- Ana sayfa
- Yargı kararı
Danıştay 8. Daire E. 2023/4390 K. 2026/1261
Karar tarihi: 3 Mart 2026
Atıf yapılan maddeler
- 6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU, m. 266
- 3213 sayılı MADEN KANUNU, m. 7
- 2709 sayılı TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI, m. 169
- 2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU, m. 31
- 2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU, m. 45
- 2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU, m. 49
- 6831 sayılı ORMAN KANUNU, m. 16
Karar metni
T.C.
DANIŞTAY
SEKİZİNCİ DAİRE
- Esas No
- 2023/4390
- Karar No
- 2026/1261
- TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALI)
- ... Müdürlüğü
- KARŞI TARAF (DAVACI)
- ... Mermer San. ve Tic. Ltd. Şti.
- İSTEMİN KONUSU
- ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, Karabük ili, Eflani ilçesi sınırları içerisinde bulunan ... sicil numaralı maden işletme ruhsatı dahilinde, daha önceden izinli işletme alanlarına bitişik 34.423,57 m² alan için maden altyapı tesis izni talebinin reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E..., K:... sayılı kararda; Orman Kanunu'nun 16. maddesinde, devlet ormanları içinde maden aranması ve işletilmesi ile madencilik faaliyeti için zorunlu; tesis, yol, enerji, su, haberleşme ve altyapı tesislerine, fon bedelleri hariç, bedeli alınarak Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verileceği, anılan kanun maddesinin uygulanması için çıkarılan yönetmelikte ise izin verilmesinin usul ve esasları düzenlenmiş olup, belirtilen usul ve esasların yerine getirilmesinden sonra madenin işletilmesi ve alt yapı için gerekli iznin idare tarafından verilmesi gerektiği, izin verilmeyecek ise, neden verilmediğinin, verilecek iznin orman sahasında ne gibi zararlar oluşturacağının somut bilgi ve belgeler ile ortaya konularak gerekçelendirilmesi gerektiği, dava konusu işlemin, uyuşmazlık konusu sahanın orman olarak kullanılmasında yarar görüldüğü, izin verilmesinde kamu yararı görülmediği gerekçesi ile tesis edildiği, buna karşılık uyuşmazlık konusu alana ilişkin düzenlenen izin raporu ve heyet onayına istinaden Zonguldak Orman Bölge Müdürlüğünün... tarih ve ... sayılı yazısında "İR:... ruhsat nolu II-B grubu maden ruhsatına dayalı olarak, davacı şirket adına 34.422,30 m²'lik ormanlık alanda, maden işletme (açık işletme) izni konusu ile ruhsat bitiş süresi olan 19/03/2029 tarihine kadar bedelli kesin izin verilmesinde sakınca olmadığının" belirtildiği, dava konusu orman izninin verilmesi halinde orman sahasında ne gibi zararlar oluşturacağının somut bilgi ve belgeler ile ortaya konulmadığı dikkate alındığında, bu haliyle somut bilgi ve belgeler ile sebebi ortaya konulmaksızın tesis edildiği anlaşılan, davacı şirketin Karabük ili, Eflani ilçesi sınırları içerisinde bulunan ... sicil numaralı maden işletme ruhsatı dahilinde, daha önceden izinli işletme alanlarına bitişik 34.423,57 m² (Orbis verisi 34.422,30 m²) alan için maden altyapı tesis izni talebinin reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davalı idare tarafından, takdir haklarının bulunduğu, 2010 yılından itibaren ülkemiz ormanlarında yoğun şekilde madencilik faaliyetleri yapılmaya başlandığı, madencilik faaliyet yapılan yerlerin devlet ormanlarına rastlamasının tabiatın tahribatını hızlandırdığı, talebin uygun bulunmamasının yasanın verdiği yetkiden kaynaklandığı, yapılan nihai değerlendirmede söz konusu sahanın orman olarak kullanılmasında yarar görüldüğünden talebin uygun görülmediği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davacı tarafından istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Davacı şirket tarafından, Karabük ili, Eflani ilçesi sınırları içerisinde bulunan ... sicil numaralı maden işletme ruhsatı dahilinde, daha önceden izinli işletme alanlarına bitişik 34.423,57 m² alan için maden altyapı tesis izni talebiyle başvuru yapılması üzerine, idarece heyet oluşturularak sahanın tetkik ettirildiği, yapılan tetkikler sonucunda düzenlenen 30/12/2020 tarihli izin raporunda; "yapılacak tesis veya alt yapı tesislerinin orman dışında yapılmasının mümkün olmadığının, ormancılık çalışmaları açısından sakınca bulunmadığının, talep sahasının tohum meşceresi sınırları, gen koruma alanları, muhafaza ormanları, orman içi dinlenme yerleri içerisinde kalmadığı" yönünde tespitlerin bulunduğu, ... tarih ve ... sayılı heyet onayında; "...izin talep edilen sahanın ... Ruhsat numaralı, ... Erişim numaralı ruhsat alanı içerisinde kaldığının, orman dışında yapılması mümkün olmayan faaliyetin gerçekleşmesinde kamu yararı ve zaruret olduğu anlaşıldığından, idarenin şartlarının kabul edildiğine dair izin sahibince taahhüt senedi verildiği takdirde 6831 sayılı Orman Kanunu'nun 16. maddesi kapsamında ruhsat bitiş tarihi olan 19/03/2029'a kadar bedelli izin verilmesinde sakınca olmadığının" belirtildiği, yine başvuru ile ilgili olarak, Zonguldak Orman Bölge Müdürlüğünün... tarih ve ... sayılı yazısında; "İR:... ruhsat nolu II-B grubu maden sahasında, ... tarih ve ... sayılı olur ile 56.967,29 m²'lik ormanlık alanda 19/03/2029 tarihine kadar izin verilen sahaya ek olarak, 34.423,57 m² (Orbis verisi 34.422,30 m²) maden işletme (açık işletme) izni olarak, ruhsat bitiş süresi olan 19/03/2029 tarihine kadar kesin izin talep edildiğinin, talebin, ilgili orman işletme müdürlüğü tarafından yerinde incelettirildiğinin, uygun görülerek tasdik edilen 30/12/2020 tarihli rapor, kroki ve diğer eklerin incelenmesi sonucunda, izin talep edilen orman alanının istenilen maksada uygun kullanılması kaydıyla izin verilmesinin uygun olduğunun mütalaa edildiğinin, İR:... ruhsat nolu II-B grubu maden ruhsatına dayalı olarak, davacı şirket adına 34.422,30 m²'lik ormanlık alanda, maden işletme (açık işletme) izni konusu ile ruhsat bitiş süresi olan 19/03/2029 tarihine kadar bedelli kesin izin verilmesinde sakınca olmadığı" belirtilmiştir.
Davacının başvurusunu nihai olarak değerlendiren davalı Orman Genel Müdürlüğü'nce yapılan değerlendirme sonucunda söz konusu sahanın orman olarak kullanılmasında yarar görüldüğü, izin verilmesinde kamu yararı görülmediği gerekçesi ile reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin tesis edilmesi üzerine de bu işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunu'nun, (dava konusu işlem tarihinde ki haliyle) "Madencilik faaliyetlerinde izinler" başlıklı 7. maddesinde; "(...) Devlet ormanları içinde yapılacak maden arama ve işletme faaliyetleri ile bu faaliyetler için zorunlu ve ruhsat süresine bağlı olarak yapılan geçici tesislere 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu hükümlerine göre izin verilir. (...)" düzenlemesine yer verilmiştir.
6831 sayılı Orman Kanunu'nun (dava konusu işlem tarihinde ki haliyle) 16. maddesinin 1. fıkrasında; "Devlet ormanları içinde maden aranması ve işletilmesi ile madencilik faaliyeti için zorunlu; tesis, yol, enerji, su, haberleşme ve altyapı tesislerine, fon bedelleri hariç, bedeli alınarak Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilir. Ancak, temditler dahil ruhsat süresince müktesep haklar korunmak kaydı ile Devlet ormanları sınırları içindeki tohum meşcereleri, gen koruma alanları, muhafaza ormanları, orman içi dinlenme yerleri, endemik ve korunması gereken nadir ekosistemlerin bulunduğu alanlarda maden aranması ve işletilmesi, Çevre ve Orman Bakanlığının muvafakatine bağlıdır. Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin; baraj, gölet, liman ve yol gibi yapılarda dolgu amaçlı kullanacağı her türlü yapı hammaddesi üretimi için yapacağı madencilik faaliyetleri ile zorunlu tesislerinden bedel alınmaz." hükmüne yer verilmiştir.
Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunun ve 18/04/2014 tarih ve 28976 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren mülga Orman Kanununun 16 ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin, "İnceleme ve Değerlendirme" başlıklı 5. maddesinde; "(1) Bölge müdürlüğü yapılan müracaatı öncelikle evrak üzerinde inceler, eksiklikler varsa, on işgünü içinde müracaat sahibine bildirir. Eksiklikler tamamlanıncaya kadar talep değerlendirmeye alınmaz. Evrakın tam olması halinde heyet tarafından arazi üzerinde gerekli incelemeler yapılarak, talebin Devlet ormanlarına isabet eden kısımları için ön izin veya kesin izin raporu düzenlenir. (...) (3) Değerlendirme Komisyonunun görev alanındaki; muhafaza ormanları, gen koruma alanları, tohum meşcereleri, orman içi dinlenme yerleri ile endemik ve korunması gereken nadir ekosistem alanlarına isabet eden maden işletme, tesis ve altyapı tesisi izin müracaatları ile muhafaza ormanlarındaki ruhsat talepleri bölge müdürlüğünce müracaat evrakı ve düzenlenen tutanak ile birlikte Genel Müdürlüğe gönderilir. Talebin bir kısmının Değerlendirme Komisyonunca değerlendirilmesi gerektiği durumlarda talep bir bütün olarak ele alınır." düzenlemesi, "Değerlendirme komisyonu" başlıklı 16. maddesinde ise,"... (3) "Değerlendirme Komisyonunun görevleri; a) Muhafaza ormanları, gen koruma alanları, tohum meşcereleri, orman içi dinlenme yerleri ile endemik ve korunması gereken nadir ekosistem alanlarına isabet eden maden işletme, tesis ve altyapı tesisi izin müracaatlarını, b) Muhafaza ormanlarındaki ruhsat taleplerini, c) Verilecek izinlerle ilgili mevzuatta açık hüküm bulunmayan hususları, değerlendirmektir. (4) "Değerlendirme Komisyonunca uygun bulunan müracaatlar Bakan onayına sunulur, onayı takiben bölge müdürlüğü tarafından izin raporu düzenlenerek izin verilir." düzenlemesi yer almaktadır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesiyle "bilirkişi" konusunda atıfta bulunulan 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 266. maddesinde, "Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir." kuralı, 282. maddesinde "Hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir." kuralı bulunmaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Anayasa'nın 169. maddesinde ormanların ülke yönünden taşıdığı büyük önem gözetilerek, korunmaları ve geliştirilmeleri konusunda ayrıntılı düzenlemelere yer verilmiştir. Bu özel ve ayrıntılı düzenlemenin ülkemizde orman örtüsünün sürekli yok edilmesi gerçeğinden kaynaklandığı kuşkusuzdur. Anayasa'nın 169. maddesinin gerekçesinde de belirtildiği gibi maddenin birinci fıkrası doğal kaynaklarımızın en önemlilerinden biri olan ormanların korunması ve sahaların genişletilmesi için Devlete gereken tedbirleri alıp kanun koymayı ve bütün ormanların gözetimi ödevini getirmektedir. (ANYM., 13/09/2000 tarih ve E:2000/14, K:2000/21 sayılı kararı)
Ormanlık alanda verilen izne konu edilen kamu yararı ile ormanın muhafazasındaki kamu yararının karşılaştırılmasının yapılması zorunluluğu Anayasa'nın 169. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "Ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade edilemez." hükmünden kaynaklanmaktadır.
Anayasa Mahkemesi'nin 22/11/2007 tarih ve E: 2004/67, K:2007/83 tarihli kararında; zaruret halinin, talep edilen faaliyetin orman ekosistemi dışında gerçekleştirilmesi imkanı bulunmaması durumu olarak anlaşılması gerektiği vurgulanmaktadır.
Dava konusu olayda, bu sahada ilk kez izin talebinde bulunulmadığı, daha evvelden davacıya 56.967,29 m² izin verildiği; davacının ilâveten 34.423,57 m² ormanlık alanı daha kullanmak istediği, şayet davacıya talebe konu izin verilirse, davacının toplam 91.390,86 m² orman sahasında madencilik faaliyeti yapacağı anlaşılmaktadır.
Dava konusu edilen orman izni verilmemesine ilişkin işlem hakkında, davalı idarece ''söz konusu sahanın orman olarak kullanılmasında yarar görüldüğü, izin verilmesinde kamu yararı görülmediği'' yönündeki iddiaları ile 30/12/2020 tarihli "İzin Raporu (16 ncı Madde İzinleri İçin)" başlıklı rapor içeriğinde sahanın meşcere tipinin BMz,Mzbc2, işletme şeklinin koru, ağaç cinsinin sapsız meşe ve kesilecek ağaç adedi 1714 olarak ifade edilmiştir.
Bir ormanlık sahanın kullanılmasında; gerek ilk izinlerde, gerekse ilk izinlerden sonraki izinlerde, gerekse ilâve/ek saha izinlerinde idare konuyu değerlendirip; izin verme yahut vermeme yönünde bir işlem tesis etmektedir. Zîra mevzuat, her izin talebinde bu hususun idarece ayrıca değerlendirilmesini öngörmüştür.
Dava konusu saha, ilâve/ek saha kullanımına ilişkindir.
Olayda; davalı idarenin kamu yararı kavramını sadece münferit alan bazlı ve mahallî ölçekte değil; ülke geneli orman varlığı bakımından, ülke genelindeki bütün orman sahaları ölçeğinde ve kezâ ülke genelindeki ormanlık sahaların başka maksatlarla kullanım durumlarını göz önünde tutarak değerlendirdiği; neticede bu sahada madencilik faaliyeti yapılması yerine, bu sahanın ormanlık alan olarak devam etmesinde kamu yararı görmüştür.
Dolayısıyla idarenin; tabiat, toplum, çevre ve insan sağlığını ilgilendiren ormanların korunmasını amaçlayarak, izin talep edilen sahanın orman olarak kullanılmasında (devamında) fayda görerek bu alan için izin vermediği anlaşılmaktadır.
Bu duruma istinaden, söz konusu sahaya izin verilirken, ülke ve bölge orman varlığı ve bu orman varlığının başka maksatlarla kullanım durumları birlikte göz önünde bulundurularak bölge ormanlarının; bugüne kadarki tahrip edilme oranı, ileride tahrip edilecek alanı, vejetasyon durumu, üreme durumu, yutak alanı olma niteliği, biyokütle kayıp oranı, bölge ormanlarının ve arazinin peyzaj durumunun bir bütün olarak değerlendirilerek; totalde 91.390,86 m² alanda madencilik yapılmasının orman varlığı bakımından kamu menfaati varsa izin verilmesi, yapılmamasında orman varlığı bakımından kamu menfaati varsa izin verilmemesi yönünde işlem tesis edilmesi gerekmektedir.
Dava konusu uyuşmazlığın çözümü için, kamu yararı sağlayan iki etkinlikten hangisinde “kamu yararının” daha çok olduğunun, hukuksal anlamda “üstün kamu yararının” hangisinde olduğunun belirlenmesi gerekmektedir. Bu nedenle izin işleminde ormanların devamlılığının sağlayacağı kamu yararı ile madencilik iznine ait kamu yararı kıyaslamasında "üstün kamu yararı" kavramının değerlendirilmesi uygun olacaktır.
Bu durumda; orman izni verilmesinde kamu yararı karşılaştırması ve faaliyetin söz konusu saha dışında yapılmasının mümkün olmadığına dair zaruret halinin varlığına ilişkin somut tespitlere yer verilmesi ve söz konusu sahanın bulunduğu yerin orman niteliğinin, meşcere örtüsünün, kapalılık durumunun ve izin talep edilen sahaya ilişkin dosyaya sunulan haritada orman izni verilen başkaca kurumlar da bulunduğu görüldüğünden bu hususun da dikkate alınması suretiyle bölge ormanlarına dair yukarıda yer verilen hususların da açıklanarak, keşif bilirkişi incelemesi yapılmak suretiyle tespit edilerek tartışılması gerekirken, eksik incelemeye dayalı olarak verilen dava konusu işlemin iptaline ilişkin Mahkeme kararında hukukî isabet bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ...gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 03/03/2026 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
