mevzuatuzmani.net — Hukuki Bilginin Güvenilir Adresi
  1. Ana sayfa
  2. Yargı kararı

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu E. 2024/860 K. 2026/14

Karar tarihi: 28 Ocak 2026

Atıf yapılan maddeler

Karar metni

T.C.

DANIŞTAY

VERGİ DAVA DAİRELERİ KURULU

Esas No
2024/860
Karar No
2026/14
TEMYİZ EDENLER
1- (DAVALI) ... Bakanlığı adına ... Gümrük Müdürlüğü- ...
VEKİLİ
Av. ... 2- (DAVACI) ...
İSTEMİN KONUSU
... Bölge İdare Mahkemesi... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının aleyhe olan hüküm fıkralarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ:

Dava konusu istem: Davacı adına 2020 yılında tescilli muhtelif tarih ve sayılı on altı adet serbest dolaşıma giriş beyannamesi ile tercihli tarife kapsamında ithal edilen "hurma" cinsi eşyaya ilişkin menşe ispat belgesinin 30/01/2015 tarih ve 29252 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Türkiye Cumhuriyeti ile İran İslam Cumhuriyeti arasında Tercihli Ticaret Anlaşması Çerçevesindeki Ticarette Eşyanın Tercihli Menşeinin Tespiti Hakkında Yönetmelik ekinde yer alan örneğe uygun olmadığından bahisle ek olarak tahakkuk ettirilen gümrük ve katma değer vergileri ile 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 234. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi uyarınca bu vergiler üzerinden hesaplanarak karara bağlanan para cezasına vaki itirazın reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle dava açılmıştır.

...Vergi Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı:

4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 3. maddesinin (8) numaralı fıkrasının (a) işaretli bendinde gümrük vergileri, ilgili mevzuat uyarınca eşyaya uygulanan ithalat vergilerinin ya da ihracat vergilerinin tümü olarak tanımlanmış, aynı Kanun'un 4. maddesinde, gümrük idareleriyle muhatap olan kişiler bu Kanun ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ile bunlara dayanılarak çıkarılan mevzuat hükümlerine uymak; gümrük idarelerinin gerek bu Kanun'da gerek diğer mevzuat hükümlerine göre yapacağı gözetim ve kontrollere tabi olmak bu idarelerin kendi adına veya başka idareler nam veya hesabına tahsil edeceği her tür vergi, resim, harç ve ücretleri ödemek veya bunları teminata bağlamak; mevzuat hükümlerinin uymayı zorunlu kıldığı her tür işlemleri yerine getirmekle sorumlu olduğu belirtilmiştir.

Anılan Kanun'un 15. maddesinin (1) numaralı fıkrasında gümrük vergilerinin gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihte yürürlükte olan gümrük tarifesine göre hesaplanacağı, aynı maddenin (2) numaralı fıkrasında, eşya ticaretine ilişkin özel hükümlerle belirlenmiş diğer önlemlerin, gerektiği takdirde, söz konusu eşyanın tarife pozisyonuna göre uygulanacağı belirtilmiştir. Yine aynı maddenin (3) numaralı fıkrasında "Gümrük Tarifesi: a) Cumhurbaşkanınca kabul edilen Türk Gümrük Tarife Cetvelini, ... d) Türkiye'nin bazı ülkeler veya ülke grupları ile yaptığı tercihli bir tarife uygulaması gerektiren anlaşmalarda yer alan tercihli tarife uygulamalarını, e) Türkiye tarafından tek taraflı olarak bazı ülkeler, ülke grupları veya toprak parçaları için tanınan tercihli tarife uygulamalarını kapsar." düzenlenmelerine yer verilmiştir. Anılan Kanun'un "Eşyanın Tercihli Menşei" başlıklı 22. maddesinde, "15 inci maddede belirtilen tercihli tarife uygulamalarından yararlandırılmak istenen eşyanın tercihli menşe kuralları; a) 15 inci maddenin 3 üncü fıkrasının (d) bendinde belirtilen anlaşmalar kapsamı eşya için bu anlaşmalar ile, b) 15 inci maddenin 3 üncü fıkrasının (e) bendinde belirtilen tercihli tarife uygulamalarından yararlanan eşya için Cumhurbaşkanı Kararı ile belirlenir." hükümleri yer almaktadır.

Aynı Kanun'un 181. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) işaretli bendinde, ithalatta gümrük yükümlülüğünün ithalat vergilerine tabi eşyanın serbest dolaşıma girişi için verilecek gümrük beyannamesinin tescil tarihinde başlayacağı düzenlenmiştir.

Diğer yandan 4458 sayılı Kanun'un 197. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, gümrük vergilerinin tahakkukundan hemen sonra yükümlüye tebliğ edileceği, aynı maddenin (2) numaralı fıkrasında, yapılan denetlemeler sonucunda hiç alınmadığı veya noksan alındığı belirlenen veya (1) numaralı fıkrada belirtilen şekilde tebliğ edilemeyen gümrük vergilerine ilişkin tebligatın gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihten itibaren üç yıl içinde yapılacağı kurala bağlanmıştır.

Anılan Kanun'un 198. maddesinin (1) numaralı fıkrasında 69. madde hükümleri saklı kalmak kaydıyla, yapılan kontrol ve denetlemeler sonucunda hiç alınmadığı veya noksan alındığı belirlenen gümrük vergileri ile işlemleri daha sonra yapılmak üzere teslim edilen eşyaya ilişkin gümrük vergilerinin, yükümlüye tebliğ edildiği tarihten itibaren onbeş gün içinde ödenmesinin zorunlu olduğu düzenlenmiştir. Aynı Kanun'un 234. maddesinin (1) numaralı fıkrasında (a) işaretli bendinde ise, serbest dolaşıma giriş rejimi veya kısmi muafiyet suretiyle geçici ithalat rejimine tabi tutulan eşyaya ilişkin olarak, yapılan beyan ile muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrol sonucunda; 15. maddede belirtilen Gümrük Tarifesi'ni oluşturan unsurlarda veya vergilendirmeye esas olan sayı, baş, ağırlık gibi ölçülerinde aykırılık görüldüğü ve beyana göre hesaplanan ithalat vergileri ile muayene sonuçlarına göre alınması gereken ithalat vergileri arasındaki fark %5'i aştığı takdirde, ithalat vergilerinden ayrı olarak bu farkın üç katı para cezası alınacağı kuralına yer verilmiştir.

Diğer taraftan, 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 48. maddesinin birinci fıkrasında, bu Kanun'a göre vergisi ödenmeden veya eksik ödenerek yurda sokulan eşyaların hiç alınmamış veya eksik alınmış katma değer vergileri hakkında Gümrük Kanunu'ndaki esaslara göre işlem yapılacağı kuralına yer verilmiştir.

i. Dava konusu işlemin para cezası kararına vaki itirazın reddine dair kısmının iptali istemine ilişkin yapılan inceleme:

Olayda, davacı adına tescilli serbest dolaşıma giriş beyannameleri muhteviyatı eşyanın menşeine ilişkin sunulan menşe şahadetnamesine istinaden tercihli tarifeden yararlanamayacağı yönünde tespitlerde bulunulduğu, ancak anılan belgedeki bilgilerin yanıltıcı ya da gerçeğe aykırı olduğunun ileri sürülmediği gibi yanıltıcı bir vasfının da bulunmadığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda, anılan belgenin ibrazında davacının yanıltma kastının bulunduğu davalı idarece iddia edilmediği gibi bu hususa ilişkin herhangi bir belge de sunulmadığı görülmüştür. Öte yandan cezanın dayanağı menşe şahadetnamesiyle ithalat işlemlerinin tamamlandığı ve idarenin bilgisinden gizlenen bir husus olmadığı, yine idareye ibraz edilen bu belge doğrultusunda vergi oranlarını, muafiyet ve istisnaları uygulama veya uygulamama görevinin gümrük idarelerinin yetkisinde olduğu anlaşıldığından dava konusu işleminin para cezasına ilişkin kısmında hukuka uygunluk bulunmamaktadır.

ii. Dava konusu işlemin ek olarak tahakkuk ettirilen gümrük ve katma değer vergilerine vaki itirazın reddine dair kısmının iptali istemine ilişkin yapılan inceleme:

Menşe Şehadetnamesi ya da ürün kimliği, uluslararası ticarete konu olan ürünlerin menşeini belirten belgelerdir. 4458 sayılı Kanun'un 18. maddesinde yer alan, tümüyle bir ülkede elde edilen veya üretilen eşyanın o ülke menşeli olduğuna ilişkin düzenleme ile menşe tanımı yapılmıştır. Uluslararası ticarette karşılıklı anlaşmalar ile tercihli tarife uygulamaları yapılmakta olup, bu uygulamalarla belli oranlarda avantajlar ve muafiyetler sağlanmaktadır. Bu anlaşmalar dahilinde de çeşitli adlar altında menşe ispat belgelerinin varlığı kabul edilmiştir. 23/05/2018 tarih ve 30429 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Gümrük Genel Tebliği (Gümrük İşlemleri) (Seri No: 149)'nin 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (ı) bendinde menşe ispat belgeleri sınırlı sayıda belirlenerek tanımlanmıştır. Bu kurala göre menşe ispat belgeleri, eşyanın tercihli menşeini gösteren ve anılan Genel Tebliğ'in ikinci maddesinde belirtilen mevzuat ile belirlenen şekle uygun olarak düzenlenen EUR.1 ve EUR-MED Dolaşım Belgelerini, Form A Belgelerini, İran Menşe İspat Belgelerini, Malezya Menşe Belgelerini, D-8 Menşe İspat Belgelerini ve tercihli olmayan menşeini gösteren Menşe Şehadetnamelerini kapsamaktadır.

29 Ocak 2014 tarihinde Tahran’da imzalanan ve 10/9/2014 tarihli ve 6555 sayılı Kanun'la onaylanması uygun bulunan 04/11/2014 tarih ve 29165 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 20/10/2014 tarih ve 2014/6916 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile onaylanan “Türkiye Cumhuriyeti ile İran İslam Cumhuriyeti Arasındaki Tercihli Ticaret Anlaşması” incelendiğinde, Anlaşma'nın "Kapsam" başlıklı 5. maddesinde, bu Anlaşma'nın, Akit Taraflar arasında, bu Anlaşma'nın Ek I-A ve Ek I-B'sinde yer verilen, Akit Taraflar ülkeleri menşeli ürünlere ilişkin mal ticaretinde uygulanacağının, "Tavizlerin Teatisi" başlıklı 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, Akit Tarafların, bu Anlaşma'nın Ek-II'sindeki menşe kurallarına ilişkin hükümlere uygun olarak, bu Anlaşma'nın Ek I-A ve Ek I-B'sinde listelenen ürünler için birbirlerine taviz tanıyacağının, "Menşe Kuralları" başlıklı 9. maddesinin (1) numaralı fıkrasında Akit Tarafların aralarındaki ticarette tercihli menşe kuralları uygulama konusunda anlaştığının, (2) numaralı fıkrasında bu Anlaşma'nın hükümleri kapsamındaki ürünlerin, bu Anlaşma'nın ayrılmaz bir parçası olan Ek II'sinde belirlenen menşe kurallarını sağlamak koşuluyla tercihli muameleye tabi olacağının, (3) numaralı fıkrasında Ek II'de yer alan menşe kurallarının değiştirilmesi ihtiyacının doğması hâlinde Ortak Komitenin gerekli işlemleri başlatacağının hüküm altına alındığı, "Tercihli Menşe Kuralları ve İdari İşbirliği Yöntemleri"ne ilişkin Ek II incelendiğinde ise "Başlık IV" altında Menşe İspat Belgesinin düzenlendiği, "Lahika" başlığı altında ise "Menşe İspat Belgesinin ve Menşe İspat Belgesi Başvurusu"nun yer aldığı ve Menşe İspat Belgesinin bir örneğine Anlaşma ekinde yer verildiği görülmektedir.

2014/6916 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'na istinaden düzenlenen ve 30/01/2015 tarih ve 29252 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Türkiye Cumhuriyeti ile İran İslam Cumhuriyeti arasında Tercihli Ticaret Anlaşması Çerçevesindeki Ticarette Eşyanın Tercihli Menşeinin Tespiti Hakkında Yönetmelik'in "Menşe İspat Belgesi" başlıklı 16. maddesinde, İran menşeli ürünlerin ithal edilmeleri esnasında bir örneği Ek'te yer alan menşe ispat belgesinin ibrazı üzerine Anlaşma'dan yararlanılacağı, "Menşe İspat Belgesinin Şekli, Basımı ve Dağıtılması" başlıklı 17. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, Menşe İspat Belgesi ve Başvuru Formu'nun, Ek’te yer alan basım talimatına ve örneğe uygun olarak ve seri numaraları verilerek Bakanlık veya Bakanlıkça yetkilendirilen kuruluşlarca bastırılıp ihtiyaca göre dağıtılacağı, aynı maddenin (2) numaralı fıkrasında, Menşe İspat Belgesi'nin, yalnızca ihracatçı veya ihracatçının gümrük beyannamesini imzalamakla yetkili kanuni temsilcisi tarafından, Menşe İspat Belgesi ile Menşe İspat Belgesi Başvuru Formu'nun bu Yönetmelik'e uygun olarak doldurulması suretiyle yazılı başvurusu üzerine düzenleneceği düzenlemeleri yer almaktadır.

Olayda, İran İslam Cumhuriyeti ile ülkemiz arasında imzalanan ikili anlaşma kapsamında menşe ispat belgesinin ibrazının zorunlu olduğu, ayrıca özel ikili anlaşma çerçevesinde düzenlenmesi gereken belge olmaksızın mükelleflerin tercihli tarifeden yararlandırılmasının mümkün olmadığı, diğer bir anlatımla 29 Ocak 2014 tarihinde imzalanan Türkiye Cumhuriyeti ile İran İslam Cumhuriyeti Arasındaki Tercihli Ticaret Anlaşması uyarınca bu Anlaşma hükümlerinden yararlanmak için eşyanın İran menşeli olması yeterli olmayıp Ek II'de yer alan menşe kurallarına uyma zorunluluğunun bulunduğu belirtilmiştir. Anlaşma'nın ekinde de menşe ispat belgesinin bir örneğine yer verildiğinden, tercihli tarifeden yararlanmak için Anlaşma'da belirtilen menşe ispat belgesinin ibrazı zorunlu olup, ayrıca menşe şahadetnamesinin menşe ispat belgesi yerine kullanılması mümkün olmadığı sonucuna ulaşıldığından, dava konusu işlemin ek tahakkuka isabet eden kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Nitekim, ... Bölge İdare Mahkemesi Vergi Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararı bu doğrultudadır.

iii. Karar sonucu:

Mahkeme bu gerekçeyle dava konusu işlemin; para cezası kararına vaki itirazın reddine dair kısmının iptaline, ek olarak tahakkuk ettirilen gümrük ve katma değer vergilerine vaki itirazın reddine dair kısmı yönünden ise davanın reddine karar vermiştir.

Tarafların istinaf istemlerini inceleyen ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı:

Vergi Dava Dairesi, istinaf istemlerine konu kararın usul ve hukuka uygun olduğu ve kaldırılmasını gerektiren bir nedenin bulunmadığı gerekçesiyle istinaf istemlerini reddetmiştir.

Tarafların temyiz istemlerini inceleyen Danıştay Yedinci Dairesinin 20/02/2024 tarih ve E:2023/3850, K:2024/1132 sayılı kararı:

i. Temyize konu kararın, dava konusu işlemin para cezası kararına vaki itirazın reddine dair kısmına ilişkin hüküm fıkrası yönünden yapılan inceleme:

Temyize konu kararın, davalının istinaf başvurusunun reddine ilişkin hüküm fıkrası aynı sebep ve gerekçeyle hukuka uygun görülmüş olup davalı idare tarafından ileri sürülen iddialar anılan hüküm fıkrasının bozulmasını gerektirir nitelikte bulunmamıştır.

ii. Temyize konu kararın, dava konusu işlemin ek olarak tahakkuk ettirilen gümrük ve katma değer vergilerine vaki itirazın reddine dair kısmına ilişkin hüküm fıkrası yönünden yapılan inceleme:

Olayda, davacı adına tescilli beyannameler muhteviyatı eşyanın İran menşeli olmadığına ve/veya menşe şahadetnamesinin gerçeği yansıtmadığına ilişkin davalı idarece ileri sürülen bir iddia bulunmadığı gibi, eşyanın menşeine ilişkin yurt dışı araştırması, ithalat yapılan firma nezdinde sorgulama, veri elde edilebilecek nitelikte herhangi bir inceleme yapılmaksızın eşyanın İran menşeli olmadığı hususu davalı idare tarafından somut bir şekilde ispatlanmadan, ithalata konu eşya için tesis edilen davaya konu işlemin ek tahakkuklara ilişkin kısmında hukuka uygunluk, aksi yöndeki temyize konu kararda ise hukuki isabet bulunmamaktadır.

iii. Karar sonucu:

Daire bu gerekçeyle, Vergi Dava Dairesi kararının, dava konusu işlemin para cezası kararına vaki itirazın reddine dair kısmına ilişkin hüküm fıkrasını onamış, kararın dava konusu işlemin ek olarak tahakkuk ettirilen gümrük ve katma değer vergilerine vaki itirazın reddine dair kısmına ilişkin hüküm fıkrasını bozmuştur.

... Bölge İdare Mahkemesi.... Vergi Dava Dairesinin...tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararı:

18/09/2023 tarihli ilk kararın, dava konusu işlemin para cezası kararına vaki itirazın reddine dair kısmına ilişkin hüküm fıkrası temyiz incelemesi sonucunda onanarak kesinleştiğinden, uyuşmazlık bu aşamada dava konusu işlemin, ek olarak tahakkuk ettirilen gümrük ve katma değer vergilerine dair vaki itirazın reddine dair kısmına ilişkindir.

Vergi Dava Dairesi, aynı hukuksal nedenler ve gerekçeyle bozulan hüküm fıkrası yönünden ilk kararında ısrar etmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI: Davacı tarafından, ithalata konu eşyaların İran menşeli olduğu, aksi yönde idarenin somut bir tespitinin bulunmadığı belirtilerek ısrar kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

Davalı tarafından, menşe ispat belgesi yerine menşe şahadetnamesi sunulması nedeniyle tercihli tarifeden yararlanamayacak olan davacı hakkında tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülerek ısrar kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

TARAFLARIN SAVUNMASI: Taraflarca cevap verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ DR. ...'NUN DÜŞÜNCESİ: Davalının temyiz isteminin incelenmeksizin reddi, davacının temyiz talebinin kabul edilerek ısrar kararının, Danıştay Yedinci Dairesinin kararında yer alan hukuksal nedenler ve gerekçe uyarınca bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:

Davacının temyiz isteminin incelenmesi:

Danıştay Yedinci Dairesinin yukarıda yer verilen kararının dayandığı aynı hukuksal nedenler ve gerekçeyle ısrar kararının bozulması gerekmektedir.

Davalının temyiz isteminin incelenmesi:

Vergi Dava Dairesi tarafından, Vergi Mahkemesi kararının, dava konusu işlemin para cezası kararına vaki itirazın reddine dair kısmının iptaline yönelik hüküm fıkrasına yöneltilen istinaf isteminin reddine karar verilmiştir. Danıştay Yedinci Dairesince, davalının Vergi Dava Dairesi kararının anılan hüküm fıkrasına yönelttiği temyiz istemi reddedilmiştir. Kararın belirtilen hüküm fıkrası yargılamanın daha önceki aşamasında kesinleştiğinden davalının bu hüküm fıkrasına yönelttiği temyiz isteminin incelenmesine yasal olanak bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:

Açıklanan nedenlerle;

1-Davacının temyiz isteminin KABULÜNE,

2-... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı ısrar kararının BOZULMASINA,

3-Davalının temyiz isteminin İNCELENMEKSİZİN REDDİNE,

4-Yeniden verilecek kararda karşılanacağından, yargılama giderleri hakkında hüküm kurulmasına gerek bulunmadığına, 28/01/2026 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.

Kaynakta görüntüle ↗