- Ana sayfa
- Cumhurbaşkanı Kararı
- ORTA VADELİ PROGRAM 2026-2028IN ONAYLANMASI HAKKINDA KARAR KARAR SAYISI 10376…
- Ek-3
ORTA VADELİ PROGRAM 2026-2028IN ONAYLANMASI HAKKINDA KARAR KARAR SAYISI 10376… Ek-3 – Öncelikli Reform Alanlarına Yönelik Düzenlemeler
ORTA VADELİ PROGRAM 2026-2028IN ONAYLANMASI HAKKINDA KARAR KARAR SAYISI 10376… · Resmî Gazete 7 Eylül 2025
Sade özet
Ekler (form, tablo, cetvel) özetlenmez. Tam metin aşağıdadır.
Kaynak: ORTA VADELİ PROGRAM 2026-2028IN ONAYLANMASI HAKKINDA KARAR KARAR SAYISI 10376… (Cumhurbaşkanı Kararı), Ek-3
Bu özet yapay zeka ile üretilmiştir; hukuki görüş değildir. Bağlayıcı olan tam metindir.
Tam metni göster
GİRİŞ
Orta Vadeli Program (OVP), Türkiye’nin kalkınma planı, yıllık program ve merkezi yönetim bütçesi arasındaki hedef, politika ve kaynak bütünlüğünü sağlayarak üç yıllık bir perspektifle makroekonomik politika çerçevesisunan temel politika belgesidir. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından her senemüşterekenhazırlanan ve Cumhurbaşkanı Kararıyla yürürlüğe konulan OVP;makro politikalar, ilkeler, hedefler ve gösterge niteliğindeki temel ekonomik büyüklüklerin yanı sıra , bütçe dengesi, ǡǡborçlanma durumu ve kamu idarelerinin ödenek teklif tavanlarını kapsayacak şekilde Resmi Gazete’de yayımlanarakmerkezi yönetim bütçe sürecini başlatır. OVP’de, küresel, bölgesel ve ulusal ekonomik gelişmeler çerçevesinde belirlenen makroekonomik ortaya konulmaktadırǤ çerçevede, OVP hem kamuhem de özeliçin politika öngörülebilirliğini artıran bir belge niteliğindedir. OVP, her yıl uygulama sonuçları ile küresel ve ulusal ekonomide gelişmeler dikkate alınarak güncellenmektedir. ʹͲʹǦʹͲʹͺdönemini kapsayan Orta Vadeli Program’da, On İkinci Kalkınma Planı (2024ǦʹͲʹͺȌ dikkate alınarak makroekonomik ve finansal istikrarıgüçlendirilmesiǡ korunması tek haneye düşürülerek fiyat istikrarını sağlaı amaçlamaktadır. Program ayrıca üretkenliğin artırılması, ArǦGe ve yenilikçilik kapasitesinin geliştirilmesi, yeşil ve dijital ekonomiye geçiş sürecinde teknolojik dönüşümün hızlandırılması, beşeri sermayenin güçlendirilmesi, işgücü piyasasının daha etkin hale getirilmesi, iş ve yatırım ortamının iyileştirilmesi ve ekonomide kayıt dışılığın azaltılması yoluyla sürdürülebilir büyümeyi Ǥ Program dönemi boyunca kamu kurum ve kuruluşlarının bütçe hazırlıkları ile yasal ve idari düzenleme faaliyetleri ve diğer karar alma ve uygulama süreçleri, OVP’de belirlenen amaç ve öncelikler esas alınarak yürütülecektir. OVP’nin ilk yılında uygulanacak politikalar ve somut tedbirler, ayrıntılı biçimde 2026 Yılı umhurbaşkanlığı Yıllık Programında yer alacaktırǤ
GENEL DEĞERLENDİRME
ȋʹͲʹͷ–ʹͲʹȌ’da, üç yıllık dönemde izlenecek makroekonomik politika çerçevesini ortaya konulmuşǡ öncelikli reform alanlarına yön düzenlemeler takvime bağlanarak Programın ilgili kurumlar tarafından etkin, koordineli ve disiplinli şekilde uygulanması ve izlenmesi sağlanmıştır. Bu çerçevede, büyüme ve ticaret, beşeri sermaye ve istihdam, fiyat istikrarı ve finansal istikraǡ kamu maliyesi, iş ve yatırım ortamının iyileştirilmesine yönelik öncelikli reform alanlarında düzenlemelere ilişkin OVP (2025Ǧ2027)’de beşana başlık ve 27 kategoride 79 tedbir yer almıştır.
2025 yılının ilk yarısında tamamlanması öngörülen 4ͳ16 tanesi hayata geçirilmiştir.
İlk iki çeyrekte henüz tamamlanmamış tedbirlerle birlikte 2025 yılının üçüncü ve dördüncü çeyreğinde tamamlanması öngörülen takvimde tamamlanması için yakından takip edilmektedir. 2025 yılı omik hedef ve gelişmeleri küresel ve bölgesel konjonktür ışığında değerlendirildiğinde başta tarifeler olmak üzereticaret ortamındar küresel yöndelemiştirǤDiğer taraftan,yaşanan jeopolitik gelişmeler piyasalarında dalgalanmalara neden olmuştur. Ayrıca, uygulanan tarifelerin enflasyon üzerindeki etkileri başta Merkez Bankası (Fed) olmak üzere gelişmiş ülke merkez bankalarının faiz indirim sürecini . Bu gelişmeler çerçevesinde, küresel büyüme görünümünde aşağı yönlü riskler belirginleşmiştir. Küresel büyüme görünümünün bozulması artmasına karşın ȋʹͲʹͷǦ2027) politikaları ve tedbirleri kararlılıkla sürdürülmüştür. OVP’ göstergelerönemli ölçüdegerçekleşmesi beklenmektedir. ȋʹͲʹͷǦ2027)’de 2025 yılı için yüzde 4,0 olarak milli gelir büyümesinin, küresel ekonomideki gelişmelerin dışınin yanı sıraflasyon sürecinin sıkı bir duruşugerektirmesiyle, OVP hedefiyle kıyaslandığında ılımlı bir seviyede gerçekleşmesi ǤÖte yandan yurtiçi talep gelişmeleri ve petrol fiyatlarındaki mevcut seyir ile birlikte cari işlemler dengesinde hbir görünüm Ǥ Makroekonomik politikalarda sıkı duruşkarşın,2025 yılında işsizlik oranının ȋʹͲʹͷǦʹͲʹȌ e göre daha düşük seviyede gerçekleşmesi öngörülmektedirǤ Diğer ǡ2025 yılında etkinliği ve verimliliği artırmaya yönelik alınan birlikte bütçede harcama hedefleri ile uyumlu bir görünüm sağlanmıştır. Bununla birlikte, büyüklüklerdeki değişime bağlı olarak aşağı yönlü seyri doğrultusundabütçe açığının milli gelire oranının hedeflenenin üzerinde gerçekleşmesiǤ Program döneminde cari işlemler açığının daralmasıyla dış finansman ihtiyacındaki azalmanın da etkisiyle kalıcı rezerv birikimi sağlanmıştır. Ağustos 2025 itibarıyla 178 milyar dolar seviyesine ulaşmıştır. Kur Korumalı Mevduat (KKM) uygulamasından çıkış stratejisi kapsamında KKM stoku bir önceki yılın aynı dönemine göre 1 trilyon 197 milyar TL azalarak 397 milyar TL seviyesine kadar gerilemiş, KKM’nin toplam mevduat içerisindeki payı yüzde 1,7’ye gerilemiştir. TL mevduatın toplam mevduat içerisindeki payı ise yüzde 52,5’ten yüzde 60,7'ye yükselmiştir. Ağustos 2025 sonu itibarıyla Türkiye’nin kredi risk primi (CDS) 270 baz puan seviyesinin altına inmişǡyükselen ülke kredi notu da pozitif görünümü desteklemiştir. ʹͲʹͶ itibarıyla başlayan dezenflasyon süreciǡ sıkı para politikası uygulamaları, iç ve yapısal dönüşüm adımlarının devamıyla enflasyonda gerileme eğilim sürmektedirǤBununla beraber geçmiş enflasyona endeksleme davranışı güçlü olan h artışındakikatılığın sürmesi ve iklim koşullarına bağlı olarakgıda fiyatlarında gözlenen artışlarǡ ȋʹͲʹͷǦ2027) öngörülerinin üzerinde seyretmesine yol açmıştıǤ ȋʹͲʹͷǦ2027)’de dönüşümadımlarıkapsamında yeşil ve dijital dönüşüm yönelik düzenlemeler hayata geçirilmiş, sanayinin ihtiyaç duyduğu nitelikişgücünün yönelik ilaveadımlaratılmıştır. Ayrıca, kamu harcamalarında ǡǡ let, kayıt dışılıkla mücadele iş yatırım ortamın yönelik iyileştir r kararlılıkla sürdürülmüştür. ʹͲʹǦ2028 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program’daküresel, bölgesel ve ulusaldüzeyde ortaya çıkan gelişmeler ışığındaǡ temel makroekonomik çerçeve güncelle, önümüzdeki üç yıllık dönemde hayata geçirilecek öncelikli dönüşüm adımlarımaktadırǤ
Ş
A. DÜNYA EKONOMİSİ
ʹͲʹ4 yılında küresel ölçekte büyüme görünümüǡme eğilimi sür te belirsizliklerin gölgesindeǡ dayanıklı bir performans sergilemiştir.
Gelişmiş ekonomiler büyümesini korurken gelişmekte olan ekonomiler ise özellikle Asya kaynaklı ivme kaybetmiştir. 2024 yılında başta Avrupa Merkez Bankası ȋȌ Merkez Bankası (Fed) olmak üzere gelişmiş ülke merkez bankaları büyüme ve enflasyon dinamiklerini dikkate alarak politika faizlerinde indirim döngüsüne başlamıştır. Diğer taraftan gelişmekte olan ülke merkez bankaları temkinli yaklaşımını sürdürmüştür. Özellikle yılın son çeyreğinde ABD’de seçim süreci kaynaklı politika belirsizliği küresel iktisadi faaliyette belirleyici bir unsur olmuştur. ʹͲʹͷyılının ilk yarısında ABD ve Çin arasında artan ticaret gerilimǡartışları ve önlemler, küresel ticaret sistemine yönelik belirsizlikleri derinleştirmiştir. ABD’nin ilan ettiği küresel ölçekte yaygın başta Çin olmak üzere birçok ülke tarafından karşılık verilmişǡ sert dalgalanmalara yol açmıştır. Tüm bu gelişmelerin etkisiyle küresel büyüme baskılanmış ancak önen yüklemeli ticaret ve yatırım faaliyetleri dönemdebüyümeyi desteklemiştǤ Finansal koşullar 2025yılının ilk yarısında görece iyileşmiş, gelişmekteolan ülkelere yönelik sermaye akımları canlanmıştır. u olumlu tabloya rağmenǡ özellikle ABD’nin uygulamayı planladığı ilave tarifelerin ertelenmesiticaret politikası belirsiartmışǡküresel büyüme ve ticaret üzerindeki r varlığını korumuştur.2022 yılında zirveye ulaşan küresel enflasyona karşı alınan tedbirler belirli kazanımlar sağlanmışken fiyat artışlarındaki düşüş süreci dönemde yavaş seyretmektedir. al fiyatları artış hızındaki belirgin düşüşler manşet enflasyonun gerilemesine yardımcı olurken hizmet fiyatları artış hızı ortalama enflasyonüzerinde kalmaya Ǥ Başlıca ekonomilerde görece yüksek seviyelerden gerilemesine rağmen öngörülenin üzerindeseyretmesi, faiz indirimlerini ötelemiştirǤManşet enflasyonun beklentilerle nispeten daha uyumlu bir görünüm izlediği Avro Bölgesi ve diğer gelişmiş ekonomiler, parasal gevşeme döngüsü açısından ABD'nin önünde yer almıştır. Birçok gelişmekte olan ülke merkez bankaları ise dış politika faiz oranlarını düşürme Ǥ Küreselsalgın öncesi yirmi yıllık dönemde dünya büyümesi ortalama yüzde 3,son yıllardaki omik gelişmelere paralel olarak, 2024 yılında yüzde 3,3 oranı ortalamaların altındabüyüme kaydedilmiştir. Dünya ekonomisinin Uluslararası Para Fonu (IMF) tahminlerine göre 2025 yılındabir önceki yılın da altında kalarakyüzde 3ǡͲoranında büyümesi, 2026 yılındabenzer bir görünümleyüzde 3,1 oranında büyüme kaydetmesi beklenmektedir. Ülkelere göre incelendiğinde, 2024 yılında ABD ekonomisi güçlü iç talep sayesinde yüzde 2,8 ile görece yüksek bir büyüme kaydederken Avro Bölgesinde büyüme yüzde0,9 ile sınırlı düzeyde kalmış, özellikle imalat sanayiindeki durgunluk ve yüksek enerji maliyetleri büyümeyi baskılamıştır. Çin ekonomisi ihracattaki artışa rağmen zayıf iç talep ve gayrimenkul sektöründeki bağlı olarakyüzde 5ǡͲoranında büyüme kaydetmiştir.2024 yılında yüzde 1,8 oranında büyüyen gelişmiş 2025 ve 2026 yıllarında sırasıyla yüzde 1,5 ve yüzde 1,6 oranlarında büyümesi beklenmektedir. Türkiye’nin önemli ticaret ortağı olan Avro Bölgesinin ʹͲʹͷʹͲʹyıllarında sırasıyla yüzde 1ǡͲyüzde 1,2 oranında, Almanya’nın yüzde 0,1 ve yüzde 0,9 oranında büyümesi öngörülmektedir. Aynı dönemde Birleşik Krallık’ın sırasıyla yüzde ͳǡʹyüzde 1,4 oranında büyümesi beklenirken Japonya’nın yüzde 0,7 ve yüzde 0,5 oranında büyüyeceği tahmin edilmektedir. ABD’nin ise 2025 yılında yüzde 1,9 oranında büyümesi öngörülmekteyken 2026 yılında yüzde 2ǡͲoranında büyüyeceği tahmin edilmektedir.
I. DÜNYA VE TÜRKİYE EKONOMİSİNDE GELİŞMELER
2024 yılında yüzde 4,3 büyüyen gelişmekte olan ülkelerin 2025 ve 2026 yıllarında IMF göre yüzde 4,1 ve yüzde 4ǡͲoranlarında büyümesi beklenmektedir. Gelişmekte olan ülkeler arasında öncü konumda olan Çin’in 2025 ve 2026 yıllarında sırasıyla yüzde 4,8 ve yüzde 4,2 oranında, Hindistan’ın ise her iki yılda yüzde 6,4 oranında büyümesi öngörülmektedir. Çin ekonomisi son dönemlerde artan teşvikler, iyileşen tüketici güveni ve güçlü dış talepten olumlu etkilenmiş ve beklentilere yakın bir performans sergilemiştir. Ancak gayrimenkul sektörü kırılganlıklargibi devam eden yapısal sorunlar ve ticaret gerilimleri Çin ekonomisindeaşağı yönlü baskı oluşturmaktadır. nflasyon oranlarının birçok ekonomide hedef seviyelere yaklaşması ve bazı ülkelerde iktisadi faaliyette yavaşlamanın belirginleşmesi, küresel finansal koşullarda sınırlı bir gevşemey hazırlamıştır. Bununla birlikte, ticaret politikalarındaki belirsizlikler, özellikle büyük ekonomiler arasında devam eden tarife ve korumacı eğilimler, küresel ekonomik görünüm üzerinde baskı oluşturmaktadır. Süregelen jeopolitik gelişmyanı sıra, fiyatlarındaki oynaklık ve para politikası adımlarının hızı ile zamanlaması, önümüzdeki dönemde ülkelerin büyüme performansınıını Ǥ Grafik 1: Küresel Büyüme ve Küresel Ticaret Hacmi Artışı (Yüzde) Kaynak: IMF Küresel Ekonomik Görünüm (Temmuz 2025Ȍǡǣ 2025 yılı küresel görünümündebir önceki yıla kıyasla yaşanankısmiyavaşlama dünya ticaret hacmiartış hızıdaki yavaşlamanın leşmesi öngörülmektedir. 2024 yılında mal ve hizmet ticaret hacmindeki artışǡküresel düzeyde yüzde 3,5, gelişmiş ülkelerde yüzde 2,Ͳyükselen ve gelişmekte olan ekonomilerdeyüzde 5ǡͺoranında miş olup ʹͲʹͷ yılında sırasıyla yüzde 2,6, yüzde 1,8 ve yüzde 3,8 oranlarında gerçekleşmesitahmin edilmektedir. 2026 yılında ise küresel mal ve hizmet ticaretindeki artış hızınınve korumacılıktaki yükselişleyavaşlayarakyüzde 1,9 olması enmektedir. Bu dönemde mal ve hizmet ticaret artış hızının gelişmiş ülkelerde yüzde 1,2 oranına, yükselen ve gelişmekte olan ekonomilerde ise yüzde 3,2 oranına gerilemesi tahmin Ǥ -7 -5 -3 -1 Gelişmiş Ekonomiler Gelişmekte Olan Ekonomiler Dünya
2025T
2026T
Dünya Ticaret Hacmi (Mal ve Hizmetler) Gelişmiş Ekonomiler Yükselen ve Gelişmekte Olan Ekonomiler Tablo 1: Küresel Ekonomik Görünüm (Yüzde Değişim)
2025T
2026T
Küresel Hâsıla 3,5 3,3 3,0 3,1 Gelişmiş Ekonomiler 1,8 1,8 1,5 1,6 ʹǡͻ ʹǡͺ ͳǡͻ ʹǡͲ Avro Bölgesi Ͳǡͷ Ͳǡͻ ͳǡͲ ͳǡʹ ǦͲǡ͵ ǦͲǡʹ Ͳǡͳ Ͳǡͻ Diğer Gelişmiş Ekonomiler ͳǡͻ ʹǡʹ ͳǡ ʹǡͳ Yükselen ve Gelişmekte Olan Ekonomiler 4,7 4,3 4,1 4,0 Yükselen ve Gelişmekte Olan Asya ǡͳ ͷǡ͵ ͷǡͳ Ͷǡ Çin ͷǡͶ ͷǡͲ Ͷǡͺ Ͷǡʹ Yükselen ve Gelişmekte Olan Avrupa ͵ǡ ͵ǡͷ ͳǡͺ ʹǡʹ Orta Doğu ve Orta Asya ʹǡͶ ʹǡͶ ͵ǡͶ ͵ǡͷ ǦAltı Afrika ͵ǡ ͶǡͲ ͶǡͲ Ͷǡ͵ Dünya Ticaret Hacmi (Mal ve Hizmetler) 1,0 3,5 2,6 1,9 Gelişmiş Ekonomiler Ͳǡʹ ʹǡͲ ͳǡͺ ͳǡʹ Yükselen ve Gelişmekte Olan Ekonomiler ʹǡ͵ ͷǡͺ ͵ǡͺ ͵ǡʹ Emtia Fiyatları ǦͳǡͶ Ǧͳǡͺ Ǧͳ͵ǡͻ Ǧͷǡ Yakıt Dışı(Dünya Emtia İthalat Ağırlıklarına Göre Ort.) Ǧͷǡ ͵ǡ ǡͻ ʹǡͲ Tüketici Fiyatları 6,6 5,6 4,2 3,6 Gelişmiş Ekonomiler Ͷǡ ʹǡ ʹǡͷ ʹǡͳ Yükselen ve Gelişmekte Olan Ekonomiler ͺǡͲ ǡ ͷǡͶ Ͷǡͷ Kaynak: IMF Küresel Ekonomik Görünüm (Temmuz 2025), T: Tahmin 2024 yılında küresel düzeyde zayıf emtia fiyatları aşağı yönlü baskı oluşturmuştur. Özellikle enerji fiyatları, RusyaǦUkrayna savaşıyla zirve seviyeleri gördükten gerileyerek salgın öncesi yakınsamışancak yıl ortasında başta Gazze’deki katliamlar ve On İki Gün Savaşı olmak üzere Orta Doğu’da yaşanan İsrail kaynaklı nedeniyle kısa süreli artışlar görülmüştür. 2025 yılına gelindiğinde ise emtia fiyatları genel olarak ılımlı bir seyir izlemekte olupküresel ticaret akımlarında gözlenen öne çekilmiş talep ışları, bazı alt gruplarda geçici dalgalanmalara yol açmıştır.üresel navlun fiyatlarında ʹͲʹͷyılınınilk yarısında kısmi artışlar gözlenmiş, ikinci çeyrekte bu eğilim yavaşlamıştır. 2025 yılında emtia fiyatları, özellikle enerji ve gıda alt gruplarında,manşet enflasyonun düşüşüne katkı sunarken hizmet fiyatlarındaki dirençli seyir enflasyondaki gerilemeyi sınırlamaya devam etmiştir. Önümüzdeki dönemde küresel talebin görünümü, ticaret politikalarının ve jeopolitik ǡbaşta enerji olmak üzere emtia fiyatların unsurlar olacaktırǤ Grafik 2: Ticaret Politikası ve Jeopolitik Belirsizlik Endeksi Kaynak: Ticaret Politikası Belirsizliğinin Ekonomik Etkileri, Caldara vd. (2020)Ǣǡ ǤȋʹͲʹͳȌ Ͳ ʹͲͲ ͶͲͲ ͲͲ ͺͲͲ ͳͲͲͲ ͳʹͲͲ Ticaret Politikası Belirsizlik Endeksi Ͳ ʹͲͲ ͶͲͲ ͲͲ ͺͲͲ ͳͲͲͲ ͳʹͲͲ Jeopolitik Risk Endeksi ıkı finansal koşullar küresel enflasyon, özellikle hizmet fiyatlarındaki dirençli seyir nedeniyle hedef seviyelere tam olarak yakınsamamıştır. 2025 yılında zayıflayan özel tüketim ve yatırımlar manşet enflasyonda düşüşü desteklerken çekirdek enflasyon birçok gelişmiş ve gelişmekte olan ekonomide yüksek kalmaya devam etmǤǡ olası etkiiyle birlikte önümüzdeki dönemde endişeleri canlı tutmaktadır. Bu çerçevedeǡankaları 2025’in ilk yarısında temkinli bir duruş sergilemişancak bazı gelişmiş ülkelerde sınırlı faiz indirimlerine gidilmiştir.ABD Merkez Bankası yılın ilk yarısında politika faiz oranını sabit tutarak yılın ikinci yarısında kademeli faiz indirimi sinyali vermiş, Avrupa Merkez Bankasıpolitika faizini sınırlı orandadüşürmüştür.Çin’de parasal gevşeme ve mali teşvikler devam ederken Japonya faiz artırımlarını kontrollü biçimde sürdürmektedir.
Gelişmekte olan ülkelerde ise faiz indirimlerine dair adımlar büyük ölçüde sınırlı kalmıştır.
Mevcut sıkı finansal koşullar ve politika belirsizlikleri altında, küresel enflasyonun 2024 yılına göre düşüş göstereceği ancak bazı ekonomilerde hedeflerin üzerinde kalmayı sürdüreceği öngörülmektedir. IMF’nin 2025 yılı tahminine göre enflasyonun gelişmiş ekonomilerde yüzde 2,5 ve yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomilerde yüzde 5,4 olması öngörülmektedir.
Küresel enflasyonun ise 2025 ve 2026 yıllarında sırasıyla ortalama yüzde 4,2 ve yüzde ͵ǡ oranında gerçekleşeceği tahmin edilmektedirǤ Önümüzdeki dönemde, jeopolitik gerilimlerin sı belirsizliklerinin, küresel ticarette korumacılık eğilimlerini ve tedarik zincirlerinde bozulmaları besleme olasılığı hâlen devam etmektedir. Ayrıca, finansal koşullarda sıkılaşmanın seyri ve beklenen gevşeme döngüsünün takvimi, küresel risk iştahı ve gelişmekte olan ülkelere yönelik sermaye akımları üzerinde belirleyici olacaktır. Son olarak, iklim değişikliğine bağlı kuraklık gibi doğal afetlerin sıklığının artması ve boyutlarının büyümesi küresel enflasyon beklentilerinde arz yönlü ǤȋʹͲʹǦ2028)’ın makroekonomik politika çerçevesi ortaya konulurken söz konusu aşağı ve yukarı yönlü riskler dikkate alınmış, hedefle belirlenirken ihtiyatlı bir yaklaşım benimsenmiştir.
B. TÜRKİYE EKONOMİSİ
1. Büyüme Küresel ölçekte devam eden enflasyonla mücadele politikalarının etkisiyle dış talebin zayıf seyrettiği, jeopolitik gerilimlerin sürdüğü ve finansal koşulların nispeten sıkı seyrettiği 2024 yılında, Türkiye ekonomisi dezenflasyon sürecine uyumlu şekilde büyümesini sürdürmüştür. OVP ȋʹͲʹͷǦ2027) kapsamında sıkı para ve maliye politikaları eşgüdüm içinde uygulanmış, güçlenmişve iç talepte dengelenme eğilimi belirginleşerek 2024 yılı Haziran ayından itibaren fiyatlar genel seviyesindeki artış hızı yavaşlamaya başlamıştır. 2023 yılında yaşanan deprem felaketinin yol açtığı hasarın giderilmesine yönelik uygulanan tedbirlere ve yürütülen yeniden yapılanma faaliyetlerine 2024 yılında da devam edilmiştir. Böylece 2024 yılı boyunca inşaat yatırımları güçlü seyretmiş ve sabit sermaye yatırımları bir önceki yıla kıyasla ivme kaybetmesine rağmen artış eğilimini sürdürmüştür. Yılın ikinci yarısında sıkı para ve maliye olitikası uygulamalarının kararlılıkla devam etmesiyle birlikte özel tüketimin artış hızı azalmış ve büyüme kompozisyonundaki dengelenmeyle dezenflasyon süreci desteklenmiştir. Böylelikle, Türkiye ekonomisi 2024 yılında küresel ve bölgesel ölçekte artan be eden zayıf dış talep koşulları ve finansal sıkılaşmaya rağmen dayanıklılığını koruyarak yılın tamamında yüzde 3,3 oranında büyüme kaydetmiştir. 2024 yılında milli gelir iktisadi faaliyet kollarına göre incelendiğinde, yıl genelinde inşaat dâhil hizmetler sektörü milli gelir büyümesine en fazla katkı sağlayan üretim sektörü olmaya devam etmiştir. 2024 yılının tamamında inşaat dâhil hizmetler sektörü ve sanayi sırasıyla yüzde 3,6 ve yüzde 0,2 oranlarında katma değer artışı göstermiş olup bu sektörlerin büyümeye katkıları ise sırasıyla 2,3 puan ve 0,04 puan olmuştur. Ayrıca inşaat sektörü, beş yıllık daralmanın ardından deprem bölgesindeki yeniden yapılanma faaliyetlerinin de etkisiyle 2023 yılında yeniden canlanmış ve 2024 yılındaivme kazanarak yüzde 9,9 oranında güçlü bir büyüme kaydetmiştir.
Diğer taraftan, tarım sektörü önceki yıldaki seyrinin aksine yıl genelinde yüzde 5,1 oranında artış kaydederek büyümeye0,3 puan katkı sağlamıştır. Türkiye ekonomisi 2024 yılının ilk yarısında ılımlı bir performans sergileyerek yıllık bazda yüzde 3,7 oranında büyümüştür. Bu dönemde ivme kaybetmekle birlikte inşaat dâhil hizmetler sektörü milli gelir büyümesinin temel sürükleyicisi olurken sanayi sektörü sıkı politikalara rağmen milli ınırlı oranda pozitif katkıda bulunmuştur. sektörü yılın ilk yarısında bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 4,1 oranında artış kaydederken sanayi sektörü aynı dönemde yüzde 1,0 oranında büyümüştür. Bahse konu dönemde inşaat sektörü ile ticaret, ulaştırma ve konaklama hizmetleri ise sırasıyla yüzde 8,9 oranında ve yüzde 3,6 oranında büyüyerek iktisadi faaliyete katkı sunmaya devam etmiştir. Tarım sektörü ise yüzde 6,4 oranında artarak milli gelir büyümesine 0,2 puan katkı sağlamıştır. 2024 yılının ikinci yarısında ise milli gelir katma değer artışı, yüzde 3,0 seviyesinde gerçekleşerek iktisadi faaliyetin ivme kaybetmesine rağmen pozitif seyrini koruduğunu ortaya koymuştur.
İnşaat dâhil hizmetler sektörü bu dönemde yüzde 3,2 oranında büyüyerek e lokomotifi olmaya devam etmiştir. Sanayi sektörü ise yüzde 0,6 oranında sınırlı bir daralma kaydetmiş ve büyümeye 0,1 puan negatif etkide bulunmuştur. Ayrıca, bu dönemde inşaat sektöründe büyüme hız kazanarak yüzde 10,9 oranında artış kaydetmiş olup deprem bölgesinde yürütülen yeniden yapılanma çalışmalarının büyüme üzerindeki olumlu etkisi sürmüştür. Tarım sektörü ise aynı dönemde ivme kazanarak yüzde 4,7 oranında artış kaydetmiş ve büyümeye 0,3 puan katkı sağlamıştır. 2025 yılının ilk çeyreğinde GSYH artış hızı yüzde 2,3 oranında gerçekleşmiş olup iktisadi faaliyet ılımlı seyretmiştir. Milli gelir üretim yönünden değerlendirildiğinde, inşaat dâhil hizmetler sektörü yüzde 3,4 oranında artış kaydederek büyümenin arkasındaki itici güç olma etmiştir. Bununla birlikte, sanayi katma değeribu dönemdebir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 1,7 oranında daralmıştır. Tarım sektörü ise iklim koşulları nedeniyle yüzde 2,1 oranında daralarak artış eğilimini sonlandırmıştır. 2025 yılının ikinci çeyreğinde ise yüzde 4,8 oranındabüyüme kaydederek kazanmıştır. Bu dönemde sanayisektörü yüzde 6,1 oranında artış kaydederek büyümeye yüzde 1,2 puan katkıda bulunurken, inşaat dâhil sektörükatma değeri yüzde 5,2 oranında artarak büyümeye 3,4 puan katkı muştur. Tarım sektörü koşulları nedeniyleyüzde 3,5’lik daralma ile büyümeye 0,1 puan negatif katkıdabulunmuştur.
Böylece, 2025 yılı ilk yarısındaki ekonomik büyüme yüzde 3,6 oranında gerçekleşmiştirǤ Grafik 3: Üretim Yoluyla GSYH Büyümesi ve Sektörel Katkılar (Yüzde Puan) ǣTÜİK,hesaplamaları Harcamalar yöntemiyle milli gelir incelendiğinde, 2024 yılında özel tüketim bir önceki yıla kıyasla kaybetmiş olsa da ekonomik büyümenin ana sürükleyicisi olmaya devam etmiştir. Yüzde 4,3 oranındaki artışla büyümeye 3,0 puan katkı yapan özel tüketim, hanehalkı harcamalarındaki dirençli seyrin sürdüğüne işaret etmiştir. Sabit sermaye yatırımları yüzde 2,7oranında artarak büyümeye 0,7 puan katkı sağlarken bu gelişmede özellikle inşaat yatırımlarındaki toparlanma etkili olmuştur. Kamu tüketimi ise yüzde 0,8’lik düşüşle büyümeye 0,1 puan negatif etkide bulunmuştur. Bu dönemde net mal ve hizmet ihracatı 1,0 puanlık pozitif katkısıyla dış talebin büyümeye destek verdiği bir kompozisyon ortaya koymuştur. 2024 yılının ilk yarısında, Türkiye ekonomisi iç talebin öncülüğünde büyümeyi sürdürmüştür.
Özel tüketim harcamaları, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 4,7 oranında artarak büyümeye 3,2 puan katkı sağlamıştır. Aynı dönemde uygulanan dezenflasyonist politikaların da etkisiyle kamu tüketimi yüzde 0,4 oranında azalmış ve büyümeye 0,1 puanlık negatif etkide bulunmuştur. Toplam sabit sermaye yatırımları, inşaat sektöründeki hareketliliğin etkisiyle yüzde 3,7 oranında artış göstermiş ve büyümeye 1,0 puan katkı yapmıştır. Son beş çeyrektir büyümeye negatif etkide bulunan net mal ve hizmet ihracatının 2024 yılı ilk yarısında ise katkısı ͳǡͶçekleşmiştir. 2024 yılının ikinci yarısında ise özel tüketim, ilk yarıya kıyasla bir miktar ivme kaybetmiş, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 4,0 oranında artarak büyümeye 2,7 puan katkı sunmuştur.
Kamu tüketimi aynı dönemde yüzde 1,1 oranında azalarak ekonomik büyümeye 0,1 puan negatif etkide bulunmuştur. Toplam sabit sermaye yatırımları ise bir önceki yılın aynı dönemine göre inşaat yatırımlarının yüzde 9,6’lık güçlü büyümesiyle birlikte yüzde 1,8 oranında artmış ve büyümeye 0,4 puanlık katkıda bulunmuştur. 4,0 4,6 6,5 4,9 5,3 2,3 2,8 3,2 2,3 4,8 -1 Tarım Sanayi Hizmetler Vergi-Süb.
GSYH
2025 yılının ilk çeyreğinde, fiyat istikrarını önceliklendiren politikaların devamıyla büyüme kompozisyonunda iç talep dengelenmiş olmakla birlikte belirleyici olmayı sürdürmüştür. Bu dönemde özel tüketim harcamaları yıllık bazda yüzde 1,6 artarak büyümeye 1,1 puan katkı sağlamış, sabit sermaye yatırımlarındaki yüzde 1,8’lik artış ise 0,5 puanlık katkıyla iç talep kaynaklı toparlanmayı desteklemiştir. Böylece toplam yurt içi talebin büyümeye katkısı 2,8 puan düzeyinde gerçekleşmiştir. Dış ticaret açısından değerlendirildiğinde, küresel ticaret politikalarındaki belirsizliğe bağlı olarak ihracattaki sınırlı artış ve ithalattaki ivmelenme ile birlikte net mal ve hizmet ihracatı büyümeye 0,5 puan negatif etkide bulunmuştur. 2025 yılı ikinci çeyreği özel tüketim harcamaları yüzde 5,1 oranında artarken, kamu harcamalarında yüzde 5,2 oranında düşüşyaşanmıştır. 2025 yılı ikinci çeyreğinde toplam tüketim büyümesi yüzde 3,5 oranında kaydedilirken sabit sermaye yatırımlarının büyümesi ise yüzde 8,8 nında gerçekleşmiştir. İkinci çeyrek itibarıyla makineǦteçhizat yatırımları da yüzde 9,3 oranında belirgin bir artış kaydetmiştir.Toplam yurt içi talep büyümeye 6,2 puan katkı sağlarken na ihracat pazarlarında süregelen zayıf dış talep koşulları ve küresel ölçekte artan korumacılık politikalarının etkisiyle net mal ve hizmet ihracatının büyümeye 1,4 puan negatif etkide bulunduğu görülmüştür. Bu çerçevede, yılın ikinci çeyreğinde yıllık GSYH artışı yüzde 4,8 seviyesinde gerçekleşmiştirǤ 2025 yılının ikinciyarısına yönelik tahminler, büyümenin dengeli bir görünüm sergileyeceğine işaret etmektedir. Sıkı parasal ve mali duruşun etkisiyle, iç talebin daha ılımlı bir patikada seyretmesi beklenirken, kamu harcamalarının büyümeyi destekleyici yöndeki katkısının sınırlı kalacağı öngörülmektedir. Dış talep tarafında ise, artan jeopolitik belirsizlikler ve küresel politikalarındaki kısıtlayıcı eğilimlerin, ihracatın büyümeye olan katkısını sınırlandırmaya devam etmesi beklenmektedir. Bu doğrultuda, yılın ikinci yarısında ekonomik büyümenin önceki yıla kıyasla daha dengeli bir yapıda sürmesi, 2025 yılı genelinde ise yüzde ͵ǡ͵ gerçekleşmesi öngörülmektedirǤ Grafik 4: Harcama Yoluyla GSYH Büyümesi ve Bileşen Katkıları (Yüzde Puan) Kaynak: TÜİK, SBB hesaplamaları Üretim faktörlerinin büyümeye katkısı incelendiğinde, 2024 yılında yüzde 3,3 oranında gerçekleşen büyümeye en büyük katkının sermaye stoku ve istihdamdan sağlandığı görülmektedir. 2025 yılında ise büyümenin temel belirleyicileritoplam faktör verimliliği ve sermaye stoku artışı olması beklenǤ2025 yılında gerçekleşecek yüzde 3,3 büyümeye toplam faktör verimliliğinin sırasıyla 1,3 puan ve 2,0 puan katkı vermesi Ǥ 4,0 4,6 6,5 4,9 5,3 2,3 2,8 3,2 2,3 4,8 -10 -5 Toplam Tüketim Toplam Sabit Sermaye Yatırımları Stok Değişimi Net Mal ve Hizmet İhracatı
GSYH
2. İstihdam Parasal koşullardaki sıkılaşmanın olumsuz etkilerine rağmen istihdam, 2024 yılında güçlü seyrini sürdürmüş, yıllık istihdam artışı 988 bin olurken istihdam oranı 1,2 puan artmıştır. İlgili dönemde tüm sektörlerde istihdam artarken, tarımda 132 bin, sanayide 35 bin, hizmetlerde 656 bin ve inşaatta 165 bin kişilik ilave istihdam sağlanmıştır. Yüzde 49,1’ini kadınların oluşturduğu işgücündeki 837 bin kişilik artış, işgücüne katılım oranını yüzde 54,2 seviyesine taşımıştır. Bu doğrultuda işgücüne katılım ve istihdam oranları, serinin güncellendiği 2005 yılından bu yana en yuDž ksek seviyelerine ulaşmıştır. ǚ şsizlik oranı ise bir oDž nceki yıla goDž re 0,7 puan azalarak yuDž zde 8,7 seviyesine gerilemiş, boDž ylece yuDž zde 9,3 olarak oDž ngoDž ruDž len OVP (2025-2027) tahmininin altında gerçekleşmiştir.
Enflasyonla mücadele sürecinde 2025 yılının ilk yarısında mevsimsel etkilerinden arındırılmış istihdam 261 bin kişi azalırken işgücüne katılım oranı 0,6 puan azalarak yüzde 53,5 olmuştur.
Aynı dönemde, işsizlik oranı 2024 yılı dördüncü çeyreğine göre değişmeyerek yüzde 8,6 seviyesinde gerçekleşmiştir. 2025 yılı genelinde, istihdam ve işgücüne katılım oranında düşüş beklenmekle birlikte işsizlik oranının yüzde 8,5 seviyesine gerileyeceği tahmin edilmektedir.
Grafik 5: İşsizlik Oranındaki Değişime Katkılar (Yüzde Puan) Kaynak: TÜİK, SBB hesaplamaları, GT: Gerçekleşme Tahmini
3. Fiyat İstikrarı 2024 yılı başlarında tüketici fiyat artışlarında maliyet yönlü gelişmelerin yanı sıra ücret ayarlamaları ile geçmiş enflasyona endeksleme eğilimi belirleyici olmuştur. Bu dönemde enerji fiyatlarındaki 25 m3’e kadar bedelsiz doğal gaz kullanımına yönelik düzenlemenin sona ermesiyle oluşan baz etkisi kaynaklı yükseliş ve başta kira olmak üzere hizmet enflasyonundaki atalet, manşet enflasyon üzerindeki baskıları artırmıştır. Haziran ayından itibaren dezenflasyon süreci başlamış, üçüncü çeyrekte enflasyon görünümünde belirgin bir iyileşme kaydedilmiştir. Bu dönemde Türk lirasındaki görece istikrarlı seyir, emtia fiyatlarındaki ılımlı görünüm ve talep koşullarındaki zayıflama enflasyondaki düşüşe katkı sağlamıştır. Yılın son çeyreğinde dezenflasyon süreci ivme kazanırken, geçici arz koşullarına bağlı olarak gıda fiyatlarındaki oynaklık manşet enflasyondaki iyileşmeyi sınırlamıştır. Aralık ayında belirgin yavaşlamayla birlikte yıl sonunda TÜFE yıllık artış oranı yüzde 44,4 olarak gerçekleşerek Mayıs ayından itibaren 31,1 puanlık düşüş kaydetmiştir.
0,0 2,8 -0,6 -1,1 -1,6 -1,0 -0,7 -0,2 10,9 13,7 13,1 12,0 10,4 9,4 8,7 8,5 -8 -4
2025 (GT)
Katılım Etkisi Çalışma Çağı Nüfus Etkisi İstihdam Etkisi İşsizlik Oranı Değişimi (Puan) İşsizlik Oranı (Sağ Eksen) 2025 yılı OcakǦAğustosdönemindeTÜFE birikimli artışı yüzde ʹͳǡͷgerçekleşmiştirǤ dönemde, hizmet grubu fiyat gelişmeleri temel belirleyici olmuştur. Diğer taraftan, gıda fiyatlarında enflasyonist baskıların azaldığı gözleiş ǡiklim koşullarına bağlı arz yönlü gelişmelerbu görünümü bir miktar sınırlamıştır. Döviz kurunda sağlanan se temel mal fiyatlarındaki artışı sınırlayarak tüketici enflasyonunun seyrinde etkili olmuşturǤ ezenflasyon süreci, sürdürülen sıkı para politikası duruşu, Türk lirasındaki görece istikrarlı seyir ve ekonomi politikaları arasındaki eşgüdümün güçlenmesiyle kesintisiz olarak devam etmiş, Ağustos2025 itibarıyla TÜFE yıllık artış oranı yüzde 3ʹǡͻͷseviyesine gerilemiştir. Alt gruplar itibarıyla değerlendirildiğinde, yıllık enflasyondaki yavaşlamaya en yüksek katkı gıda ve hizmet gruplarından gelirken, temel mallar grubu bu kalemleri izlemiştir. Grafik 6: TÜFE Yıllık Artışı (Yüzde) Kaynak: TÜİK Para politikasında sürdürülen kararlı duruşǡ iye politikasının güçlü desteği ve arz yönlü politikaların etkisiyle, yurt içi talebin dengelenmesi, döviz kurundaki istikrarlı görünüm ve enflasyon beklentilerindeki iyileşmenin devam etmesi sonucunda, aylık enflasyonun ana eğilimindeki düşüşün yılın gerikalanında da sürmesi beklenmektedir. Bu çerçevede, TÜFE yıllık artış oranının yıl sonunda yüzde 28,ͷseviyesine gerileyeceği öngörülmektedirǤ
4. Ödemeler Dengesi 2024 yılında küresel ticarette gözlenen toparlanma süreci, hizmet ticaretindeki güçlü artışla ǡ daha sınırlı bir büyüme gerçekleşmiştir. Başta Avrupa olmak üzere ana ihracat pazarlarımızda ekonomik kademeli olarak canlanması ve dış talepteki artış, ihracatımıza olumlu yansımıştır. Türkiye, bu dönemde uyguladığı ihracat odaklı politikalar, pazar çeşitlendirme stratejileri ve rekabet gücünü artırmaya yönelik yapısal adımlar sayesinde küresel ticaretteki ivmeden fayda sağlamışǡ bu doğrultuda ihracatını artırarak dünya mal ihracatındaki payını yüzde 1,07 seviy sürdürmüştür. Bu dönemde mal ihracatımız bir önceki yıla göre yüzde 2,4 oranında artarak OVP (2025ǦʹͲʹ) hedefinin sınırlı düzeyde altında 261,8 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. 2024 yılında toplam mal ithalatı, enerji ve altın ithalatındaki aşağı yönlü görünümün de etkisiyle bir önceki yıla göre yüzde 5 oranında düşüş kaydetmiştir.Bu kapsamda, 2024 yılında ithalatǡ ȋʹͲʹͷǦ2027) tahminlerine yakın seyrederek 344 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir.
2024 yılındayükselişeğilimini sürdürerek bir önceki yıla göre yüzde 12,5 oranında artışla 56,3 milyar dolar seviyesine yükselmiştirǤ 75,45 44,38 32,95 Oca.23 Nis.23 Tem.23 Eki.23 Oca.24 Nis.24 Tem.24 Eki.24 Oca.25 Nis.25 Tem.25 Grafik 7: Cari İşlemler Dengesi/GSYH (Yüzde)
ǣTCMB, TÜİK
Bu gelişmelerin sonucunda, 2024 yılında 10,2 milyar dolar seviyesinde kaydedilen cari işlemler açığı, GSYH’ya oranla yüzde 0,8 ile OVP (2025Ǧ2027) tahmininin altında kalmıştır. 2024 yılında, bir önceki yıla benzer şekilde doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları ve diğer yatırımlar kalemlerinde net sermaye girişleri gerçekleşmiştir. Buna karşılık, net hata ve noksan kalemi kaynaklı sermaye hareketlerinde ise 2024 yılında bir önceki yıla göre net çıkış yönünde artış kaydedilmiştir. 2025 yılının ilk yedi ayında ihracat, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 5,1 oranında artarak 156,3 milyar dolar seviyesine ulaşmıştır. Bu artışta, küresel ticaretteki yavaşlamaya rağmen ihracat miktar endeksindeki yükselişin yanı sıra ihracat birim değerindeki artış da belirleyici olmuştur. 2025 yılı ihracatının yüzde 4,6 oranında artarak 273,8 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmesi tahmin edilmektedir. 2025 yılının ilk yedi ayında ithalat bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 6,9 oranında artarak 212,2 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiş2025 yıl genelinde ithalatın yüzde 6,7 oranında ͵kaydedileceğiǤ Seyahat gelirleri ise 2025 yılının ilk 6 ayında yüzde 7,9 oranında artarak 23,8 milyar dolar seviyesine yükselmiş olup yıllıklandırılmış olarak 2024 yılının Haziran ayına göre yüzde 10,5 oranında artışla 58,1 milyar dolar seviyesine ulaşmıştır. Yılın kalan aylarında seyahat gelirlerinin ılımlı oranda yükselerek OVP (2025Ǧ2027) hedefinin üzerine çıkması ve 2025 yılında 60 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Söz konusu gelişmeler ışığında, cari işlemler açığının 2025 yılında OVP (2025ǦʹͲʹȌ göre daha düşük seviyedeǡʹʹǡkaydedilmesi öngörülmektedir. 2025 yılı cari işlemler açığının GSYH’ya oranının yüzde1,4 seviyesinde gerçekleşmesi, enerji hariç cari işlemler dengesinin ise GSYH’ya oranla yüzde 1,7 fazla vermesi öngörülmektedirǤ -1,8 2,0 -4,3 -0,8 -5,1 -3,5 -0,8 -7 -5 -3 -1
5. Finansal İstikrar Sıkı para politikasıyla beraber parasal aktarım mekanizmasını güçlendirmek ve TL’ye geçişi teşvik acıyla atılan makroihtiyati politika adımları dezenflasyon sürecini desteklemiştir. Bu çerçevede, kredi büyümesi sınırlandırılarak enflasyonla uyumlu seviyelerde seyretmesi sağlanmış ve TL finansal varlık ağırlığı artmaya devam etmiştir. Firmaların yabancıȋ Ȍ kredi riskini azaltmak amacıyla YP kredi büyüme hızına ilişkin sınır tedrici olarak düşürülerek Mart 2025’te aylık yüzde 0,5 seviyesine getirilmiştir. Ayrıca YP kredi büyüme sınırından istisna tutulan kredilerin kapsamı da daraltılmıştır. Söz konusu önlemler neticesinde kur etkisinden arındırılmış ve yıllıklandırılmış YP ticari kredi artışı Ağustos ayı itibarıyla yüzde 18,4 seviyesine gerilemiştir. Ocak ayında TL kredi büyümesine getirilen sınırların farklılaştırılmasıyla TL/YP kredi değişimleri arasındaki fark TL krediler lehine açılmaya başlamıştır. Ağustos ayı itibarıyla TL ticari kredi artışı yüzde 32,9 seviyesinde seyretmiştir. Tüketici kredilerinde, makroihtiyati tedbirlerin yanı sıra sıkı finansal koşulların etkisiyle yıl başından itibaren dengelenme süreci gözlenmiştir. Bankacılık sektörünün takibe dönüşüm oranı, iktisadi faaliyetteki dengelenmeye de bağlı olarak Temmuz 2025 tarihi itibarıyla geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 1,7’den yüzde 2,2’ye yükselmiştir. Bu artışta, tüketici kredileri ve kredi kartlarının alacak bakiyesindeki yükseliş etkili olurken alt kırılıma bakıldığında en fazla artışın ihtiyaç kredileri ile bireysel kredi kartı alacak bakiyelerinde gerçekleştiği görülmüştür. Son dönemde yaşanan bu artışa bağlı olarak ǡʹͲʹͶ Eylül ve 2025 Temmuz aylarında, dönem borcu kısmen ya da tamamen ödenmemiş ihtiyaç kredileri ile bireysel kredi kartlarına yeniden yapılandırma imkânı getirmiştir. Yapılandırma düzenlemesinin ilerleyen süreçte, tahsili geciken ihtiyaç kredileri ve bireysel kredi kartlarının banka bilançolarının aktif kalitesine yönelik oluşturacağı riski azaltması beklenmektedir. Buna ilaveten ayrılan yüksek karşılık oranları ve bankaların güçlü sermaye yapısı finansal piyasalar açısından riskleri sınırlandırmaktadır. DK’nın, Sermaye Yeterliliği Rasyosu (SYR) hesaplamasında kullanılan döviz alış kurlarını artırıcı yönde kararı 2025 yılı Ocak ayı itibarıyla uygulanmaya başlanmış, karar sektörün SYR’sinde bir miktar gerilemeye neden olmuştur. Diğer taraftan, uzun süredir kredilere uygulanmakta olan yüksek risk ağırlıklarına son verilmiş, kararın sektör SYR’si üzerinde artırıcı yönde etkisi olmuştur. Aralık 2024 itibarıyla söz konusu düzenlemelerin öncesinde yüzde 19,7 seviyesinde bulunan sektör SYR’si, Temmuz 2025 tarihi itibarıyla yüzde 18,2 seviyesi kaydedilmiştir. Söz konusu rasyo, Basel kriterlerine göre belirlenen yüzde 8’lik yasal alt sınırın ve BDDK’nın yüzde 12 olarak belirlediği hedef oranın üzerinde seyretmeye devam etmektedir. KKM uygulamasından çıkış stratejisi kapsamında, daha önce sağlanan desteklerin tedricen azaltılmasıyla birlikte KKM bakiyesi hızla düşüş eğilimine girmiştir. Ağustos 2025 tarihi itibarıyla toplam KKM bakiyesi geçen yılın aynı dönemine kıyasla 47 milyar dolardan 9,7 milyar dol gerilemiştir. TL dönüşümlü KKM bakiyesi Aralık 2024 tarihinde sıfırlanmış olup kalan bakiye yalnızca döviz dönüşümlü hesaplardan oluşmaktadır. TL mevduat tercihlerindeki artışla birlikte KKM’den YP mevduata geçişler sınırlı kalmış, TL cinsi mevduatın payı (KKM dâhil) yüzde 62,3’e yükselerek dolarizasyon eğiliminde azalış gözlenmiştir. 23 Ağustos 2025’te KKM hesaplarının açma ve yenileme işlemleri sonlandırılmıştır. Bankacılık sektörünün likidite göstergeleri, yabancı para pozisyonu ve kaldıraç oranı da sürdürülebilir seviyelerde seyretmekte olup Basel standartlarına uyumlu likidite karşılama oranı yükümlülüğütüm bankalar tarafından ǤAyrıcabankacılık sisteminin likidite dayanıklılığını artırmada önemli bir adım olan net istikrarlıfonlama oranıuygulaması, sektördeki likidite riskine karşı güvence sağlamıştır. Finansal istikrarın güçlenmesiyle Şubat 2025 itibarıyla 244 baz puana kadar düşTürkiye’nin ȋȌǡküresel ticaretten ve yurt içi gelişmelerin etkisiy ayında 378 puan seviyelerinde seyretmiş, devam eden dönemdekaydedilen olumlu gelişmelerle ʹͲaltına gerilemiştir. Pay senedi piyasalarında, yılın ilk sekiz ayında yabancı yatırımcı ilgisi geçen yılın aynı dönemine göre toparlanma kaydetmiş ve toplam 1.950 milyon dolar düzeyinde yabancı yatırım girişi olmuştur. Söz konusu dönemde yerli yatırımcı ilgisi ılımlı düzeylerde gerçekleşerek 2025 yılı Ağustos ayı itibarıyla yerli yatırımcı sayısı 6 milyonun üzerinde kaydedilmiştir. BİST 100 Endeksinde ise yılın ilk çeyreğinde 11 bin seviyesine yaklaşılırken ilerleyen dönemlerde küresel piyasalarda yaşanan belirsizliklerin risk iştahını düşürmesine paralel olarak aşağı yönlü hareketler görülmüştür. Buna karşın enflasyonun ve faiz oranlarının gerileyeceği beklentisiyle ͳͳ yukarı yönlü seyir sürmektedir. Pay senedi piyasalarının arz tarafında ise firmaların özkaynak finansmanını yılın ilk iki ayında gerçekleştirdikleri gözlenmiştir. 2025 yılının ilk altı ayı itibarıyla yapılan 12 adet halka arzın toplam büyüklüğü 28,5 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Uluslararası karşılaştırmalarda, Türkiye’nin borçluluk göstergeleri düşük seviyelerde seyretmeye devam etmektedir. Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS) verilerine göre, 2024 yılında kamu borcunun milli gelire oranı bir önceki yıla kıyasla 4,8 puan gerileyerek yüzde 24,8 olmuştur. Bu seviye, gelişmekte olan ülkelerin yüzde 70,5’lik ve gelişmiş ülkelerin yüzde 104,7’lik ortalamalarının oldukça altındadır. Benzer şekilde hanehalkı borçluluğu da uluslararası ortalamaların belirgin biçimde altında seyretmektedir. 2024 yılında Türkiye’de hanehalkı borcunun GSYH’ya oranı bir önceki yıla göre 1,2 puan düşerek yüzde 9,7’ye gerilemiştir. Aynı dönemde gelişmekte olan ülkelerin ortalaması yüzde 46,6, gelişmiş ülkelerin ortalaması ise yüzde 67,0 olarak gerçekleşmiştir. Türkiye’de reel sektör borcunun GSYH’ya oranı da gelişmekte olan ülke ortalamalarının belirgin şekilde altında seyretmiştir. Nitekim 2024 yılı sonunda söz konusu oran, 2023 yılına göre 8,5 puan azalarak yüzde 38,5’e gerilemiştir. Aynı dönemde Çin hariç gelişmekte olan ülkelerde reel sektör borcunun GSYH’ya ıyüzde 56,5 olarak gerçekleşmişǤAyrıca reel sektör firmalarının net döviz pozisyon açığı 2025 itibarıyla 2024 yıl sonuna göre 3ͺ milyar dolar artış göstermiştir. Bu artışta firmaların yurt içi dışı döviz kredilerindeki yükseliş etkili olmuştur. Kısa vadeli döviz pozisyonu fazlası ise aynı dönemde gerileyerek Ͷǡͷ kaydedilmiştirǤ
6. Kamu Maliyesi 2024 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununda bütçe açığının GSYH’ya oranının yüzde 6,4 olacağı öngörülmüştür. Bununla birlikte, deprem harcamalarının öngörülenin altında kalması ve f tedbirlerinin etkisiyle merkezi yönetim bütçe harcamalarında azalış yaşanmıştır. Ayrıca, gelir tahsilatında etkinliği artırmaya yönelik politikalar neticesinde merkezi yönetim bütçe gelirleri tahminlerin üzerinde gerçekleşmiştir. Söz konusu gelişmelerin etkisiyle bütçe açığı öngörülenin altında kalarak yıl sonunda GSYH’ya oranla yüzde 4,7 seviyesinde gerçekleşmiştir. GSYH’ya oranla yüzde 1,7 olarak gerçekleşen deprem harcamaları hariç tutulduğunda ise bütçe açığının milli gelire oranı yüzde 3 olmuştur. ʹ024 yılında genel devlet toplam gelirleri GSYH’ya oran olarak bir önceki yıla göre 1,4 puan, genel devlet toplam harcamaları ise 1 puan artmıştır. 2024 yılında 2023 yılına göre, genel devlet cari giderlerinde 1,5 puan artış yaşanırken, transfer harcamalarında 0,4 puan, yatırım harcamalarında ise 0,1 puan azalış gerçekleşmiştir. Bu çerçevede, GSYH’ya oran olarak genel devlet açığı 0,4 puan azalarak yüzde 4,6 seviyesinde gerçekleşmiştir. 2024 yılında kamu kesimi borçlanma gereğinin GSYH’ya oranı bir önceki yıla göre 0,3 puan artarak yüzde 5,8 düzeyinde gerçekleşmiştir. Aynı dönemde, AB tanımlı genel yönetim borç stokunun GSYH’ya oranı ise 4,6 puan azalış göstererek yüzde 24 düzeyinde gerçekleşmiştir. ȋʹͲʹͷǦ2027)’de, 2025 yılı merkezi yönetim bütçe açığının GSYH’ya oranla yüzde 3,1 olacağı öngörülmüştür. Bununla birlikte, iç ve dış gelişmelerle makroekonomik büyüklüklere bağlı olarak gelir performansının hedefin bir miktar altında kalmasının etkisiyle 2025 yılında merkezi yönetim bütçe açığının GSYH’ya oranının yüzde 3,6 düzeyinde gerçekleşmesi beklenmektedir.
Depremlerde hasar gören bölgelerin yeniden imarı amacıyla 2025 yılında 489 milyar TL harcama yapılacağı öngörülmektedir. Bu doğrultuda, 2025 yıl sonunda deprem harcamaları hariç bütçe açığının GSYH’ya oranla yüzde 2,8 olarak gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. 2025 yılında, bir önceki yıla göre, genel devlet toplam gelirlerinin GSYH’ya oranının 0,4 puan artması, genel devlet toplam harcamalarının ise 1,1 puan azalması beklenmektedir. Aynı dönemde, genel devlet yatırım harcamalarının 0,2 puan, transfer harcamalarının 0,9 puan azalması öngörülmektedir. Bu çerçevede, GSYH’ya oran olarak genel devlet açığının bir önceki yıla göre 1,5 puan azalarak yüzde 3,1, genel devlet faiz dışı fazlasının ise yüzde 0,3 ol gerçekleşmesi beklenmektedir. 2025 yılında kamu kesimi genel dengesinin GSYH’nın yüzde 3,5’i oranında açık vermesi, AB tanımlı genel yönetim borç stokunun GSYH’ya oranının ise yüzde 24,6 olması beklenmektedir. Program dönemindeǡOn İkinci Kalkınma PlanıȋʹͲʹͶǦʹͲʹͺȌğrultusundaǡ dayanıklılığı ǡsürdürülebilirve kapsayıcıbüyümeǡkalıcı refah artışına gelir dağılımına katkı sunacak şekildeınısağlası, finansal istikrarısı ekonominin üretkenliğin artırılması rekabetçi güçlendir amaçtır. nflasyonla mücadele kapsamında elde edilen kazanımların devamıyla beraber talep koşullarının umlu bir patikada seyretmesi sağlanırken arz yönlü büyüme dinamiklerini güçlendirecek politikalara hız verilecektir. alkınmışlık düzeyininve uzun vadeli büyüme potansiyelinin yükseltilmesiamacıylaözellikle teknolojik gelişme yoluyla toplam faktör verimliliğini artıracak politikalar, beşeri sermayenin niteliğini yükseltecek beceri dönüşüm programları ileüretken yatırımların desteklenmesi aye birikiminin hızlandırılmasını sağlayacak yapısal adımlar bütüncül bir çerçevede uygulanacaktırǤ döneminde enflasyonla mücadele kapsamında para, maliye ve gelirler politikalarının eşgüdüm içerisinde ve hedef odaklı bir şekilde uygulanması kararlılıkla sürdürülecektirǤ Dezenflasyon sürecinin devamını sağlamaya yönelik talep koşullarını dengeleyici sıkı duruşu sürdürülecekǡ eşzamanlı olarak olası arz kısıtlarına karşı orta ve uzun vadeli yapısal dönüşüm adımlarına devam edilecektir. ǡ gelirler politikası ise fiyat istikrarı yönetimi dikkate alınarak dağılımıduyarlılıkgözetilecek şekilde uygulanmaya devam ed Ǥ Küresel ticarette artan belirsizlikler, korumacılık eğilimleri ve tedarik zincirlerinde yaşanan dönüşüm dikkate alınarak Türkiye’nin değer zincirlerindeki konumunu güçlendirmekküresel ihracat pazarından daha fazla pay almasını sağlamak üzere teknoloji yoğun ve katma değeri yüksek üretimi ve ihracatı artırmaya yönelik politikalara odaklanılacaktır. Ǧ ekosisteminin teşvikiyleerli üretim kapasitesi güçlendirilirken ihracatın ürün ve pazar çeşitliliği artırılacaktır.Böyleccari işlemler dengesinde kalıcı ve sürdürülebilir iyileşme sağlanacaktır. Cari işlemler açığının finansmanında ise doğrudan yabancı yatırımların ülkeye çekilmesi ve finansman araçlarının etkinleştirilmesiyle üretim odaklı kaynakların ön plana çıkarılması ve sürdürülebilir bir finansman yapısının oluşturulması hedeflenmektedir. Yatırımcı güvenini artıracak iş yapma ortamını güçlendirecek düzenlemeler Program döneminde hayata geçirilerek ekonomi genelinde topyekûn bir iyileşme sağlaması öngörülmektedir. Uygulanan politikaların sağladığı kazanımlar doğrultusunda, Program döneminde ülkemizin yüksek gelir grubu ülkeler1 arasında yer alması öngörülmektedir. Bu gr sürdürülebilir kılınması ve küresel ölçekte rekabet gücünün artırılması için büyümenin niteliğinin artırılması kritik önem arz etmektedir. Bu doğrultudasürdürülebilir kalkınma ilkeleri gözetilerek verimlilik artışını destekleyen yapısal dönüşümlerin hayata geçirilmesi, yenilikçi ve teknoloji odaklı üretim yapısının güçlendirilmesiǡbeşerî sermayenin niteliğinin yükseltilmesi, kurumsal geliştirilmesi temel öncelikler arasında yer almaktadır. 1Gelir grubu sınıflandırmasında Dünya Bankası tarafından Atlas Yöntemi kullanılarak yapılan alınmaktadır.
II. MAKROEKONOMİK POLİTİKA ÇERÇEVESİ VE TEMEL AMAÇLAR
Önümüzdeki dönemde makroekonomik politika çerçevesini destekleyecek temel politika alanları aşağıdaki başlıkları içermektedir. Makroekonomik ve finansal istikrarın kalıcı hale getirilmesi aştırma geliştirme ve yenilikartırılması Yeşil ve dijital dönüşüm odaklı gelişi Beşeri sermayenindeğişendemografik yapıyı dikkate alarak nitelik ve beceri düzeyinin güçlendirilmesi ve işgücü verimliliğinin artırılması İşgücü piyasasının etkinliğinin, işgücüne katılımın veyükseltilmesi atırımve iş yapmaortamının iyileştirilmesi ve öngörülebilirliğin güçlendirilmesi Kamu mali çerçevenin güçlendirilmesiayıt dışıazaltılması
1. Büyüme Program döneminde büyüme, dezenflasyon süreciyle uyum gözetilerek potansiyel seviyesinin üzerine çıkmayacak bir yaklaşımlasürdürülecektir. Uygulanacak politikalarüretim kapasitesinin artırılmasını destekleyerek potansiyel büyümeyi artıracaktır. Bu kapsamda, üretim faktörlerinin etkin kullanımını sağlayacak yapısal dönüşümler aracılığıyla beşeri sermayenin niteliğinin artırılması, sermaye birikiminin üretken alanlara yönlendirilmesi ve toplam faktör verimliliğinde kalıcı kazanımların sağlanması öngörülmektedir. Sürdürülebilir büyümenin ve kalıcı refah artışının temel kaynağı olan toplam faktör verimliliğinin Program döneminde büyümeye katkı sunmasıbeklenmektedir. Bu dönemde enflasyondaki düşüş sürecine ek olarak hayata geçirilecek yapısal dönüşüm adımlarının etkisiyle tarım, sanayi ve hizmet sektörlerinde gerçekleşecek verimlilik artışlarınınüretim maliyetlerini azaltarak, tahsisinde etkinliği artırarak ve arz kapasitesini yükselterek büyümenin sürdürülebilirliğini öngörülmektedir. Arz yönlü büyümeyi desteklemek üzere yüksek katma değer oluşturma kapasitesi, yoğun teknoloji kullanımı, geniş istihdam olanakları ve ihracat potansiyeliyle ekonomik büyümenin itici gücünü oluşturan sanayi sektöründe yapısal dönüşümün sağlanmasına yönelik politikalar önceliklendirilecektir. Bu doğrultuda, ArǦ ve yenilik ekosisteminin geliştirilmesinin yanı sır kaynak verimliliğini artıran ve çevresel sürdürülebilirliği gözeten yeşil dönüşüm politikaları ile üretim süreçlerinde verimliliği ve rekabetçiliği artırmayı amaçlayan uygulamalar bütüncül bir yaklaşımla desteklenecektir. İş ve yatırım ortamının iyileştirilmesi odaklı politikalara hız verilirken kamu altyapı yatırımlarının özel sektör yatırımlarını tamamlayıcı nitelikte etkinleştirilmesi sağlanacaktır.
Üretim bölgeleriyle limanları demiryoluyla bağlayarak iç ve dış pazara erişimlerini güçlendirecek iltisak hattı yatırımlarının tamamlanmasıyla tarım ve sanayi üretiminin ticaret sektörleriyle daha hızlı ve maliyet etkin bir biçimde buluşması sağlanacaktır. Program döneminde üretim faktörlerinin tamamlayıcısı beşeri artırılacaktır. Bu dönemde, işgücü piyasasının ihtiyaçları doğrultusunda beceri güçlendirilerek kadınlar ve gençler başta olmak üzere istihdamın desteklenmesi ve işgücü verimliliğinin yükseltilmesineyönelik aktif işgücü politikaları sürdürülecektir. Ayrıca, mesleki ve teknik eğitim başta olmak üzere tüm örgün ve yaygın eğitim programlarınıǡbeşeri sermayeyi geleceğin işlerine yönlendirecek şekilde düzenleyecek politikalar hayata geçirilecektir. Topyekûn verimlilik artışlarının sağlanmasında tarım sektörünün katkısı artırılacak, doğrultuda tarımsal mekanizasyon kısıtlı su kaynaklarını verimli kullanan yöntemlerin yaygınlaştırılmasıǡ dijital tarım uygulamalarının teşviki ve tarımsal ArǦ güçlendirilmesi yoluyla hem birim alan başına üretkenliğin artırılması hem de sürdürülebilir üretim yapısının tesisi hedeflenmektedir. Aynı zamanda, tedarik zincirlerinin dirençli hale getirilmesi ve gıda israfının azaltılması da tarımsal verimlilikartışını destekleyecek tamamlayıcı alanlar olarak değerlendirilecektir. Verimlilik artışını odağına alan bütüncül bir yaklaşımla tüm değerlendirilerek Türkiye’nin uzun vadeli sürdürülebilir büyüme hedeflerine yakınsaması sağlanacaktırǤ apısal reformlar çerçevesinde öngörülen kazanımlarla potansiyel büyüme oranının Program döneminde yaklaşık 0,5 puan artacağı tahmin edilmektedir. ʹMakroekonomi ve kamu maliyesine ilişkin temel gösterge ve hedefler Ek 1’de yer almaktadır.
III. MAKROEKONOMİK HEDEFLER VE POLİTİKALAR2
Grafik 8: Büyüme (Yüzde) ǣGerçekleşme Sanayide yüksek katma değer ve teknoloji odaklı dönüşüm Sektörel önceliklendirmeyi esas alan hedefli sanayi politikaları hayata geçirilerek yüksek katma değerli üretim ve teknoloji odaklı dönüşüm temelinde dış pazarlarda rekabet gücü artırılacaktır.
Ülke ölçeğinde sanayi büyüme havzaları belirlenerek altyapısı hazır planlı sanayi alanları genişletilecektir. Teknoloji Hamlesi Programı kapsamında kritik ürün ve teknolojilerin yerli imkânlarla geliştirilmesi ve üretilmesi için yeni program çağrılarına çıkılacaktır. ramı kapsamındaarz güvenliğini sağlayacakǡdışa bağımlılığı azaltacak, ǦGe içeriği yüksekve ikiz dönüşüm hedefleriyle uyumluyatırımlar desteklenecektir. Ǧ30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı kapsamında öncelikli teknoloji alanlarına yönelik büyük ölçekli yatırımlar, proje bazlı özelleştirilmiş mekanizmalar Ǥ Yerel Kalkınma Hamlesi Programı kapsamında, teknolojik dönüşüm, ihracat ve istihdam odaklı bölgesel düzeyde belirlenen yatırım ihtiyaçlarına lişkin özel sektör yatırımları Ǥ Belirli bir rekabet edebilirlik ve sürdürülebilirlik potansiyeli taşıyan, ulusal düzeyde önemi haiz kümelenme teşebbüsleri desteklenmeye devam edilecektir. Yarı iletkenler endüstrisinde ǦGe, tasarım, üretim ve ticarileştirme kabi geliştirilecektir. Uzay, havacılık ve savunma sanayii gibi stratejik sektörlerde ihtiyaç duyulan kritik malzeme ve bileşenlere yönelik yerli üretimi destekleyici çalışmalar gerçekleştirilecektir. etkileşiminin artırılması ve teknoloji yoğun sivil alımlarda teşvik ǡ oranının yükseltilmesi ve katma değerli ihracatın sağlanacaktırǤ et yardımları etki değerlendirmelere dayalı olarak sade ve etkin bir yapıda yürütülmeye devam edilecektirǤ atırım teşvik sistemi seçici, süreli, proje odaklıve bölgesel gelişmişlik düzeyini gözeten çerçevedeacaktırǤ 3,3 3,3 3,8 4,3 5,0
2025 GT
2026 OVP
2027 OVP
2028 OVP
Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi (YTAK) programı üretken sektörlerde ihracatı destekleyici ve yüksek katma değerli ürün gruplarına yönelik mevcut yatırım teşvik sistemiyle bütünleşik bir biçimde seçici ve odaklı olarak daha etkin uygulanacaktır. apsamında, ihracat ve yatırım gibi strate önceliklendirilecektir. Yöresel ve geleneksel ürünlerin ticarileştirilmesine ve katma değerinin artırılmasına yönelik markalaşma, tasarım, ambalaj ve sertifikasyon süreçleri teşvik edilecek, luslararası pazarlara erişimi kolaylaştıracak dijitalleşme ve eǦticaret altyapıları güçlendirilecektir. Ar-Ge ve yenilik ekosisteminin geliştirilmesi Teknolojide dışa bağımlılığı azaltacak ve uluslararası rekabetçiliği artıracak şekilde Ar-Ge temelli yatırımlar ve yenilikçi girişimcilik faaliyetleri desteklenecek, yenilik ekosisteminin bütüncül bir şekilde güçlendirilmesi sağlanacaktır.
Ǧ asarım mknoloji Geliştirme Bölgeleri desteklenerek girişim ofisleri modeli ile kuluçka merkezleri yaygınlaştırılacak, daha fazla girişimci dâhil Ǥ Büyük ölçekli özel sektör ArǦGe merkezleri ve teknopark firmalarının yeni teknoloji alanlarına odaklanmalarını ve öncü çıktılar üreterek rekabetçiliklerini güçlendirmele sağlayacak uzmanlaşma modeli yaygınlaştırılacaktırǤ ÜniversiteǦsanayi işbirliği modeli kapsamında teknoloji platformları, ürünleştirme odaklı platformlar ve öncül ArǦGe laboratuvarları etkin bir şekilde desteklenecektir. Yapay zekâ, siber güvenlik, ǡǡǡ Ǧ desteklenecek ve bu alanlarda çalışan araştırma kurumları, üniversiteler ve özel sektör şirketleri arasındaki işbirliği teşvik edilecektir. Yüksek teknolojili imalat sanayii sektörleri ile bilişim sektörlerinde büyüme potansiyeline sahip KOBİ'ler ve Turcorn olma potansiyeline sahip girişimler, kapasite gelişimi ve küresel rekabetçiliodaklıbir şekilde desteklenecektir. Nükleer teknoloji alanında yerli ve yenilikçi uygulamaların geliştirilmesi için ArǦ çalışmaları desteklenecek, radyasyon ve hızlandırıcı esaslı teknolojiler geliştirilerek yüksek katma değerli ürünler üretilecekǤ Enerji ve madencilik sektöründe kullanılan kritik teknoloji ve ekipmanların geliştirilmesi ve yerlileştirilmesine yönelik ArǦGe ve ÜrǦ Ǥ Milli Uzay Programı kapsamında uzay alanında teknoloji üretme kabiliyetinin artırılmasını teminen düşük maliyetli küçük uydu platformları gibi uygulamaların geliştirilmesi ve yeni uydu teknolojileri alanlarında ArǦGe faaliyetlerine yönelik çalışmalar yapılacaktır. Doğal afetlerde erken uyarı sistemleri ile bu alandaki sensör, malzeme ve yazılım imkânlarlageliştirilecektir. Fikri mülkiyet varlıklarının yüksek teknolojili ve katma değerli üretime katkısının artırılması amacıyla patent, marka ve tasarımlara ilişkin değerleme, finansmana erişim ve ticarileştirme mekanizmaları güçlendirilecektir. Yeşil dönüşümün hızlandırılması Yeşil dönüşüm süreci yenilenebilir enerji yatırımları, yerli teknoloji geliştirme kapasitesi ve sürdürülebilir finansman araçlarıyla desteklenerek başta enerji, ulaştırma, sanayi ve tarım sektörlerinde olmak üzere düşük karbonlu üretim, kaynak verimliliği ve döngüsel ekonomi gibi uygulamalarla hızlandırılacaktır. İklim Kanununun uygulamasına yönelik sera gazı emisyonlarının azaltımı ve iklim değişikliğine uyuma ilişkin düzenlemeleri içeren ikincil mevzuat hazırlıkları tamamlanarak uygulamaya konulacaktır. Türkiye ȋȌtamamlanan hukuki altyapısıyla uygulamaya geçirilecek, AB’nin Sınırda Karbon Düzenleme MekanizmasıȋȌ’nın in yeşil dönüşümün finansmanında kullanılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. Avrupa Yeşil Mutabakatı (AYM) ve Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizmasınısektörlere etkileri değerlendirilecek, AB düzenlemelerinden etkilenecek sektörler için düşük karbon sektörel yol haritaları tamamlanacaktır. Türkiye’nin ihtiyaçları dikkate alınarak, Türkiye Yeşil ne yönelik yürütülmekte olan mevzuat çalışmaları sürdürülebilir yatırımlar için ortak bir çerçeve sağlanacaktır. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi kapsamında İkinci Ulusal Katkı Beyanınınuygulama planı ilgili tüm paydaşlar işbirliği içerisindeǡUzun Dönemli İklim si dikkate alınarak hazırlanan İklim Değişikliği Azaltım Stratejisi ve Eylem Planı (İDASEP) güncellenecektir. Yeşil dönüşüm sürecinde işletmelerin çevresel etkilerini izleyip şeffaf biçimde raporlamasını sağlamak amacıyla uzman insan kaynağı yetiştirilecek, raporlama standartları ve denetim altyapısı güçlendirilerek ihracatta çevresel düzenlemelere uyum ve rekabet gücü artırılacaktır. Türkiye Yeşil Sanayi Projesi kapsamında açılacak çağrıla sanayide sürdürülebilir üretim, enerji verimliliği ve iklim dostu teknolojilerin geliştirilmesi teşvik edilecektir. İm Ǧtasarım ve sürdürülebilir ürünlere ilişkin mevzuat takip edilerek başta olmak üzeregöstergelerin hesaplanması veizlenmesi için mevzuat çalışmalarıtamamlanacaktır. Hayata geçirilen Ulusal Döngüsel Ekonomi Eylem Planı kapsamındaulusal geri kazanım ıyükseltilecek ve endüstriyel simbiyoz uygulamaları özendirilecektir. Döngüsel ekonomi yaklaşımıyla uyumlu ve düşük karbonlu üretimi amaçlayan yatırımlar Yeşil Dönüşüm Destek Programı kapsamında teşvik edilecektirǤ Sıfır atık uygulamaları yaygınlaştırıla depozito saha uygulamaları sistemi hayata geçirilecektir. Uluslararası Plastik Anlaşması müzakereleri çerçevesinde, plastik ürünlerin üretimi, kullanımı ve bertarafına ilişkin ulusal politika ve mevzuat çerçevesiiyileştirilmesi Ǥ Yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik üretimi artırılarak enerjide ithal kaynaklara bağımlılık azaltılacak, yerli ürün kullanım şartı içerecek şekilde YEKA projeleri geliştirilecek z üstü rüzgâr enerjisi potansiyelinin değerlendirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir. Kesintili kaynaklar olan RES ve GES üretimlerinin izlenmesi ve doğru üretim tahmini amacıyla yüksek doğrulukta tahmin sistemleri geliştirilerek bu enerji kaynaklarının etkin kullanımı sağlanacakǡ sistem güvenliğinin sağlanması için elektrik depolama kapasitesi artırılacaktır. Esneklik ihtiyaçları da gözetilecek şekilde elektrik iletim ve dağıtım şebeke altyapısı teknolojilerle uyum içerisinde güçlendirilecekǡkomşu ülkelerle yeni elektrik hatları tesis ǡ şebeke altyapısı sistemin güvenliğini ve bölgelerin arzǦtalep durumlarını gözetecek şekilde geliştirilecektirǤ Enerji tüketiminin yüksek olduğu sektörler başta olmak üzere enerji verimliliği yatırımları Ǥ Arz güvenliğinin artırılması ve enerjinin verimli kullanımının teşvik edilmesi amacıyla talep tarafı katılım mekanizmasının daha etkin bir şekilde kullanılmasına yönelik çalışmalar sürdürülecektir. enilenebilir enerji kullanım oranı ve enerji verimliliği yüksek yeşil binalar ile bunlara yönelik Ulusal Yeşil Sertifika Sistemi yaygınlaştırılacaktır. Yenilenebilir enerji kullanım oranı ve enerji verimliliği yüksek binalar yaygınlaştırılması kapsamında Neredeyse Sıfır Enerjili Bina (nSȌeri geliştirilecektirǤ Hidrojen değer zinciri içerisinde yer alan teknoloji alanlarında teknoloji sağlayıcısı konumuna ulaşılmasına yönelik ArǦ Ǥ Türkiye’nin ısı potansiyelinin değerlendirilmesi ve atık ısının kullanılabilmesi için ısı arzına yönelik gerekli mevzuat düzenlemesi yapılacaktır. Ulaşımda Net Sıfır Emisyon Stratejisi ve Eylem Planı tamamlanarak ǡ entegre, verimli, güvenli, çevreye duyarlı akıllı ulaşım sistemleri teknoloji yol haritası oluşturulacak, ulaşımda emisyon azaltımı ve sürdürülebilirliğin sağlanması, bağlantısallığın artırılması konularında projeler hayata geçirilecekǤ Lojistik sektöründe yüksek kapasiteli şarj istasyonları ulusal planı hazırlanacaktır. Sürdürülebilir Turizm Programı kapsamında turizmde yeşil dönüşümün hızlanması için çalışmalar yürütülecek, turizm tesisleri ve sektör bileşenlerine yönelik sertifikasyon ve belgelendirme çalışmaları program hedefleri doğrultusunda yaygınlaştırılacaktır. n varlığı sürdürülebilir orman yönetimi çerçevesinde korunup genişletilerek yeni yutak alanlar oluşturulacak, elverişli arazilerde endüstriyel plantasyon faaliyetleri sürdürülecektir. Yerel İklim Değişikliği Eylem Planı Yönetmeliği yayınlanacak,tüm illerde eylem planları hazırlanarak karar destek araçları, teknik kılavuzlarve izleme sistemleri geliştirilecektir. Yerel yönetimlerin çevresel altyapı, yenilenebilir enerji ve ulaşım sektörlerinde, iklim değişikliğiyle mücadele ve uyum kapsamında gerçekleştireceği yatırımlar için yenilikçi ve sürdürülebilir finansman modelleri oluşturulacaktırǤ Mevcut ve yeni kurulacak serbest bölgelerde yenilenebilir enerji kullanımının yaygınlaştırılması ile yeşil ve döngüsel ekonomiye katkının artırılmasını sağlayacak düzenlemeler hayata geçirilecektir. Dijital dönüşüme geçişin desteklenmesi KOBİ’ler başta olmak üzere firmaların dijital dönüşümüne yönelik kabiliyet ve kapasitelerinin desteklenmesi ile kamu hizmetlerinin geliştirilmesinde dijital teknolojilerin azami düzeyde kullanılması yoluyla büyümenin sürdürülebilirliğine katkı sağlanacaktır.
5G hizmetleri ülke genelinde sunulmaya başlanacak, yüksek hızlı internet ve fiber altyapısı 5G teknolojisi kullanılarak geliştirilecek ve yaygınlaştırılacaktır. Dijital Dönüşüm Programıkapsamında firmaların maliyet azaltımı ile verimlilik ve kalite artışı gibi alanlarda dijital dönüşüm yatırımları Ǥ KOBİ’lerinbilişim ihtiyaçları için esnek, özelleştirilebilir, modüler çözümler açık kaynak KOBİ’lerinbu araçlaraerişiminedestek sağlanacaktırǤ irmaların dijital dönüşüm süreçlerinde bulut tabanlı teknolojileri etkin bir şekilde ullanmaları teşvik edilecektirǤ Yapay zekâ alanına özgü tematik kümelenmeler ve araştırma merkezlerinin sayısı rtırılacak, hesaplama altyapılarının yapay zekâ araştırmacılarına erişimi kolaylaştırılacak ve uluslararası işbirlikleri geliştirilecektirǤ Dijital Avrupa Programı kapsamında kurulan Avrupa Dijital İnovasyon Merkezlerinin (ADİM) sayısı artırılarak sanayinin, KOBİ'lerin ve kamu kurumlarının dijital ve yeşil dönüşüm süreçleri desteklenecektir. zekâ ekosistem çağrılarıyla yerli ve özgün yeni yapay zekâ modellerinin oluşturulmasını sağlayacak girişimler desteklenecek, yapay zekâuygulamalarının ihtiyaç duyduğu süper bilgisayar altyapıları geliştirilecek ve Türk Ulusal Bilim eǦAltyapısı (Ȍ süper bilgisayarınınkapasitesi artırılacaktır. Mevzuatın Avrupa Birliği Yapay Zekâ Tüzüğü ile uyumlaştırılması kapsamında çalışmalar tamamlanacaktırǤ ay Zekâ Stratejisi güncellenecekǤ Türkçe’nin analizi ve sentezi alanlarında algoritmalar geliştirilecek ve Türkçe metinlerin biçim, bilim, söz dizimi ve anlam bilimi açılarından etiketlenmesi konusunda çalışmalar yapılacak, Türkçe Büyük Dil Modeli projesi hayata geçirilecektir. Siber güvenlik alanıyla ihtiyaç duyulan mevzuat düzenlemeleri AB müktesebatı ile uyumu gözetilerek hazırlanacaktırǤ uantum hesaplamaya dayalı iletişim altyapıları geliştirilecek, kuantum sonrası yeni kriptografiye geçiş, bilişim sistemleri ve siber güvenlik alanlarında gerekli hazırlıklar yapılacaktır. Veri ekonomisine geçişi hızlandırmak üzere, veri sahipliği ve paylaşım sorumlulukları ile teknik yöntemlere ilişkin hususları da kapsayan ulusal politika çerçevesi hazırl ǡ yönetişimi çatı mevzuatı ve altyapısı oluşturulacaktır. eri temelli karar alma mekanizmalarınıgeliştirmek veveri mahremiyeti ile güvenliğini gözeten bir yönetişim çerçevesi oluşturmak amacıyla Ulusal Veri Stratejisi ve Eylem Planı eçirilecektirǤ Kamuda bilişim hizmetlerinin güvenli ve yenilikçi kullanımına yönelik mekanizmalar geliştirilecek, dış ticaret açığı verilen yazılım, donanım ve altyapı harcamalarında tasarruf ve etkinlik sağlanacak,açık kaynak kodla geliştirilen uygulamalar artırılacaktırǤ Kamu kurumlarının bilgi teknolojilerialtyapılarını güvenli, maliyet etkin vesürdürülebilir biçimde dönüştürmek amacıyla işim Stratejisi hayata geçirilecektirǤ Kamuda dijital dönüşümü hızlandırmak ve yeni nesil dijital şekilde üzere Dijital Devlet Stratejisi ve Eylem Planı hazırlanarak uyg konulacaktır. ǦDevlet kapısı üzerinden ortak ödeme ve kimlik doğrulama uygulamaları ile yeni bütünleşik hizmetler tasarlanacakǡ Ǧat Bütünleşik Hizmetinin işleme alınması kamu ortak bildirim sisteminin hayata geçirilmesisağlanacaktırǤ Blokzincir tabanlı yeni nesil dijital kimlik yönetim altyapısı geliştirilecek ve devreye alınacaktır. Enerji ve madencilik sektöründe dijitalleşme teknolojileri ve altyapısının geliştirilmesi sağlanacak, enerji değer zinciri için dijitalleşme yol haritası ve stratejileri belirlenecektir. Eğitimin tüm kademelerinde müfredatın ve altyapının dijital dönüşüme yöne geliştirilmesi sağlanacak, süreçodaklı ve yeterlik temelli bir dijital ölçme değerlendirme sistemi kurulacaktır. Beşeri sermayenin güçlendirilmesi Genç ve dinamik nüfusun yetkinliklerinin geliştirilmesine yönelik başta mesleki ve teknik eğitim olmak üzere eğitim sisteminin kalitesi ve işgücüyle uyumu güçlendirilecektir. Kaliteli okul öncesi eğitime erişimi kolaylaştırmak üzere ekonomik ve sosyal gelişmişlik düzeyleri dikkate alınarak hedef grupların ihtiyaçlarına göre farklı modeller geliştirilecektirǤ Erken yaşlarda bireylerin yetenek ve kapasitelerinin keşfedilerek bilim, teknoloji ve mesleki kariyer alanlarında uygun kabiliyetleri geliştirebileceği alanlara yönlendirilmesini sağlayacak programlar geliştirilecektir. Ortaokul ve lise düzeyinde geliştirilecek mesleki ilgi, değer ve be yardımıyla öğrenciler kendilerine uygun mesleklere yönlendirilecektir. Ortaöğretim öğrencilerinin eğitim süresi içinde mesleki eğitim merkezlerine kayıt olarak mesleki beceriler edinmelerinin sağlanması amacıyla çerçeve öğretim programı hazırlanacak ve ilgili mevzuatta düzenleme yapılacaktır. Kritik teknoloji alanları ile öncelikli ArǦGe ve yenilik konularında araştırma yapan nitelikli insan kaynağının artırılmasına yönelik destek mekanizmaları yürütülecektirǤ Kamu altyapı yatırımlarının etkinleştirilmesi Kamu altyapı yatırımları özel sektör yatırımlarının önünü açacak şekilde uygulanarak üretim ve ticaret altyapısı bütüncül biçimde güçlendirilecektir. bölgeleri ve limanların mevcut demiryolu ağına bağlantısını sağlamak üzere önceliklendirilmiş iltisak hatları programı tamamlanacaktır. Endüstri Bölgeleri, Organize Sanayi Bölgeleri, Sanayi Sitelerine ait özel yatırım yerleri hammaddeye erişim, lojistik, enerji, demiryolu ve liman bağlantısıǡ ǡçevre ve oğal açısından sürdürülebilir şekilde oluşturulacaktır. Marmara Bölgesi başta olmak üzere afet riski yüksek bölgelerdeki yoğunluğun azaltılması amacıyla bölge dışında yeni endüstriyel gelişim alanları ve lojistik hatları oluşturulacaktır. Tarımda verimlilik artışı ve katma değer odaklı dönüşümün sağlanması Tarım sektöründe, kaynakların etkin kullanımı ile modern tarım teknoloji uygulamalarının yaygınlaştırılması, üretim planlamasının etkinleştirilmesi ve sektörün sanayi ile etkileşiminin güçlendirilmesi yoluyla verimlilik artışı ve üretim kapasitesinde iyileşme sağlanarak sürdürülebilir ekonomik büyümeye katkıda bulunulacaktır.
Tarımsal üretimde verim artışı ve işlenmeyen tarım arazilerinin üretime kazandırılması sulanabilir alanların genişletilmesi yoluyla tarımsal üretim artırılacaktırǤ Kullanılmayan tarım arazilerinin üretime kazandırılması amacıyla üst üste iki yıl işlenmeyen tarım arazileri coğrafi bilgi sistemleri kullanılarak belirlenecek ve şartları uygun çiftçilere kiralanması sağlanacaktır. Tarım ve sanayi etkileşiminin güçlendirilmesi amacıyla sözleşmeli üretim desteklenerek yaygınlaştırılacak ve katma değeri yüksek tarımsal ürünlerin üretimi, işlenmesi ve pazarlanmasına yönelik entegre yatırım modelleri teşvik ed Ǥ Jeotermal kaynakların yanı sıra rüzgâr, güneş ve biyokütle gibi yenilenebilir enerji kaynaklarının da kullanılacağı organize tarım bölgeleri başta olmak üzere tarımsal kümelenme uygulamaları etkinlik gözetilerek yaygınlaştırılacaktır. Tarımda toprak ve su kaynaklarını daha etkin kullanmak amacıyla teknoloji kullanımı geliştirilecek, topraksız tarım vedikey tarım gibi uygulamalar yaygınlaştırılacaktırǤ Sulama alanlarının genişletilmesine yönelik yatırımlar önceliklendirilecek ve finansman imkânları yeni modellerle artırılacaktır. Tarımsal desteklerin etkinliğinin artırılması yönünde gerekli çalışmalar sürdürülecektir. Küçük ölçekli işletmelerin pazara erişiminin artırılması ve üretici örgütlerinin etkinliğinin güçlendirilmesi amacıyla üretici örgütlenmesi desteklenecek, örgütlenme modelleri geliştirilecektir. Lojistik maliyetlerinin azaltılarak tüketicilerin tarım ürünlerine uygun fiyatla ulaşabilmelerini temin etmek üzere organize tarım bölgesi ayısı artırılacak, önemli tüketim çeperlerinde tarımsal faaliyet Ǥ Genel Tarım Sayımının tamamlanmasıyla birlikte kapsamlı tarım envanteri oluşturulacakǡ iyileştirilecektirǤ Etkin tarımsal arazi yönetimi, rekolte tahmini ve üretim planlamasının yapılmasında tarım en en yüksek seviyede yararlanabilmesiiçin yazılım ve donanım altyapısı iyileştirilecektir. Bitkisel üretim planlaması , iklim senaryoları, bölgesel verimlilik stratejik ürünoranlarıdikkate alınarakgeliştirilecektir. İklim değişikliği etkileri ile sayısında ve şiddetinde artış yaşanan taşkın, kuraklık gibi afetlerden kaynaklı zararlar azaltılacak, tahmin ve erken uyarı sistemleri geliştirilecǤ Kırsal alanların sosyoǦekonomik gelişimine katkı sağlayacak şekilde, başta gençlerin ve kadınların tarımsal faaliyetlere yönlendirilmesi amacıyla mesleki eğitim programları ve teknoloji odaklı tarım projeleri hayata geçirilecektirǤ a alanlarının korunması, yönetimi, tekniğine uygun otlatma ile sürdürülebilirliği sağlanacak, ıslah edilen mera, yaylak ve kışlak alanları artırılacaktır.
2. İstihdam Dönüşen işgücü piyasası dinamikleri doğrultusunda yeni nesil çalışma modelleri, sektörel ihtiyaçlar ve beceri uyumsuzlukları dikkate alınarak güvenceli esnekliği artıran ve iradi işsizliğin azaltılmasını hedefleyen bütüncül politikalar hayata geçirilecektir. süresince enflasyonu düşürmeye yönelik politika çerçevesiyle uǡ sürdürülebilir ve istihdamı destekleyen bir büyüme patikasıyla istihdam ve işgücünün yeniden ivmelenmesi sağlanacaktır.
Program döneminde, tek haneli seviyelere gerilemiş olan işsizlik oranındaki iyileşmenin devam edeceği öngörülmektedir. işgücüne katılım oranında öngörülen artışla beraber istihdamın yıllık ortalama ͺͶʹbin kişi artması, işsizlik oranının kademeli olarak ʹͲʹͺyılında yüzde ǡͺolarak gerçekleşmesi tahmin edilmektedir. Grafik 9: İşsizlik Oranı (Yüzde) ǣGerçekleşme Yeni nesil çalışma biçimleri ve sektörel dönüşümlere uyumun sağlanması İşgücü piyasasının sektörel dönüşümlerle değişen ihtiyaçlarına uyum sağlamak, kadın erkek fırsat eşitliğini güçlendirmek ve iş yaşam dengesini korumak amacıyla yeni nesil çalışma biçimlerine yönelik düzenlemeler hayata geçirilerek, güvenceli esneklik geliştirilecek, işgücünün yeşil ve dijital dönüşümün gerekliliklerine uyumu artırılarak sürdürülebilir istihdam yapısı desteklenecektir. nesil çalışma modellerinde yaşanan gelişmeler doğrultusunda işgücü piyasasının ihtiyaçları ve iş yaşam dengesi gözetilerek sosyal taraflarla diyalog halinde mevzuat düzenlemeleri hayata geçirilecek ve güvenceli esneklik sağlanacaktır. İşgücü piyasasında güvenceli esnekliği ve erişimi artırmak amacıyla İşsizlik Sigortası Fonu kaynaklı pasif işgücü programlarının yararlanma koşullarının kolaylaştırılması sağlanacaktır. Yeşil ve dijital dönüşümün işgücü piyasalarına yansımaları analiz edilerek, uyum ve adil geçiş sürecine yönelik programlar hazırlanacaktır. İkiz dönüşüm kapsamında işgücünün becerilerinin geliştirilmesi desteklenecek, işgücünün ihtiyaç becerilerle donatılması kamuǦözel sektör işbirliğiyle sağlanacaktır. Sektörel dönüşümler ve yeni nesil çalışma modelleri dikkate alınarak istihdama yönelik bütüncül bir çerçevedegözden geçirilipetkinleştirilecektir. 8,7 8,5 8,4 8,2 7,8
2025 GT
2026 OVP
2027 OVP
2028 OVP
İşgücüne katılımda güçlük yaşayan kesimlerin istihdamının desteklenmesi Kadınlar, gençler ve engelliler başta olmak üzere işgücüne katılımda güçlük yaşayan kesimlerin istihdama katılımını artırmak amacıyla aktif işgücü politikalarının kapsamı genişletilecek ve etkinliği artırılacaktır.
Başta kadınlar, gençler ve engelliler olmak üzere işgücü piyasasına daha etkin katılımı sağlistihdamı artırmakamacıyla aktif işgücü politikaları yürütülecektir. Kadınların, dönüşen işgücü piyasasının gerektirdiği yeni beceri ve yetkinliklerle donatılmasını teminen mesleki eğitim ve destek programları hayata geçirilecektirǤ Kadın istihdamının artırılması amacıyla ekonomik ve erişilebilir çocuk bakım hizmetleri artırılacak, bu hizmetlerin kapsamı yaşlı ve engelli bakım hizmetleri gibi diğer bakım alanlarını da içerecekşekilde genişletilecektir. İşgücü Uyum Programı, ne eğitimde ne istihdamda olan gençlerin mesleki eğitim, yetkinlik ve daha fazla faydalanmalarını sağlayacak şekilde uygulanacaktır. Girişimnitelikli personel istihdam etmeleri kolaylaştırılacak, başta kadınlara yönelik olmak üzere girişimcilik programları yaygınlaştırılacaktır. Engellilerin işgücüne katılımını artırmak için hedeflenmiş istihdam destek programları ve kapsayıcılığı güçlendiricipolitikalar uygulanacaktır. İşgücünün beceri uyumunun iyileştirilmesi Beşerî sermaye, hayat boyu öğrenme çerçevesinde geliştirilecek ve işgücünün beceri uyumu iyileştirilecektir. Mesleki ve teknik eğitim, teknolojik gelişmeler ve stratejik öncelikler doğrultusunda yenilenecek, temininde güçlük çekilen meslek ve yetkinliklerin arzı artırılacak ve nitelikli ara eleman açığı giderilecektir. Dijital dönüşüm ile hayat boyu öğrenmeye erişim kolaylaştırılacak, mikro yeterliliklerin tanınması ve belgelendirilmesi sağlanacaktır. Başta meslek yüksekokulları olmak üzere yükseköğretim kontenjanlarınınözel sektörün orta vadede ihtiyaç duyduğu işgücü ile uyumu güçlendirilecektir. İşgücü piyasasının değişen ihtiyaçlarına uyum sağlamak amacıyla meslek ve hedef grup odaklı aktif işgücü politikaları geliştirilecektir. Savunma sanayii, yapay zekâ, siber güǡ nitelikli insan kaynağı ihtiyacı olanişgücü yetiştirmeye yönelikdışı lisansüstü eğitim desteklenecek, ǦüniversiteǦözel sektör işbirliğiyle sürekli eğitim ve gelişim programları ve mesleki eğitim imkânlarıyaygınlaştırılacaktır. Yurt dışındaki üst seviye bilimsel ve teknolojik çalışmalar yürüten nitelikli araştırmacılar ǡyetkin araştırmacılara yönelik ülkemizde tam veya kısmi zamanlı çalışma imkânları ve ortamları çeşitlendirilecektir. Mesleki ve teknik eğitim müfredatı özel sektörle işbirliği içerisinde güncellenecek, staj ve işbaşı eğitimi programlarının yaygınlaştırmasını sağlayacak şekilde yönetim ve finansman konuları da dâhil olmak üzere özel sektör katılımı artırılacaktır. Mesleki ve teknik eğitimiçeriğisektör ihtiyaçları, başta yapay zekâolmak üzere teknolojik gelişmeler ve stratejik öncelikler doğrultus enilenecek, altyapı ve iş güçlendirilecek ve öğrencilere uygun yönlendirme ile erişim imkânı sağlanacaktır. Mesleki ve teknik ortaöğretim ve yükseköğretim mezunlarına yönelik mezun takip sistemi oluşturulacak, işgücü piyasası performansları analiz edilecek ve ilgili paydaşlarla paylaşılacaktır. Özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin mesleki eğitime erişimi artırılacaktır. Uluslararası işgücünün tamamlayıcı etkisi çerçevesinde gerekli niteliklerde kayıtlı işgücü mını desteklemek üzere sektörbazında ilgili paydaşlarla çalışmalar yürütülecektir. Bireylerin istihdamda kalmalarının temin edilmesi ve sahip oldukları becerilerin günümüz ihtiyaçlarına uyarlanması için aktif yaşlanma yaklaşımını içerecek şekilde hayat boyu öğrenmeye katılım artırılacaktır. Ulusal Yeterlilik Sisteminin eğitimǡistihdam politikalarıyla entegrasyonu güçlendirilecektir. Mikro yeterliliklere ilişkin ulusal politika çerçevesi oluşturulacak, Türkiye Yeterlilikler Veri Tabanının ulusal ve uluslararası sistemlerle uyugüçlendirilecektir. eşil önelik eterlilikler geliştirilecektir. Yapay zekâ, siber güvenlik gibi kritik alanlarda tanımlanacak mikro yeterliliklere yönelik hızlı eğitim modülleri kamuǦözel sektörve üniversiteişbirliğinde uygulanacaktır. Âtıl işgücünün azaltılması Toplumsal refahın artırılması ve potansiyel işgücünün harekete geçirilmesi amacıyla çalışma çağındaki her bireyin üreterek gelir elde edeceği beceriler ile aidiyet hissedeceği meslekleri edinmesi sağlanacak, işgücüne katılımı desteklenecektir. Çalışmanın fazileti ve üretkenliğin, toplumsal aidiyet ve refaha olumlu katkısına yönelik anlayış güçlendirilerek potansiyel işgücünün ekonomik yaşama aktif katılımı sağlanacaktır.
Âtıl işgücünün kalıcı bir şekilde azaltılması amacıyla erken yaşlardan itibaren üret kültürünü aşılayarak çalışma hayatına hazırlayan şgücüne katılımı teşvik eden programlar hayata geçirilecektir. Çalışmanın fazileti ve üretmenin toplumsal değeri, örgün eğitim sürecinin başlangıcından itibaren müfredata yansıtılacaktır. Potansiyel işgücünde bulunan bireyler, iş ve meslek danışmanlığı hizmetleriyle aktif işgücü programlarınadahil edilecek, profil bazlı yönlendirme ve beceri geliştirme imkânlarıyla işgücüne katılımı artırılacaktır. Sosyal yardım sistemi ile aktif ve pasif işgücü programları arasında bağlantı güçlendirilecek, sosyal yardım alan bireylerin işgücüne katılımını ve istihdam edilebilirliğini sağlamaya yönelikaktif işgücü programları yaygınlaştırılacaktır. İş ve meslek danışmanları aracılığı ile aile bazlı izleme sistemine geçiş sağlanarak istihdam fırsatlarının daha fazla kişiye ulaştırılması sağlanacaktır. Mevcut vasıflarına uygun iş bulamayanlar için yeniden beceri kazandırma programları yaygınlaştırılacak, işgücü açığı yaşayan sektörlere geçiş desteklenecek, katılımcıların kalıcı istihdama geçişi teşvik edilecektir. Geçici süreli aktif işgücü programına katılanların özel sektörde ihtiyaç duyulan işlere yönlendirilmesi için takip ve eşleştirme mekanizmaları kurulacakǡ aktif işgücü programlarıyla kalıcı istihdama geçişleri desteklenecektir. ǡ bakım sorumluluklarını daha dengeli paylaşılmasına imkân sağlayacak şekilde yeniden düzenlenecektir. Merkezi hükümet, yerel yönetimler ve özel sektörün mali işbirliğini sağlayacak şekilde kurumsal bakımve kreş yaygınlaştırılacaktır. oluşturulması veya mevcut çalışanların korunması koşuluna bağlı olmak üzere,çocuk bakım yükümlülüğü bulunan çalışanlar içinfirmalarınkısmi ya d olanakları sunmaları sağlanacaktırǤ Âtıl işgücünün yoğun olduğu bölgeler başta olmak üzere meslek kazandırmaya yönelik programlar geliştirilecektir. İşǦyaşam uyumunun ve çalışan verimliliğinin artırılması doğrultusunda, çalışma günleri ayarlamasıile esnek süreli istihdam modelleri için pilot programlar başlatılacaktır. Kadınlarınişgücüne katılımını artırmak,Ǧortaöğretimçocukların güvenli bulunmalarını okul sonrası kültür, programları uygulanacaktır.
3. Fiyat İstikrarı Dezenflasyon sürecinin kararlı ve kesintisiz bir şekilde devamıyla enflasyondaki ataletin kırılması ve Program döneminde enflasyon oranının tek haneli seviyelere indirilerek fiyat istikrarının sağlanması temel amaçtır. önemde oplam talep koşullarının enflasyona düşüş yönünde yaptığı katkı sürdürüle arz yönlü politikalarla Ǥ oranındaki düşüşle birlikte gelir dağılımında daha dengeli bir yapı sağlanacak, uygulanan arz yönlü politikaların etkisiyle kalıcı refah artışına katkı sunulacaktır. Grafik 10: Yıl Sonu TÜFE Artış Oranı (Yüzde) ǣGerçekleşme Makroekonomik politika eşgüdümünün sürdürülmesi Enflasyonla mücadelede eşgüdümlü politika yaklaşımı sürdürülecek, fiyat istikrarı tesis edilene kadar tüm araçlar etkin bir şekilde kullanılacaktır.
Kalıcı fiyat istikrarının sağlanmasına yönelik para politikasında uygulamasına devam edilecektir. Enflasyonla mücadelede Merkez Bankası tüm politika araçlarını etkin bir biçimde , maliye ve gelirler politikalarının para politikası ile eşgüdümüne devam Ǥ Dalgalı döviz kuru rejimi uygulaması sürdürülecek, sağlıksız fiyat oluşumlarının gözlenmesi veya aşırı oynaklık durumları dışındadöviz kurlarının serbest piyasa koşullarında talep dengesine göre oluşması sağlanacaktır. Enflasyonla mücadeleye katkı sunacak şekilde iletişim kanalları güçlendirilecekǤ Veri paylaşımında Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) baz yılı güncelle ǡ uluslararası standartlar doğrultusunda sınıflama ve hesaplama yöntemlerindeki yeni değişikliklere uyum sağlanacaktır. 44,4 28,5 16,0 9,0 8,0
2025 GT
2026 OVP
2027 OVP
2028 OVP
Yönetilen yönlendirilen fiyatların enflasyon hedefleriyle uyumlu belirlenmesi Bütüncül bir yaklaşımla enflasyondaki atalet kırılacak, enflasyon beklentilerinin daha etkin yönetimiyle fiyatlarda katılık oluşması engellenecektir.
Yönetilen yönlendirilen fiyatların Programdaki enflasyon tahmin ve hedefleriyle uyumu artırılacaktır. Tarımsal ürünlerin alım fiyatları, kamu maliyesine etkilǡ hedefleri de dikkate alınarak, geçmiş enflasyona endeksleme davranışının azaltılmasına yardımcı olacak şekilde Ǥ Gıda ve tarım ürünlerindeki kısa ve uzun dönemli arzǦ Ǧithalat değişimleri il dağıtım zincirindeki gelişmelerin fiyatlara olası etkilerinin erken uyarı yaklaşımıyla izlenmesi, değerlendirilmesi ve fiyat istikrarının desteklenmesini teminen maliye ve dış ticaret politikaları uygulamaya konulacaktır. Arz yönlü politikaların desteklenmesi Başta tarım olmak üzere bütün sektörlerde üretim kapasitesi ve arz güvenliğinin artırılmasıyla enflasyonun arızî şoklara karşı duyarlılığı azaltılacaktır.
Gıda fiyatlarında istikrarı ve gıda arz güvenliğini sağlamayı teminen arazinin verim i ile birlikte yağış ve sulama imkânları da gözetilerek stratejik tarım ürünlerinde hedef yeterlilik oranları belirlenecek ve üretim planlaması yapılacaktır. Kısa ve uzun dönemli tüm gayrimenkul kira kontratlarının belirli bir standartta dijital önemi içinde tamamlanacaktır. Perakende sektöründe belirlibir büyüklüğün üzerindeki zincir marketlerdeki fiyatları şeffaf bir biçimde paylaşan market fiyatları internet sitesinin kamuoyundaki bilinirliği artırılacaktır.
4. Ödemeler Dengesi Küresel ticarette artan korumacılık eğilimleri dikkatle takip edilecek, ortaya çıkan fırsatlardan azami düzeyde istifade edilirken söz konusu gelişmelerin beraberinde getirdiği riskler dengeli ve önetkin bir yaklaşımla yönetilecektir. Bu anlayışla Program döneminde cari işlemler açığının iyileştirilerek dış denge kaynaklı oluşabilecek risklerin azaltılması temel amaçtır. Yüksek katma değerli ve teknoloji yoğun ihracat artışını teşvik eden, kritik ürün ve teknolojilerde ithalata bağımlılığı azaltmayı sağlayan, hizmetler sektöründe ise ülkemizin potansiyeli daha etkin şekilde kullanılacaktır.
Grafik 11: Cari İşlemler Dengesi/GSYH (Yüzde) ǣGerçekleşme -0,8 -1,4 -1,3 -1,2 -1,0 -1,8 -1,4 -0,9 -0,5 0,0
2025 GT
2026 OVP
2027 OVP
2028 OVP
İhracatta ürün ve pazar çeşitliliğinin artırılması Dünya ticaretinden alınan payın yükseltilmesi amacıyla ihracatın geleneksel ürün ve pazar yapısını geliştirerek, yeni ürün ve yeni pazar çeşitliliğine odaklanılacaktır. Türkiye markasının bilinirliğini artırmak, pazar çeşitlendirmesiyle yeni pazarlara ulaşmak, mevcut pazarlardaki konumu güçlendirmek için ihracatçıların ihtiyaçlarına yönelik uygulamalar hayata geçirilecek ve küresel ticarette son dönemdeki eğilimlerin ortaya çıkaracağı fırsatlardan azami şekilde istifade edilecektir.
Gümrük Birliğinin güncellenmesine yönelikAvrupa Birliği (AB) kurumları ve üye ülkeler nezdinde çalışmalar yürütülecektir. “Uzak Ülkeler Stratejisi” ve “İslam İşbirliği Teşkilatı Üyeleri ile İhracatı Geliştirme Stratejisi” kapsamında mal ve hizmet ihracatında pazar çeşitliliği geliştirilecektir. Afrika ve Latin Amerika'ya yönelik ortaklık ve açılım politikaları ile Yeniden Asya Girişimi karşılıklı yarar ve öncelikler temelinde ve somut hedefler doğrultusunda sürdürülecektir. Firmaların dış pazarlarda kendi markalarıyla küresel bir oyuncu olabilmeleri ve Türk malı imajının güçlendirilmesine yönelik uluslararası markalaşma faaliyetlerinin Ǥ “Türkiye” markasının güçlendirilmesine yönelik çalışmalar ve ülke markası altında tüm destinasyon ve ürün markalarının tanıtımıǡ gerek mevcut gerekse gelişmekte olan pazarlarda, yeni iletişim modelleri de hayata geçirilerek sürdürülecektir. İhracat potansiyeli yüksek ürünlerin, coğrafi işaretli ürünler de dahil olmak üzere, yurt dışı pazarlarda tanıtılması amacıyla, uluslararası markalaşma stratejileri geliştirilmeye devam Ǥ İhracatta rekabet gücünün artırılması amacıyla, ürün bazında, küresel ticaretteki büyüme eğilimleri, Türkiye'nin pazar payı, teknoloji seviyesi, emek yoğunluğu ve sektörel dönüşüm ihtiyacı gibi kriterler dikkate alınarak destek mekanizmaları geliştirilecektir. Dünya ticaretinde payı düşen fakat Türkiye'nin pazar payının yüksek olduğu düşük teknolojili ve istihdam yoğun ürünlerde sektör içi ve sektörler arası dönüşüme yönelik geliştirile Ǥ Kanıta dayalı politika geliştirme, etkin izleme ve uygulama kabiliyetlerinin kazandırılması amacıyl ortak standartlar çerçevesinde depolanıp analiz edilebileceği Ticaret Veri Analitiği Merkezi (TiVAM) kurulacaktır. belgeli ürün ve hizmet ticaretindeki teknik engelleri azaltmaya yönelikǡ eğitim, işbirliği ve tanıtım faaliyetleri yürütülecektir. İhracatın finansmanının desteklenmesi İhracatçıların rekabet güçlerinin ve dayanıklılıklarının artırılmasını teminen uygun koşullarda finansmana erişimlerinin güçlendirilmesi önceliklendirilecektir.
Özellikle yeşil ve dijital dönüşüm odağında ihracatta finansman imkânlarının geliştirilmesi, ihracata yönelik destek mekanizmalarının etkin bir şekilde kullanılması yoluyla sürdürülebilir ve yüksek katma değerli ihracat potansiyeli yükseltilecektir.
Türk Eximbank’ın iş modeli ve kurumsal altyapısı uluslararası en iyi uygulamalar dikkate alınarak güçlendirilecek, yüksek teknolojili ve katma değerli ürün ihracatı öncelik verilerek alıcı kredilerinin etkinliğini artırmaya yönelik çalışmalar sürdürülecektir. Finansman araçlarıyla birlikte ele alınarak projelendirilmek suretiyle ihracat destek mekanizmasının etkinliği artırılacak, İhracatı Geliştirme Anonim Şirketi aracılığıyla ihracatçılar için kefalet yükü azaltılacaktır. İhracatta yeşil ve dijital dönüşümün hızlandırılması Küresel ölçekte rekabet gücünün artırılmasını teminen yeşil ve dijital dönüşümü sağlayacak politikalar hayata geçirilerek uluslararası düzenlemelere uyum güçlendirilecek, ihracatçı firmaların rekabetçiliği desteklenecektir.
Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi ve Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizmasıgibi araçlara uyum sürecinde karbon yoğun sektörlerin ihracat görünümü ve rekabetçilik analizl yapılarak ürün ve sektör bazlı risk ve fırsatlar ortaya konulacaktır. Karbon fiyatlandırma mekanizmasının sektörler üzerinde oluşturacağı ilave maliyetlere yönelik ihracatın finansmanında kullanılan araçların çeşitliliği artırılacaktır. ihracatını etkileyen yönleriyle AB dijital ekonomi düzenlemeleri ve Yeşil Mutabakatı doğrultusundaǡ rekabetçiliğin artırılması için gerekli mevzuat, destek politikaları ve uluslararası anlaşmalara yönelik hazırlıklar tamamlanacaktır. Ticaret diplomasisi ve stratejik işbirliklerin güçlendirilmesi Artan korumacılık eğilimlerinin doğurduğu risk ve belirsizlikleri yönetmek için mevcut ticaret anlaşmalarının derinleştirilmesi, potansiyel ihracat pazarlarına yönelik yeni ticaret anlaşmalarının müzakere edilmesine yönelik ticaret diplomasisi araçları etkin bir şekilde kullanılacaktır. Dost ve yakın ülkeler başta olmak üzere, komşu ve çevre ülkeler ile uzak ülkeler dâhil farklı pazarlara yönelik ihracatımızın artırılması amacıyla ikili ve çok taraflı diyalog ve istişare mekanizmalarından azami düzeyde faydalanılacaktır.
Bölgemizdeki komşu ülkelerle güvenlik alanındaki ortak tehditlere karşı işbirliği ve bölgesel barışa yönelik girişimlerde bulunulacaktır. Küresel ve bölgesel belirsizliklerden en az düzeyde etkilenilmesini ve fırsatlardan en iyi şekilde yararlanılmasını teminen stratejik önemdeki Kalkınma Yolu Projesi başta olmak üzere, bölgesel bağlantısallık projelerinin ülke öncelikleri doğrultusunda desteklenmesine önelik jeoekonomik politikalar etkin ve bütüncül şekilde sürdürülecektir. Köklü tarihi ve kültürel bağlarımız olan Orta Asya ülkeleri ve Türk Dünyası ile işbirliğiǡ ikili düzeyde hem Türk Devletleri Teşkilatı ve diğer Türk İşbirliği Teşkilatları başta olmak üzere çok taraflı platformlarda güçl ǡenerji ve bağlantısallık alanları dâhil ekonomik ve ticari ilişkgeliştirilecektir. uluslararası dijital diplomasi başta olmak üzere kamu diplomasisi ve stratejik iletişim araçlarından etkin şekil Ǥ dışında gerçekleştirilen kalkınma işbirliği proje ve faaliyetleri aracılığıyla mal ve hizmet alımları ile yapım işlerini yüklenen firmaların daha geniş pazarlara yön sağlayacak mekanizmalar geliştirilecektirǤ knoloji diplomasisi yürütülerekzekâbaşta olmak üzere dijital ve çığır açan teknolojilere ilişkin ikili ve çok taraflı işbirlikleri geliştirilecektirǤ İthalata bağımlılığının azaltılması ve arz güvenliğinin desteklenmesi Son yıllarda arama ve üretim faaliyetleri sayesinde ekonomiye kazandırılan rezervlerin ithalat bağımlılığını azaltmaya katkısı sürdürülecektir. İthalatın makroekonomik çerçevedeki hedeflerle çelişmeyen seviyelerde kalmasını teminen arz güvenliği göz önünde bulundurularak, enerji ve diğer kritik emtialar gibi unsurların yurt içinde üretimi teşvik edilecek ve tüketim malı ithalatına olan talep sınırlandırılacaktır.
konomik ve ticari ilişkilerin geliştirilmesi, enerji ve tarım arz güvenliğinin temini, bölgesel bağlantısallığın artırılması ve uzak kıtalarla bağların ülkemiz öncelikleri doğrultusunda kuvvetlendirilmesine yönelik politikalar, bütüncülbir biçimde sürdürülecektir. Türkiye’nin bölgesel enerji ticaret merkezi olmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. İthalatın yerli üretim üzerinde neden olduğu tehditlere karşı uluslararası yükümlülükler çerçevesinde yerli üretimin korunmasını sağlayacak önlemler yürürlüğe konacaktır. Yerli bazlı yük santrallerde elektrik üretiminde kullanılan kaynakların üretim portföyündeki oranının artırılması için mevcut ve yeni tesisler teşvik edilecektir. Petrol, doğal gaz ve maden kaynaklarına yönelik yurt içi ve yurt dışında arama ve üretim çalışmaları artırılarak rezervlerin katma değeri yüksek şekilde ekonomiye kazandırılması sağlanacaktır. Nükleer ve eylem planı hazırlanacaktır. Nükleer enerji elektrik üretim portföyüne dâhil edilecek, nükleer kapasitenin artırılmasına yönelik yeni proje ve teknolojiler geliştirilecek ve nükleer santrallerde kullanıla ekipmanların yerlilik oranları artırılacaktır. adyoaktif hammadde, metalik maden, nadir toprak elementleri ve endüstriyel hammaddelerin potansiyel rezerv alanları belirlenecek, yurt içi ve yurt dışı maden ve jeotermal kaynakların uluslararası standartlarda ve sürdürülebilir madencilik politikaları çerçevesinde aranarak ekonomiye kazandırılması sağlanacaktır. Madencilik sektöründe ArǦGe’ye dayalı yerli teknoloji ve ürün geliştirilmesi çalışmaları yapılacak, katma değeri yüksek bor ürünlerinin üretim ve satış miktarı artırılacak, nadir toprak elementleri ve lityum karbonatın ekonomiye kazandırılması sağlanacaktır. Ulusal sağlık sisteminin ihtiyaç duyduğu tıbbi ürün ve teknolojilerin geliştirilmesi amacıyla aşı, ilaç, tıbbi cihaz, tanı kiti ve yapay zekâ tabanlı sağlık teknolojilerinin araştırma ve ürün geliştirme çalışmaları yürütülerek yerli ürünler geliştirilecektir. Hizmet ihracatının geliştirilmesi Hizmet ticareti alanındaki potansiyelin daha etkin kullanılması için küresel ölçekteki yeni eğilimler yakından takip edilerek turizm ve taşımacılık gibi ana hizmet kalemlerindeki ülke konumu güçlendirilecek, yeni nesil hizmet kalemlerinde küresel oyuncular arasında yer alınacaktır.
urizm, lojistik ve taşımacılık, bilişim, finansal hizmetler ve danışmanlık,eğitim, sağlık ve spor turizmi, fuarcılık, kültür endüstrileri, yurt dışı müteahhitlik ve teknik müşavirlik, yeşil hizmetler sektörlerinde uluslararası pazarlarda tutundurma ve derinleşme, markalaşma, verimlilik ve rekabet gücü odaklı döviz kazandırıcı hi Ǥ Turizm gelirinin artırılması, mevcut pazarların güçlendirilmesi, yeni pazarların oluşturulması ve harcama eğilimi yüksek ziyaretçilere ulaşılması amacıyla tanıtım faaliyetleri yürütülecektǤ çeşitlendirilerek tüm yıla ve ülke yaygınlaştırılması amacıyla sürdürülebilir turizm anlayışı içerisinde farklı turizm ürünlerini aynı anda sunan, bütüncül olarak planlanmış turizm alanları oluşturulacak, ziyaretçi başına gelirin artırılmasınaodaklı tematik turizm tü Ǥ Sağlık turizmi alanında hizmet kapasitesi geliştirilecek, tanıtım ve pazarlama faaliyetleri artırılacaktır. turizminin geliştirilmesine yönelik spor diplomasisi araçları ile bölgesel ve çok taraflı artırılacaktır. Türkiye önemli bir film çekim merkezi haline getirilerek ülkemizde çekilen yabancı f sayısı artırılacaktır. firmanın dâhil olması sağlanacak şekilde y dışı ljistik dağıtım ağlarının umu güçlendirilecek, acatın etkin ve kapsamlı akışı tesis edilecek, uçtan uca teslimatların daha kısa sürede ve daha düşük maliyetle önemli pazarlarda ihracatın sürdürülebilirliğini sağlayacak altyapı oluşturulacaktır. Eğitim hizmetleri alanında uluslararası konumun güçlendirilmesi ve uluslararası öğrenci kaynaklı hizmet ihracatı gelirlerinin artırılması için çalışmalar yapılacaktır.
5. Finansal İstikrar Finansal sistemde tasarrufların artırılması, finansal okuryazarlığın yaygınlaştırılması, kaynak dağılımında etkinliğin sağlanması, sürdürülebilir finansın ve finansal teknolojilerin geliştirilmesi ve sermaye piyasalarının derinleştirilmesiyle finansmana erişimin kolaylaştırılması suretiyle finansal istikrarın desteklenmesi amaçlanmaktadır.
Bu çerçevede, finansmana erişimin artırılmasına dönük politikalar uygulanırken sanayide teknolojik yenilenmenin ve sektörel dönüşümün sağlanmasını destekleyici araçların da devrede olmasına özen gösterilecek, yenilikçi, kapsayıcı ve dinamik bir katılım finans ekosisteminin oluşturulmasına yönelik faaliyetlere devam edilecektir.
Dezenflasyon programının finansal piyasa politikalarıyla desteklenmesi Dezenflasyon sürecinde Türk lirası cinsinden tasarruf ve yatırım araçları geliştirilecek ve kaynakların programa uygun alanlarda kullanımı teşvik edilecektir.
Dezenflasyon programına destek olacak şekilde Türk lirası mevduatın payının artırılması ve vadesinin uzatılmasınayönelik politikaların uygulanmasına devam edilecektir. İç talebi dengelemek, enflasyon beklentilerini çıpalamak ve cariişlemleraçığını amacıyla bireysel krediler ve hedefli olmayan ticari kredilerde para politikası duruşunu destekleyici politikalar uygulanacaktır. Yatırım, istihdam, üretim ve ihracatı artırmaya yönelik kredilerin desteklenmesi sürdürüle Ǥ Kurumsal yapısı güçlü bir finansal sektörün oluşturulması Finansal düzenlemelerin uluslararası standartlara uyumu gözetilerek kurumsal yapının geliştirilmesi sağlanacaktır.
Düzenleme çerçevesi uluslararası standartlar dikkate alınarak belirlenecek, bu kapsamda III Final düzenlemeleri paketi ile getirilen değişikliklere uyum sağlanacaktır. Finansal sektörün aracılık faaliyetlerini etkin bir şekilde yapabilmesi için düzenlemelerde sadeleştirme çalışmalarına devam edilecektir. Banka dışı finansal sektörün düzenleme ve denetim çerçevesi geliştirilecektir. Ödeme hizmetleri ekosisteminin güçlendirilmesine ve bu çerçevede ödeme ve elektronik para kuruluşlarının siber güvenlik alanında dayanıklılık seviyelerinin artırılmasına yönelik düzenleme çalışmaları sürdürüleceǤ Sermaye piyasalarının etkinliğinin artırılması Reel sektör şirketlerinin sermaye piyasalarının sunduğu imkânlardan daha fazla yararlanabilmesi için fonlama alternatifleri çeşitlendirilecektir. Bu doğrultuda alternatif finansal araçların geliştirilmesiyle yatırımcı tabanının da genişletilmesi sağlanacaktır.
Şirketlerin sermaye piyasalarının sunduğu imkânlardan daha fazla yararlanabilmesine yönelik düzenlemeler yapılacak ve nitelikli halka arzların artırılması desteklenecektir. Sermaye piyasalarının derinleşmesi ve yatırımcı tabanının genişlemesi için yeni ürün, hizmet ve piyasalar geliştirilecektir. Kurumsal yönetim düzenlemeleri, OECD Kurumsal Yönetim İlkeleri dahil olmak üzere, uluslararası standartlarla uyumlu olarak güncellenecektir. arında payların alım satım işlemlerinde uygulanmakta olan takas süresinin kısaltılmasına ilişkin gerekli çalışmalar yürütülecektir. Yapay zekâ ve diğer teknolojiler sermaye piyasalarının denetiminde daha yaygın kullanılarak sermaye piyasalarının etkin işleyişi güçlendirilecektir. Sermaye piyasası uyuşmazlıklarında tahkimin etkinleştirilmesi için gerekli mevzuat çalışmaları yapılacaktırǤ Sermaye piyasalarında daha sağlıklı fiyat oluşumlarını teminen piyasa bozucu eylemlere yönelik adli ve idari cezalar daha caydırıcı hale Ǥ Katılım finansın güçlendirilmesi Katılım finans ekosisteminin güçlendirilmesi amacıyla düzenleyici çerçeve geliştirilecek, ürün ve hizmet çeşitliliği artırılacaktır.
katılım esasına göre faaliyet gösteren kalkınmave yatırım bankalarına ilişkin düzenlemeler hayata geçirilecektir. Katılım esaslı faaliyet gösteren banka dışı finansal kuruluşlar için düzenleme altyapısı oluşturulacaktır. Katılım sigortacılığı mevzuat alt yapısı geliştirilecek, katılım sigortacılığının ve katılım emeklilik planlarının kapsayıcılığı artırılacaktır. Katılım finans sisteminin yaygınlaştırılmasıiçin çeşitli ürün ve hizmetler geliştirilecekǤ Katılım finansın kurumsal dönüşümünü gerçekleştirecek ve sektörü Ǥ Sigortacılık ve özel emeklilik sektörünün geliştirilmesi Sigortacılığın çeşitlendirilmesi ve özel emeklilik sistemine katılımların canlandırılması amacıyla güven ortamının devamlılığının sağlanmasına ve sigortacılık sektörünün dayanıklılığının artırılmasına yönelik düzenlemeler yapılacaktır.
, dayanıklılığın ve güven ortamının devamlılığını sağlamak amacıy sigortacılık mevzuatını iyileştirmeye yönelik çalışmayapılacaktır. Sigortacılık ve özel emeklilik sektörlerinde dijital sigortacılık ve sigortacılık teknolojileri uygulamalarının mevzuat altyapısı oluşturulacaktır. Tarım sigortası bulunmayan üreticilerin sisteme dâhil edilmesi ve yeni ürünler geliştirilmesi suretiyle sigortalılık oranlarının artırılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır. Finansal teknolojilerin yaygınlaştırılması Finansal teknoloji faaliyetlerinin ölçek ve etkinliği artırılarak küresel finans piyasalarında ülkemizin konumu güçlendirilecektir.
Ödeme ve elektronik para kuruluşlarının verimliliklerini ve rekabet güçlerini artırmak amacı ile bulut bilişim kullanım imkânları iyileştirilecek ve yaygınlaştırılacaktır. ler ile Ödeme Hizmetleri Veri Paylaşım Servislerinin yaygınlığının artmasını destekleyen çalışmalar yürütülecektir. Dijital Türk lirasının iktisadi, hukuki ve güvenlik boyutları ele alınarak kullanıma sunulması ve yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. atırımlar dijital yeterlilik, veri güvenliği ve teknoloji adaptasyonu kriterlerine uyg şekilde desteklenecek, bu çerçevede yeni finansal araçlar geliştirilecektir. Sürdürülebilir finansın geliştirilmesi Sürdürülebilir finans kaynaklarından daha fazla yararlanılması için çalışmalar yürütülerek sürdürülebilir finans altyapısı geliştirilecek ve ürün çeşitliliği artırılacaktır.
Yeşil dönüşüme katkı sağlayacak yeşil finans stratejisi ve eylem planı uygulamaya konulacaktır. eşil bankacılık uygulamalarının geliştirilmesine yönelik faaliyetler yürütülecek ve yeşil dönüşüme yönelik yatırımların finansman ihtiyaçlarını karşılayacak mekanizmalar oluşturulacaktır. Bankaların yurt içinde sosyal temalı yatırımları finanse etmek için sağladıkları fonlama teşvik edil Ǥ Sürdürülebilir finans kapsamında yeni ürün ve hizmetler geliştirilecektir. Yeşil ve sürdürülebilir borçlanma araçlarına ilişkin rehber sosyal sermaye piyasası araçlarını kapsayacak şekilde geliştirilecek ayrıca sürdürülebilirlik bağlantılı sermaye piyasası araçlarına ilişkin rehber oluşturulacaktır. Tasarrufların artırılması Yurt içi tasarrufların ve tasarruf bilincinin artırılması amacıyla finansal okuryazarlık yaygınlaştırılacak, uzun vadeli tasarruf araçları geliştirilecektir. Otomatik Katılım Sistemi (OKS)’nin işverenlerin de katkısı ile ikinci basam sistemine dönüşeceği tamamlayıcı emeklilik sistemi (TES) kurulacaktır. Bireysel Emeklilik Sistemi (BES)’ndeki standart emeklilik yatırım fonları, katılımcıların birikimleri için daha fazla katma değer üretecek şekilde yeniden tasarlanacaktır. OKS katılımcılarına BES’te yer alan emeklilik fonlarına erişim imkânı tanınacak, kesintilerin sadeleştirilmesini sağlayacak düzenlemeler yapılacak ve bu kapsamda sistemin cazibesi artırılarak fon tutarı ve katılımcı sayısında artış sağlanacaktır. BES’ten kısmen ödeme alınabilecek durumlar bǡ alanları içerecek şekildegenişletilecektir. Yükseköğretim kurumlarına kayıtlı 25 yaş altı öğrencilerin BES’e katılımlarını ve sistemde kalmalarını teşvik edici uygulamalar hayata geçirilecektir. Yatırım fonlu birikimli hayat sigortaları yaygınlaştırılacaktır. Finansal eğitim faaliyetleri yaygınlaştırılarak finansal okuryazarlık artırılacaktır.
6. Kamu Maliyesi Program döneminde, bütçe disiplininin güçlendirilmesine yönelik adımlar kararlılıkla atılmaya devam edilecek, kamu maliyesinin makroekonomik istikrarı destekleyici rolü artırılacaktır. Maliye ve gelirler politikaları, para politikasıyla eşgüdüm içinde uygulanarak ekonomik dengelenme sürecine katkı sağlayacaktır.
i, sürdürülebilir yüksek büyümenin sağlanmasında ve kalkınmada stratejik bir araç olarak kullanılacaktır. Vergilemede etkinliği ve adaleti artırmaya, kayıt dışılığı azaltmaya yönelik sürdürülen faaliyetlere devam edilecektir. Gelir ve harcama politikaları,yeşil ve dijital dönüşümü desteklemek amacıyla gerekli kaynakların dağıtımını sağlayacak şekilde uygulamaya konulacaktır. Borçlanma politikası, piyasa koşulları ve maliyet unsurları göz önüne alınarak stratejik ölçütlere yalı risk yönetimi çerçevesindepara ve maliye politikalarıyla uyumlu, sürdürülebilir borç yönetimi anlayışla yürütülecektir. Bu kapsamda, ihtiyaçların orta ve uzun vadede mümkün olan en uygun maliyetle karşılanması ve borç stoku yapısının güçlendirilmesi ilkeleri esas alınacaktır.
Ayrıca, finansman kaynakları ve enstrüman çeşitliliğinin artırılması ile yatırımcı tabanının şletilmesine devam edilecektir. Kamu kesimi genel dengesinin 2026 yılında GSYH’nın yüzde 3,4’ü oranında açık vermesi ve söz konusu açığın Program dönemi sonu itibarıyla yüzde 2,6 seviyesine gerilemesi öngörülmektedir. 2026 yılı sonunda GSYH’ya oran olarak yüzde 0,5 olması öngörülen program tanımlı kamu kesimi açığının dönem sonunda yüzde 0,3 fazlaya dönmesi beklenmektedir. 2026 yılı sonunda GSYH’ya oran olarak yüzde 3,1 olması öngörülen genel devlet açığının Program dönemi sonunda yüzde 2,6 seviyesinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. GSYH’ya oran olarak 2026 yılında yüzde 33,1 olması öngörülen genel devlet toplam gelirlerinin Program dönemi sonunda yüzde 33,2 olarak gerçekleşmesi, genel devlet toplam harcamalarının ise aynı dönemde yüzde 36,2 seviyesinden yüzde 35,7’ye gerilemesi beklenmektedir. Merkezi yönetim bütçe açığının GSYH’ya oran olarak 2026 yılında yüzde ͵ǡͷ, Program dönemi yüzde 2,8 olarak gerçekleşeceği, faiz dışı harcamalar ile toplam gelirlerin 2026 yılında eşit olacağı, Program dönemi sonunda ise yüzde Ͳǡͷfaiz dışı fazla verileceği öngörülmektedir. 2026 yılında, GSYH’ya oran olarak ͳǡʹ puan artışla yüzde 25’e yükselmesi beklenen sosyal güvenlik primleri dâhil toplam vergi yükünün Program dönemi sonunda ise yüzde ʹͷǡ͵olması öngörülmektedir. GSYH’ya oranla 2026 yılında yüzde 24,7 olarak gerçekleşmesi beklenen AB tanımlı genel yönetim borç stokunun Program dönemi sonunda yüzde 24,2’ye düşürülme Ǥ Merkezi yönetim bütçe giderlerinin GSYH’ya oranının 2026 yılında yüzde 24,5, merkezi yönetim bütçesi faiz hariç giderlerinin GSYH’ya oranının ise yüzde 21 olarak gerçekleşmesi Ǥ Merkezi yönetim bütçe gelirleri ise, makroekonomik tahminler, ulusal ve uluslararası piyasalardaki gelişmeler ve gelir politikalarının bütçe gelirlerine etkileri dikkate alınarak belirlenmiştir. Merkezi yönetim bütçe gelirlerinin GSYH’ya oranının 2026 yılında yüzde 21, genel bütçe vergi nin GSYH’ya oranının ise yüzde 17,8 olarak gerçekleşmesi beklenmektedirǤ Grafik 12: Merkezi Yönetim Bütçe Açığı/GSYH (Yüzde) ǣGerçekleşme 4,7 3,6 3,5 3,1 2,8
2025 GT
2026 OVP
2027 OVP
2028 OVP
Harcamalarda etkinliğin artırılması Program dönemi boyunca kamu harcamalarında etkinliğin ve verimliliğin artırılmasına yönelik tedbirler kararlılıkla uygulanmaya devam edilecek, kamu maliyesinin güçlü ve sürdürülebilir yapısı mali disiplinden ödün verilmeksizin korunacaktır.
Kaynak kullanımında etkinliğin artırılması amacıyla harcamalar sistematik olarak gözden geçirilmeye devam edilecek, verimsiz harcama alanları tasfiye edilecektir.
Kamu harcamalarında etkinliği artıracak tasarruf tedbirlerine ilişkin denetim ve izleme faaliyetlerine devam edilecektir.
Kamu yatırım programında rasyonelleştirme çalışmaları sürdürülerek ekonomik ve sosyal fayda üretecek yatırımlar önceliklendirilecektir.
Kamu ihale mevzuatı uluslararası norm ve standartlara uyumlu olacak şekilde dijitalleşmeyi, yenilikçiliği ve sürdürülebilirliği destekleyen ve önceleyen satın alma yaklaşımıyla güncellenecek, sektörel kamu alımları düzenlemesi hayata geçirilecektir.
Kamu alımlarının detaylı analiz ve yönetiminin yapılabilmesi amacıyla tasarruf odaklı merkezi kamu alım politikalarına da imkân sağlayacak şekilde geliştirilen e-Tedarik Sisteminin kapsamı genişletilecektir.
Kamu idarelerinin tahakkuk-tahsilat altyapısını güçlendirmek ve vatandaşa kolay, hızlı ve güvenli ödeme yöntemleri sunmak amacıyla e-Tahsilat uygulaması yaygınlaştırılacaktır.
Tasarruf analizlerinin yapılabilmesi ve kontrol düzeyinin artırılarak işlemlerin elektronik ortamda gerçekleştirilmesi amacıyla kamuda kullanılan elektronik faturanın kapsamı genişletilecektir.
Kamu taşıtlarının kullanımı ihtiyaç analizleri ve tasarruf anlayışı çerçevesinde sistematik olarak gözden geçirilecek, ihtiyaç fazlası olan veya ekonomik ömrünü tamamlamış taşıtlar tasfiye edilecek ve zorunlu hallerle sınırlı yeni taşıt edinimlerinde ekonomiklik gözetilerek yerli üretim ile çevreci araçlara öncelik verilmeye devam edilecektir.
Kamu Özel İşbirliği (KÖİ) projeleri, makroekonomik politikalar, kamu yükümlülükleri ve bütçe dengeleri dikkate alınarak ve dengeli bir risk paylaşımı ile maliyet etkinliği gözetilerek planlanacak ve yürütülecektir.
Kamu idarelerinin mali yönetim ve kontrol alanındaki uygulamalarının etkinliği artırılacak, iç denetim birimlerinin idari kapasiteleri güçlendirilecek ve iç kontrol sistemlerinin izlenmesi ve değerlendirilmesi faaliyetleri yaygınlaştırılacaktır.
Yapay zekâ destekli muhasebe sistemleriyle kamu harcamalarında verimlilik ve tasarruf sağlanmasına, karar alma süreçlerinin desteklenmesine ve risk odaklı kamu mali denetim altyapısının güçlendirilmesine devam edilecektir.
Kamu idarelerinin varlıklarının etkin ve verimli bir şekilde yönetilmesini sağlamak amacıyla Varlık Yönetim Sistemi geliştirilecektir.
Kamu kesimi genel dengesinde yer alan fon ve döner sermayelerin harcama ilkeleri belirlenecek, bütçenin birlik ilkesinin uygulamasının güçlendirilmesine yönelik özel gelir, fon ve benzeri uygulamalar gözden geçirilecektir.
Aile odaklı, kapsayıcı ve fert başına asgari bir geliri garanti edecek ve işgücüne katılıma mâni olmayacak şekilde bütünleşik yapıda bir sosyal yardım programı pilot bir projeyle başlatılacaktır.
Kamu alımları ile yap-işlet-devret projelerinde uluslararası sorumlu yatırımcıların ilgisini artıracak şekilde sürdürülebilirlik hedefleriyle uyumlu altyapı projeleri yaygınlaştırılacaktır.
Kamu alım süreçleri dijitalleştirilerek denetim, hesap verilebilirlik veşeffaflık artırılacaktır. Tasarruf odaklı merkezi kamu alım politikalarının kapsamı genişletilecek, merkezi kamu alımları yoluyla sürdürülebilir tedarik ve yerli ürünler ile teknoloji transferi desteklenecek, merkezi alıma konu ürünlerin üzerinden tedarik edilmesi önceliklendirilecektir. Özelleştirme kapsam ve programında bulunan ve yeni alınacak âtıl kamu varlıklarıǡ kurumlarının ihtiyaçlarını da karşılayacak şekilde şeffaf, rekabetçi ve açık ihaleler yoluyla milli ekonomiye kazandırılacaktır. Mali saydamlık ve hesap verebilirliği güçlendirmek amacıyla kamuoyunun ve paydaşların kullanımına yönelik açık mali veri portalı geliştirilecektir. Mali saydamlığı güçlendirmek ve mali istatistiklerin veri kalitesini artırmak amacıyla Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sisteminin kullanımı mahal yaygınlaştırılacaktır. Afetlere dirençli yapıların finansmanının sağlanması Yerleşim yerlerinin ve toplumun afetlere karşı dirençliliğinin artırılması, afet risklerinin azaltılarak sosyal ve ekonomik etkilerinin en aza indirilmesi, afet yönetiminin tüm süreçlerinin etkin bir şekilde yürütülmesinde gerekli finansmanın sağlanması temel amaçtır. Nüfusunun büyük çoğunluğu deprem kuşağında bulunan ülkemizde tüm afet türlerine karşı dayanıklılığın artırılması ve afetlere hazırlıklı olunması amacıyla afet riski altındaki alanlar risk ve tehlike durumlarına göre önceliklendirilecektir. 2023 yılı Şubat ayında meydana gelen depremlerin neden olduğu tahribatın giderilmesine yönelik çalışmalar program döneminde tamamlanacaktır. Başta İstanbul olmak üzereşehirlerin afetlere karşı dayanıklılığının artırılması amacıyla gerekli kaynakların ayrılmasına devam edilecektir. Tüm afet tehlikelerini kapsayacak afet sigortasına yönelik süreçler tamamlanacaktıǤ Afetzedelerin barınma ihtiyacının karşılanmasında kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanımı için hak sahipliği, geri ödeme ve finansman yöntemleri ile ilgili mevzuat değişikliği yapılacaktır. Eğitim ve sağlık başta olmak üzere kamu hizmeti sunan yapılar, afet ve acil durumlara karşı güçlendirilerek hazırlık düzeyi artırılacaktır. Bulaşıcı hastalıklara, sağlık şoklarına, afetmüdahale kapasitesi güçlendirileceǤ Afet ve acil durumlara müdahaleye yönelik teknik ve beşeri kapasite geliştirilecek, kesintisiz güvenli haberleşme sistemi altyapısının kurulumu tamamlanacaktır. Afetlerin etkilerini en aza indirmek amacıyla afet risklerinin boyutları çok disiplinli veri ǡ lojilerle izlenecek ve müdahale süreçleri etkinşekilde yönetilecektir. ın ve doğal afet risklerine dayanıklılığı artırılacak, ziyaretçi güvenliğini sağlamaya yönelik kurumsal ve teknik kapasite güçlendirilecektir. Nüfus artışı, göç ı konut ihtiyacı Ǧtalep dengesi göze karşılanacaktır. eşil dönüşüme katkı sağlayacak enerji verimli, sıfır atık ile uǡ afetlere karşı dirençli yerleşim yerleri inşa edilecektir. İstanbul başta olmak üzereülke genelindetlere dayanıksız yapı stokunun yeniden inşa hızlandırmak için lentileri ve dönüşüm alanları gözetilerekdüzenlemeler güçlendirilecek, kentsel dönüşüm çalışmaları hızlandırılacaktır. Sosyal konut üretiminde afet riski yüksek olan bölgelere öncelik verilecek, kapsayıcı, sağlıklı, güvenli ve dirençli yaşam alanları altyapı ve üstyapı tesisleriyle bir bütün olarak planlanarak inşa edilecektir. Meydana gelebilecek afetler nedeniyle ülke genelinde geçici barınma alanlarıyla ilgili yerel idareler ile koordinasyon içinde yeni alanların tespiti ve bu alanların ortak kullanımı temelli yapı çalışmaları yürütülecektir. Vergilemede adalet ve etkinliğin artırılması Vergi politikaları, sürdürülebilir ve adil bir yapı temelinde öngörülebilirlik ve etkinlik ilkeleri doğrultusunda uygulanacaktır. Vergi sistemi, gelir dağılımını iyileştiren ve yatırım ortamını güçlendiren bir araç olarak kullanılacaktır.
Vergi politikalarında büyüme ve sosyal adalet ilkeleri ekseninde yatırımı, istihdamı, üretimi, ihracatı ve rekabet ortamını ına öncelik veril Ǥ Dolaylı vergilerin bütçe içindeki ağırlığı gözden geçirilerek kayıt dışı ekonomiye yönelik tedbirlerle Program döneminde doğrudan vergi gelirlerinin bütçe içindeki ağırlığı artırılacaktır. yönetiminde sürdürülebilir gelir kaynaklarının artırılması için vergi tabanının genişletilmesi ve vergilemede gönüllü uyumun artırılmasına yönelik çalışmalar sürdürülecektir. Vergi harcamaları analiz edilecek, etkin olmayan istisna, muafiyet ve indirimlere yönelik düzenlemeler yapılacaktır. Vergilerin tam ve zamanında ödenmesinde etkili olan mükellef davranışları ve vergiye uyum sorunları analiz edilerek uyum düzeyini artırmaya katkı sağlayacak stratejiler geliştirilecektir. andaki raporların daha kapsamlı bir şekilde yayımlanması sağlanacaktır. Kayıt dışılıkla mücadele ve denetimlerde etkinliğin artırılması Kayıt dışı ekonominin önlenmesine yönelik mücadeleye kararlılıkla devam edilecek, denetim süreçlerinin etkinliği artırılarak kamu maliyesinin disiplinli ve şeffaf yönetimi desteklenecektir.
Kayıt dışılıkla mücadeleyapay zekâ, büyük veri gibi teknolojik imkânlarla desteklenen risk analiz faaliyetleriyle ve tüm ilgili tarafların etkin katılımıyla yürütülecektir. Kayıt dışıekonomik faaliyetlerin önlenmesi, vergide adaletin sağlanması, vergiye gönüllü uyumun desteklenmesi amacıyla yapay zekâ ve ileri analiz teknikleri kullanılarak ilgili sektör ve alanlara ilişkin riskler tespit edilecek, denetimde etkinlik artırılacaktır. Prim tabanını genişletmek üzere kayıt dışı istihdam ve kayıt dışı ücretle mücadelede veri analizine dayalı risk odaklı denetim faaliyetleri artırılacaktır. Makro düzeyde kayıt dışı ekonomi boyutunun ölçülmesine ve vergi türleri bazında vergi açığı hesaplanmasına, kayıt dışı ekonomiyle mücadeleye ilişkin politika destekleyici analizlerin yapılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. Dijital faaliyetlerdeki kayıt dışılığı kavrayacak uygulamalar geliştirilecektir. Vergi kayıp ve kaçağı ile kayıt dışı ekonomik faaliyetlerin önlenmesi için oluşturulan Risk Analizi Değerlendirme ve Araştırma (RADAR) Sistemi, entegrasyonu ve bu verilerin sektörel ve mükellef bazlı risk senaryolarını beslemesi suretiyle geliştirilecektir. Vergi kaçakçılığı fiillerinin tespitine yönelik yapay zekâ imkânlarından yararlanmak suretiyle vergi kaçakçılığını besleyen sahte belge kullanımı önlenecektir. Vergi denetiminde vergiye tabi işlemlerin doğruluğunun tespitinde üçüncü taraf idari yararlanılacaktır. Vergi kayıp ve kaçağının önlenmesi, belge düzeninin yerleşmesi ve sağlıklı bir şekilde işlemesi amacıyla yaygın yoğun vergi denetimleri artırılarak vergi denetimi algısının mükelleflerde yerleşmesi sağlanacak ve vergiye gönüllü uyum teşvik edilecektir. Organize vergi kaçakçılığı ile mücadelede vergi kaçakçılığı soruşturmalarının etkin yürütülmesi amacıyla ilgili kurumlarla işbirliği içerisinde mevzuat çalışmaları yapılacaktırǤ Gayrimenkullerin gerçek değerinin kavranmasını ve gerçek değerleri üzerinden işlem yapılmasını sağlayacak çalışmalar yapılacaktır. Kira sözleşmelerinin eǦDevlet kapısı üzerinden güvenilir şekilde hazırlanmasına imkân ǦKira Sözleşmesi uygulaması yaygınlaştırılacaktır. KİT yönetişim reformu Kamu işletmeciliğinde hesap verebilirliğinin güçlendirilmesi, şeffaflığının artırılması, ticari hayatın gerektirdiği şekilde faaliyetlerinin sürdürülmesi ile kârlılık, etkinlik ve verimliliğinin daha yüksek düzeylere çıkarılması sağlanacaktır.
Kamu mali disiplinini güçlendirmek amacıyla farklı statülerde yer alan kamu işletmelerinin izlenmesi, KİT’lerin muhasebe sistemlerinin etkinliğinin artırılması ve mali yapılarının güçlendirilmesi sağlanacaktır. KİT’lerin faaliyetlerini makroekonomik, sektörel, sosyal politikalarla uyum içerisinde ve kamu maliyesinde sürdürülebilirliği destekleyen bir anlayışla etkin ve verimli bir şekilde sürdürmesi sağlanacak, KİT yönetişim reformuna yönelik düzenlemeler hayata geçirilecektir. Performansa dayalı ölçüm yöntemleri kullanılarak kamu işletmelerinin ve yönetim kurullarının hesap verebilirliği artırılacaktır. Faaliyetleri nedeniyle sektörel, idari ve mali alanlarda birbirleri ile etkileşim içerisinde olan kamu işletmeleri arasında eşgüdümü sağlayacak mekanizmalar kurulacak ve kurumsal düzenlemeler hayata geçirilecektir. Sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliği Sosyal güvenlik sisteminin uzun vadeli mali sürdürülebilirliği güçlendirilecek, prim tabanı ve tahsilatı artırılacak, yeni çalışma biçimlerine uyum artırılacaktır.
Nüfus artış hızının düşmesinin sosyal güvenlik dengesi üzerindeki etkileri analiz edilerek bakım ekonomisini güçlendirmeye yönelik uzun dönemli bakım sigortasının altyapısı oluşturulacaktır. Birinci basamak sağlık hizmetlerinin sağlık sistemi içerisindeki etkinliği artırılacak ve hizmet basamakları arasındaki entegrasyon güçlendirilecektir. Sağlık ürün ve hizmetlerinde talep kontrolü ve hizmet basamakları arasındaki entegrasyon güçlendirilerek hizmet basamaklarının uygun kullanımı sağlanacaktır. Sosyal güvenlikişilerinuzun süredeistihdamda kalmasını teşvik eden, hakkaniyeti ve aktüeryal dengeyi önceleyen düzenlemeler hayata geçirilerek sistemin mali sürdürülebilirliği güçlendirilecektir. Sosyal güvenlik sisteminin fiili ve yasal kapsamının genişletilmesi ve kapsamda yer almayan grupların sisteme girişlerinin sağlanması için farklı meslek ve gelir gruplarına yönelik uygulamalar geliştirilecek, sosyal güvenlik mevzuatı değişen işgücü piyasası koşullarına ve yeni nesil esnek çalışma şekilleri Ǥ Prim borçlarının takip ve tahsilat süreçleri etkinleştirilecektirǤ Sağlık hizmetlerinin geri ödemesinde risk analizine ve hizmet sunucularının davranışlarını dikkate alan denetim modelleri geliştirilecektir. Sağlık Market Uygulaması daha fazla ilaç ve medikal malzemeyi içerecek şekilde genişletilerek tedarik zinciri güçlendirilecektir. Sağlık hizmetlerine erişimi kısıtlamadan finansal sürdürülebilirliği sağlamak amacıyla, analizi yoluyla geri ödeme ncelenecek, değer bazlı geri ödeme yöntemleri yaygınlaştırılacak ve yurtdışından temin edilen ilaçlar gibi hızlı artış gösteren gruplarda harcamaların etkinleştirilmesi sağlanacaktır. Akılcı ilaç kullanımı teşvik edilerek ilaç ve tedavi harcamaları rasyonelleştirilecektir. Sosyal Güvenlik Kurumunun bilişim sistemleri güçlendirilecek, kurumlar arası veri paylaşımı artırılacak, uzun dönemli mali sürdürülebilirliğe ilişkin göstergelerin düzenli olarak izlenmesi sağlanacaktır. İstihdam teşviklerinden etolmayanlar sonlandırılacak, teşvik sisteminin sade ve etkin bir yapıya kavuşturulması sağlanacaktırǤ
7. İş ve Yatırım Ortamı Kamu politika ve düzenlemeleri öngörülebilir, kurala dayalı, şeffaf ve kolaylaştırıcı şekilde yürütülerek ekonomik aktörlerin güveninin artırılması, iş ve yatırım süreçlerinin iyileştirilmesi ve nitelikli doğrudan yabancı yatırımların ülkeye çekilmesi yoluyla büyüme ve istihdam desteklenecektir.
Düzenleyici çerçevenin iyileştirilmesi İş ve yatırım ortamında düzenleyici çerçeve iyileştirilerek şeffaflık ve öngörülebilirlik artırılacaktır.
Yatırımların devamlılığının sağlanması, yatırımcılara öngörülebilirlik oluşturulması ve yatırımların güvence altına alınması amacıyla ı içeren düzenleme yapılacaktır. Nitelikli yatırımlar için yatırım süreçlerini kolaylaştıracak tek durak mekanizması oluşturulacaktır. Yatırım uyuşmazlıklarınındaha hızlı çözülmesini sağlayacak yöntemler geliştirilecektirǤ Yargılama süreçlerinin etkinleştirilmesi ve alternatif uyuşmazlık çözüm yönteml da güçlendirilmesi sağlanacaktır. dalete erişimin akul sürede yargılanma hakkının geliştirilmesiamacıyla dijital çözü platformları, çevrimiçi uyuşmazlıkve elektronik duruşma yöntemleri geliştirilecektir. İhtisas mahkemelerinin etki analizi yapılarak yeni ihtiyaç alanları belirlenecek ve yeni ihtisas mahkemeleri oluşturulacaktır. Fikri ve Sınai Haklar Mahkemelerinin iş yükü ve ortalama görülme süreleri dikkate alınarak yeni ihtiyaç durumu belirlenecektir. Fikri mülkiyet sisteminde toplumsal bilinci artırmak üzere hukuki altyapı güçlendirilecek, fikri mülkiyet haklarının oluşmasını destekleyen ekosistem geliştirilerek bu hakların ticarileştirilmesi hızlandırılacaktır. Ǧebligat uygulamasının yaygınlaştırılmasına yönelik altyapı çalışması yapılacaktır. İcra ve iflas mevzuatı günümüz şartları göz önüne alınmak suretiyle güncellenecektir. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK)’nun Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) ile uyumlaştırma süreci tamamlanacaktır. klı idareler tarafından yürütülen piyasa gözetim ve denetim faaliyetlerinin toplulaştırılması, uygulama yeknesaklığının sağlanması ve mükerrerliklerin engellenmesi amacıyla Piyasa Gözetim ve Denetim Kurumu kurulacaktır. n sanayi ürünlerinin izlenebilirliğini sağlamak ve piyasa gözetim ve denetimini daha etkili sürdürmek üzere yapay zekâtabanlı yazılım ile yeni bir oluşturulacaktır. Enerji ve madencilik faaliyetlerinde yatırım güvencesinin sağlanmasına yön mevzuat hazırlanacaktır. Dijital ekonominin gelişimine destek olmak amacıyla içerik öne çıkarma, algoritmalarının şeffaflığı, adil sıralama, içerik kaldırma kriterleri ve telif paylaşım esaslarını kapsayan bir ırlanacaktır. İş ve yatırım süreçlerinin iyileştirilmesi Şirket kurma ve tasfiye süreçlerinin iyileştirilmesi, bürokratik işlemlerin azaltılması, kolaylaştırılması, hızlandırılması ve maliyetlerin düşürülmesi yoluyla iş ve yatırım ortamı iyileştirilecektir. Dış ticarette iş süreçlerinin ve ihracat işlemlerinin kolaylaştırılmasını teminen gümrük idareleri ile gümrük kapılarının işlem kapasiteleri artırılacak, fiziki ve teknolojik altyapıları yerli kullanım imkânları gözetilerek ihtiyaçlar doğ Ǥ Sınai mülkiyet tescil süreçleri, yapay zekâ teknolojileri kullanılarak hızlandırılacak ve kalitesi artırılacaktır. Yenilikçi girişimlerin kurulmasını teşvik etmek üzere, şirket kuruluş kolaylığı ve başlangıç aşaması muafiyetleri sağlayan, yenilikçi, dijital hayata geçirilecektir. Yabancı girişimci ve yatırımcılar ile nitelikli işgücünün çekilebilmesi için uygul geliştirilecektir. Türkiye’nin küresel yatırım ortamı sıralamasına yönelik belirlenen alanlarda iyileştiric düzenlemeler hayata geçirilecektir. Yatırımlara ilişkin izin, lisans, ruhsat gibi işlemlerin çevrimiçi platformlara taşınması sağlanacaktır. Rekabetçi yeni yatırımların tesisi Öncelikli sektörler ve bölgesel koşullar dikkate alınarak özel kesim yatırımlarının artırılması amacıyla başta yeni girişimciler olmak üzere yatırımların finansman imkânları geliştirilecek, yatırım yeri arzı artırılacak ve yatırım yeri tahsis sistemi güçlendirilecektir.
Yurt içine gelen ve yurt dışına giden uluslararası doğrudan yatırımların birbirini tamamlayıcılığı ve ekonomiye katkısının artırılması için çalışmalar gerçekleştirilecektirǤ Başta yatırım teşvik sistemi olmak üzere devlet yardımları etki değerlendirmelere dayalı bir yapıda yürütülecektir. Yatırım olanaklarının etkin biçimde değerlendirilmesi amacıyla uygun alanları kapsayan bir yatırım envanteri hazırlanacaktır. İmalat sanayiine yönelik büyük ölçekli ve stratejik yatırımların yatırım yeri tahsis süreçlerinin hızlandırılması amacıyla yeni tahsis modelleri geliştirilecektir. Yeşil ve dijital dönüşüm odaklı yatırımların artırılması Yeşil ve dijital dönüşümü destekleyecek nitelikte yatırımlar ile küresel tedarik zincirlerindeki konumun güçlendirilmesine yönelik yatırımların artırılması sağlanacaktır.
Yeşil dönüşüme yönelik yatırımlarda yerli tedarik ekosistemi geliştirilerek yerelden ikin artırılması sağlanacaktır. Yeşil ve dijital dönüşüm ile tedarik zincirlerinin geliştirilmesi konularında Avrupa Birliği ile ı hayata geçirilecektir. KOBİ'lerin kurumsal kapasitesini güçlendirmek ve uluslararası doğrudan yatırımların tedarik zincirine dâhil olma imkânlarını artırmak amacıyla tedarikçi geliştirme programları oluşturulacaktır.
8. Merkezi Yönetim Bütçesi Ödenek Teklif Tavanları ve Bütçe Sürecine İlişkin Hususlar 5018 sayılı Kanunun 16 ncı maddesi gereğince, söz konusu Kanuna ekli (I) ve (II) sayılı cetvellerde yer alan genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ve özel bütçeli idarelerin 2026, 2027 ve 2028 yıllarına ilişkin ödenek teklif tavanları Ek 2’de yer almaktadır. 2026, 2027 ve 2028 yılları bütçe teklifleri, kamu kurum ve kuruluşları tarafından 5018 sayılı Kanunun 15, 16, 17 ve 18 inci maddelerine uygun olarak çok yıllı bütçeleme anlayışı ile uyumlu bir şekilde hazırlanacaktır. Çok yıllı bütçelemenin başarılı bir şekilde sürdürülmesi, bütçe uygulamalarında kamu idareleri arasında gerekli işbirliği ve eşgüdümün sağlıklı bir şekilde yürütülmesine bağlı bulunmaktadır. Ayrıca, idarelerin bütçe tekliflerini hazırlarken2024/7 sayılı Tasarruf Tedbirleri ile ilgili Cumhurbaşkanlığı Genelgesinde yer alan düzenlemelere uymaları Ǥ Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile özel bütçeli idareler, Bütçe Çağrısı ve eki Bütçe Hazırlama Rehberi ile Yatırım Genelgesi ve eki Yatırım Programı Hazırlama Rehberindeki esas ve usuller çerçevesinde 2026Ǧ2028 yıllarını kapsayan bütçe tekliflerini hazırlayarak 30 Eylül 2025 tarihine kadar Strateji ve Bütçe Başkanlığına teslim edeceklerdir.
İlgili yargı kararları (0)
Bu maddeye atıf yapan karar henüz eklenmedi.
