- Ana sayfa
- Yargı kararı
Danıştay 8. Daire E. 2023/4393 K. 2026/1172
Karar tarihi: 26 Şubat 2026
Atıf yapılan maddeler
- 6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU, m. 266
- 3213 sayılı MADEN KANUNU, m. 7
- 2709 sayılı TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI, m. 169
- 2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU, m. 31
- 2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU, m. 45
- 2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU, m. 49
- 6831 sayılı ORMAN KANUNU, m. 16
- 1 sayılı CUMHURBAŞKANLIĞI TEŞKİLATI HAKKINDA CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİ (KARARNAME NUMARASI: 1), m. 5
- 39747 sayılı İMAR KANUNUNUN EK 7 NCİ MADDESİNİN UYGULAMA YÖNETMELİĞİ, m. 7
Karar metni
Danıştay 8. Daire Başkanlığı 2023/4393 E. , 2026/1172 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2023/4393
Karar No : 2026/1172
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Gıda İnş. Müt. Mad. Oto. Metal Taş. Tur.
San. ve Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Zonguldak Orman Bölge Müdürlüğü, Karadeniz Ereğli Orman İşletme Müdürlüğü, Alaplı Orman İşletme Şefliği, ... mevkinde İ.R. ... sayılı maden ruhsatına istinaden maden işletmeciliği yapan davacı şirket tarafından, ruhsat süresinin 12/06/2022 tarihine kadar uzatıldığından bahisle 5.000,00 m²'lik maden işletme ve 1.328,00 m²'lik ocak yolu izninin ruhsat süresinin temdit edilmesine dair taleplerinin söz konusu izin talebinin reddine dair Orman Genel Müdürlüğü Zonguldak Orman Bölge Müdürlüğü Karadeniz Ereğli Orman İşletme Müdürlüğü Kadastro ve Mülkiyet Şefliğinin ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bildirilen ... tarih ve ... sayılı Tarım ve Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü İzin ve İrtifak Dairesi Başkanlığı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu orman izinlerinin verilmesi halinde orman sahasında ne zararlar oluşturacağının somut bilgi ve belgeler ile ortaya konulmadığı dikkate alındığında, bu haliyle somut bilgi ve belgeler ile sebebi ortaya konulmaksızın ve işleme dayanak gösterilen izin raporu hilafına tesis edildiği anlaşılan davacı başvurusuna konu maden işletme ve altyapı ( yol ) tesis izni temdit talebinin reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Tarım ve Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü İzin ve İrtifak Dairesi Başkanlığının dava konusu işleminde hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, ruhsat talep edilen alanın yerleşim yeri ve karayoluna yakın olduğu, kıyı ve yerleşim öngörünümünde kaldığı, dere yatağı havzasında bulunduğu, yerleşim yeri ve karayolu için risk teşkil ettiği, belirtilen tespitler neticesi izin verilmesinin uygun olmayacağı, talebin uygun bulunmamasının doğrudan yasadan kaynaklı bir yetki olduğu, yeniden izin verileceğine dair bir garanti ya da taahhüt verilmediği, çevre ve insan sağlığını etkileyen hususlarda hassasiyet gösterilmesi gerektiği, dava konusu işlemin 2014/1 sayılı genelge sebebi ile talebin uygun görülmediği, keşif ve bilirkişi yapılmadan verilen kararın hukuka aykırı olduuğu, kamu yararı karşılaştırması ve üstün kamu yararı değerlendirmesi yapılması gerektiği, dava konusu işlemin hukuka ve yasalara uygun olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı şirket uhdesinde bulunan Zonguldak ili, Karadeniz Ereğli Orman İşletme Müdürlüğü, Alaplı Orman İşletme Şefliği, ... mevkinde yer alan İ.R. ... sayılı II.Grup Doğaltaş-Mermer işletme ruhsat sahası için 5000 m²'lik ormanlık alana ilişkin işletme iznine yönelik olarak ... tarih ve ... ve ... nolu olur işlemleri ile 12.06.2017 tarihli ruhsat bitim süresine kadar izin verildiği ve akabinde düzenlenen taahhüt senedi ile 5000 m²'lik alanda Hammade-Maden Arama/İşletme Tesis ve Altyapı Tesisleri İzni, 1328 m²'lik alanda ise Altyapı Tesisi (yol) olmak üzere toplamda 6328 m²'lik alan için izin verilmiştir.
2017 yılında kesin izin taahhüt senedi ile iznin 12/06/2018 yılına kadar uzatıldığı, akabinde davacı tarafından 18/12/2019 tarihli başvuruyla, ... tarih ve ... sayılı olur ile mevcut 5000 m²'lik maden işletme ve 1328 m²'lik ocak yolu izinlerinin 12/06/2022 tarihine kadar uzamış olan ruhsat süresince temdit edilmesi talebinde bulunulduğu, Zonguldak Orman Bölge Müdürlüğü tarafından yerinde yapılan inceleme sonucu 18/02/2020 tarihli izin raporu hazırlandığı ve davalı idare tarafından ... tarih ve ... sayılı Tarım ve Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü İzin ve İrtifak Dairesi Başkanlığı işlemiyle, yerinde yapılan inceleme sonucu hazırlandığı belirtilen 18/02/2020 tarihli izin raporuna da atıfta bulunularak, "5.000 m² maden işletme ve 1.328 m² ulaşım yolu temdit izin talebinin, yerleşim yeri ve karayoluna yakın olması, kıyı ve yerleşim öngörünümünde kalması izin talep edilen yerin dere yatağı havzasında bulunmasının yanı sıra yerleşim yeri ve kara yolu için risk teşkil etmesi bakımından değerlendirildiğinde talebin verilmemesi gereken izinlerden olması sebebi ile temdidinin söz konusu olamayacağından, 18/04/2014 tarihli ve 28976 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren 6831 sayılı Orman Kanunu'nun 16 ıncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliğinin 7. maddesinin birinci fıkrasına göre yapılan inceleme ve değerlendirmede uygun bulunmadığını" gerekçesiyle reddedilerek ... tarih ve ... sayılı işlemle davacıya bildirilmesi üzerine, anılan ret işleminin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunu'nun, (dava konusu işlem tarihinde ki haliyle) "Madencilik faaliyetlerinde izinler" başlıklı 7. maddesinde; "(...) Devlet ormanları içinde yapılacak maden arama ve işletme faaliyetleri ile bu faaliyetler için zorunlu ve ruhsat süresine bağlı olarak yapılan geçici tesislere 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu hükümlerine göre izin verilir. (...)" düzenlemesine yer verilmiştir.
6831 sayılı Orman Kanunu'nun (dava konusu işlem tarihinde ki haliyle) 16. maddesinin 1. fıkrasında; "Devlet ormanları içinde maden aranması ve işletilmesi ile madencilik faaliyeti için zorunlu; tesis, yol, enerji, su, haberleşme ve altyapı tesislerine, fon bedelleri hariç, bedeli alınarak Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilir. Ancak, temditler dahil ruhsat süresince müktesep haklar korunmak kaydı ile Devlet ormanları sınırları içindeki tohum meşcereleri, gen koruma alanları, muhafaza ormanları, orman içi dinlenme yerleri, endemik ve korunması gereken nadir ekosistemlerin bulunduğu alanlarda maden aranması ve işletilmesi, Çevre ve Orman Bakanlığının muvafakatine bağlıdır. Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin; baraj, gölet, liman ve yol gibi yapılarda dolgu amaçlı kullanacağı her türlü yapı hammaddesi üretimi için yapacağı madencilik faaliyetleri ile zorunlu tesislerinden bedel alınmaz." hükmüne yer verilmiştir.
Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunun ve 18/04/2014 tarih ve 28976 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren mülga Orman Kanununun 16 ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin, "İnceleme ve Değerlendirme" başlıklı 5. maddesinde; "(1) Bölge müdürlüğü yapılan müracaatı öncelikle evrak üzerinde inceler, eksiklikler varsa, on işgünü içinde müracaat sahibine bildirir. Eksiklikler tamamlanıncaya kadar talep değerlendirmeye alınmaz. Evrakın tam olması halinde heyet tarafından arazi üzerinde gerekli incelemeler yapılarak, talebin Devlet ormanlarına isabet eden kısımları için ön izin veya kesin izin raporu düzenlenir. (...) (3) Değerlendirme Komisyonunun görev alanındaki; muhafaza ormanları, gen koruma alanları, tohum meşcereleri, orman içi dinlenme yerleri ile endemik ve korunması gereken nadir ekosistem alanlarına isabet eden maden işletme, tesis ve altyapı tesisi izin müracaatları ile muhafaza ormanlarındaki ruhsat talepleri bölge müdürlüğünce müracaat evrakı ve düzenlenen tutanak ile birlikte Genel Müdürlüğe gönderilir. Talebin bir kısmının Değerlendirme Komisyonunca değerlendirilmesi gerektiği durumlarda talep bir bütün olarak ele alınır." düzenlemesi, "Değerlendirme komisyonu" başlıklı 16. maddesinde ise,"... (3) "Değerlendirme Komisyonunun görevleri; a) Muhafaza ormanları, gen koruma alanları, tohum meşcereleri, orman içi dinlenme yerleri ile endemik ve korunması gereken nadir ekosistem alanlarına isabet eden maden işletme, tesis ve altyapı tesisi izin müracaatlarını, b) Muhafaza ormanlarındaki ruhsat taleplerini, c) Verilecek izinlerle ilgili mevzuatta açık hüküm bulunmayan hususları, değerlendirmektir. (4) "Değerlendirme Komisyonunca uygun bulunan müracaatlar Bakan onayına sunulur, onayı takiben bölge müdürlüğü tarafından izin raporu düzenlenerek izin verilir." düzenlemesi, 'Kesin İzin' başlıklı 7. maddesinde; "Bakanlıkça uygun görülenlere (Değişik ibare:RG-6/7/2018-30470) ruhsat/rödövans süresi dikkate alınarak izin verilir. Ormanlık alandan verilen izin, müracaat sahibine tebliğ edilir. Tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde izin sahibinden teminat, bedeller ve onaylı taahhüt senedi istenir. Tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde bedellerin ödenmemesi, teminatın veya onaylı taahhüt senedinin verilmemesi halinde ise saha teslimi yapılmaz, her hangi bir bildirime gerek kalmaksızın izin iptal edilir. İptal işlemi ilgiliye bildirilir. Aynı yerle ilgili yeniden izin talep edilmesi yeni izin talebi olarak değerlendirilir. (2) Maden işletme izinlerinde, izin sahibi; izne konu alanı kapsayan işletme izin belgesini orman idaresine vermeden saha teslimi yapılmaz. (3) (Değişik:RG-19/4/2015-29331) Madencilik faaliyetine başlanılmadan önce izin sahibine, maden işletme ile tesis izin alanları, maden stok alanı, pasa döküm alanı, verimli toprak depolama alanı ve atık barajı izin sahasının sınırlarının köşe noktalarına zeminden en az iki metre yükseklikte koordinat değerleri belirli sabit işaretler tesis ettirilir. İki nokta arası 25 metreden fazla olamaz. Sabit işaretler izin süresi ve rehabilite izleme sürecinde muhafaza edilir. Aksi halde madencilik faaliyetine müsaade edilmez.(4) İzin verilmemesi halinde durum ilgiliye tebliğ edilir. (5) Ruhsat alanında maden arama, maden işletme veya hammadde üretimi için ormanlık alanlarda Bakanlıkça veya ormanlık alan dışında ilgili kurumlarca izin verilmiş ise, bu ruhsata dayalı olarak madencilik faaliyetleri için gerekli ve orman alanı içinde yapılması zorunlu tesislere ve altyapı tesislerine ruhsat alanı içinde, talep edilen altyapı tesislerinin ruhsat alanı içinde yapılması için uygun alan bulunulmadığının heyet tarafından tespit edilmesi halinde ruhsat alanı bitişiğinde izin verilebilir. (6) Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile kamu kurum ve kuruluşlarınca yol, köprü, baraj, gölet, liman gibi projelerin inşasında kullanılacak yapı ve inşaat hammaddelerinin üretimi için hammadde üretim izin belgesine dayanarak orman alanları içinde bu amaçla yapılacak işletme faaliyetleri, tesis ve altyapı tesislerine bu Yönetmelik hükümlerine göre izin verilir. (7) İzin başlangıç tarihi; izin olurunda izin başlangıç tarihi belirtilmemiş ise izin olurunun verildiği tarihtir. İzin süresinin tamamen veya kısmen uzatıldığı izinlerde izin başlangıç tarihi ilk iznin verildiği tarihtir. Farklı tarihlerde verilen izinlerin birlikte uzatılması halinde izin başlangıç tarihi yeni izin olur tarihidir." düzenlemelerine yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Vergi Usul Kanununun uygulanacağı haller" başlıklı 31. maddesinde bilirkişi ve keşif konusunda Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı düzenlenmiş ve "...bilirkişiler, bilirkişilik bölge kurulları tarafından hazırlanan listelerden seçilir ve bilirkişiler hakkında Bilirkişilik Kanunu ve 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun ilgili hükümleri uygulanır." kuralı yer almaktadır.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ''Bilirkişiye başvurulmasını gerektiren hâller'' başlığını taşıyan 266. maddesinde ise; mahkemenin, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar vereceği kurala bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Anayasa'nın 169. maddesinde ormanların ülke yönünden taşıdığı büyük önem gözetilerek, korunmaları ve geliştirilmeleri konusunda ayrıntılı düzenlemelere yer verilmiştir. Bu özel ve ayrıntılı düzenlemenin ülkemizde orman örtüsünün sürekli yok edilmesi gerçeğinden kaynaklandığı kuşkusuzdur. Anayasa'nın 169. maddesinin gerekçesinde de belirtildiği gibi maddenin birinci fıkrası doğal kaynaklarımızın en önemlilerinden biri olan ormanların korunması ve sahaların genişletilmesi için Devlete gereken tedbirleri alıp kanun koymayı ve bütün ormanların gözetimi ödevini getirmektedir. (ANYM., 13/09/2000 tarih ve E:2000/14, K:2000/21 sayılı kararı)
Ormanlık alanda verilen izne konu edilen kamu yararı ile ormanın muhafazasındaki kamu yararının karşılaştırılmasının yapılması zorunluluğu Anayasa'nın 169. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "Ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade edilemez." hükmünden kaynaklanmaktadır.
Anayasa Mahkemesi'nin 22/11/2007 tarih ve E:2004/67, K:2007/83 tarihli kararında; zaruret halinin, talep edilen faaliyetin orman ekosistemi dışında gerçekleştirilmesi imkanı bulunmaması durumu olarak anlaşılması gerektiği vurgulanmaktadır.
Uyuşmazlık; davacının talebi ilk izin olmayıp hali hazırda verilmiş olan mevcut iznin uzatılmasına ilişkindir.
Dosyada yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesinden; 19/02/2020 tarihli izin raporunda temdit olarak belirtilmiş, işletme şekli koru ağaç cinsi, diğer yapraklı ve karaçam. Ayrıca kesilecek ağaç tahmini adeti 600, tahmini miktarı 500 olarak belirtildiği, yine 07/03/2018 tarihli inceleme raporunda 2014/1 Sayılı Genelge'nin 5. maddesinin c fıkrasının 1. bendi kapsamındaki mesafe şartını taşımadığından değerlendirmeye alınmayacağına dair görüş beyan edildiği, 18/02/2020 tarihli değerlendirme formunda ise temdit talebinde bulunulan alana ilişkin olarak "03/03/2014 tarihli genelgenin 5. madde kapsamında kalıp kalmadığı" hususunun "kalmamaktadır" şeklinde rapor edildiği görülmüştür.
Dava konusu uyuşmazlığın çözümü için, kamu yararı sağlayan iki etkinlikten hangisinde “kamu yararının” daha çok olduğunun, hukuksal anlamda “üstün kamu yararının” hangisinde olduğunun belirlenmesi gerekmektedir. Bu nedenle izin işleminde ormanların devamlılığının sağlayacağı kamu yararı ile madencilik iznine ait kamu yararı kıyaslamasında "üstün kamu yararı" kavramının değerlendirilmesi uygun olacaktır.
Bu durumda, dava konusu edilen orman iznine ilişkin işlemler yönünden, orman izni verilmesinde kamu yararı karşılaştırması ve faaliyetin söz konusu saha dışında yapılmasının mümkün olmadığına dair zaruret halinin varlığına ilişkin somut tespitlere yer verilmesi, söz konusu sahada, ağaç kesilip kesilmemesine göre çevreye verilebilecek olası zararların değerlendirilmesi, talep sahasının mevzuat hükümlerinde yer alan mesafe şartlarını taşıyıp taşımadığı, sahanın bulunduğu yerin orman niteliğinin, meşcere örtüsünün, kapalılık durumunun, verimli orman niteliğinde olup olmadığının dikkate alınması suretiyle, keşif ve bilirkişi incelemesi yapılarak bir karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeye dayalı olarak dava konusu işlemin iptali yolunda verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukukî isabet bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
İlaveten, Danıştay Onuncu Dairesi'nin 06/11/2019 tarihli E:2015/1148 K:2019/7505 sayılı kararı ile 2014/1 sayılı Genelgenin 2. maddesinin (a) fıkrasının, 3. ve 4. maddelerinin,.5. maddesinin (a) fıkrasının ikinci, dördüncü, beşinci ve altıncı, (c) fıkrasının birinci, ikinci, üçüncü ve yedinci, (ç) fıkrasının birinci, ikinci ve dördüncü, (d) fıkrasının ikinci bentlerinin iptali istemiyle açılan davada, Genelge ile madencilik faaliyetlerine yönelik başvuruların değerlendirmeye alınmayacağı alanların belirlendiği düzenlemenin, Kanunda ve Yönetmeliklerde yer alan hükümleri aşar nitelikte olduğu, ancak dava konusu Genelge maddesinin hukuka uygun görülmemiş olması davalı idare tarafından, madencilik faaliyetlerine yönelik kendisine yapılacak başvurulara doğrudan izin verilmesi gerektiği anlamına gelmediği, faaliyete izin verilip verilmeyeceği hususunda mevzuat çerçevesinde idareye verilen görev ve yetkiler kapsamında gerekli inceleme ve değerlendirmeler yapılarak işlem tesis edilmesi gerektiği belirtilerek iptaline karar verilmiş, anılan karar Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 17/03/2022 tarih ve E:2020/1104 K:2022/855 sayılı kararı ile onanarak kesinleştiğinden bilirkişi heyeti ve Bölge İdare Mahkemesince yapılacak olan değerlendirmede bu hususun da dikkate alınması gerektiği açıktır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki Zonguldak İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 26/02/2026 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
