamıştır. Ayrıca, ilk derece mahkemesince her iki tarafın ticari defterleri üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılmış, bilirkişi raporunda, dava konusu çekin her iki tarafın ticari defterlerinde kayıtlı olduğu, davacının ticari defterlerine göre davacının davalıya 44.800,00 TL borçlu olduğu, davalının ticari defterlerine göre ise davalının davacıya 150.199,99 TL borçlu olduğu bildirilmiştir. Tarafların ticari defterlerinin birbiriyle uyumlu olmadığı görülmüştür. İspat yükü üzerinde olan davacı dava konusu çekin davalıya avans olarak verildiğini, davalının çek karşılığında teslim etmesi gereken malları teslim etmediğini yazılı delillerle ispatlayamamış, mahkemece hatırlatılmasına rağmen karşı tarafa yemin teklifinde de bulunmamıştır. Bu nedenlerle mahkemece davanın reddine karar verilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığı, davacı tarafından ileri sürülen istinaf sebeplerinin yerine olmadığı anlaşıldığından davacının istinaf başvuru talebinin HMK'nın 353/1.b.1 maddesi gereğince esastan reddi gerektiği sonuç ve kanaatiyle aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davacının istinaf başvuru talebinin ESASTAN REDDİNE,
2-Davacı tarafça yatırılan 4.030,29 TL harçtan, alınması gereken 732,00 TL harcın mahsubu ile fazla yatırıldığı anlaşılan 3.298,29 TL harcın talep halinde davacıya iadesine,
3-İstinaf incelemesi duruşmalı yapılmadığından ücret-i vekalet ile ilgili hüküm kurulmasına yer olmadığına,
4-İstinaf başvurusunda bulunan davacı tarafından yapılan istinaf yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,
5-Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 359/4. maddesi gereğince; kararın tebliği işlemlerinin ilk derece mahkemesi tarafından yapılmasına,
6-Dava dosyasının ilk derece mahkemesine gönderilmesine,
Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda 01/10/2026 tarihinde oybirliği ile HMK'nın 362/1.a maddesi gereğince kesin olarak karar verildi.
Başkan ...
e-imzalıdır
Üye ...
e-imzalıdır
Üye ...
e-imzalıdır
Katip ...
e-imzalıdır
...
